Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Elikadura

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Elikadura oporretan

Oporretan sen ona erabiltzea funtsezkoa da, gehiegikeriek digestio txarrak eragin ez ditzaten.

  • Egilea: Egilea
  • arabera: Ostirala, 2002ko irailaren 06a

Atseden-egunek lasaiago egoteko eta osasungarriak ez diren elikagaiekin atseginago izateko aukera ematen dute: izozki gehiago, litxarreriak eta gozokiak, edari freskagarriak, frijituak eta gainerako aperitibo kalorikoak, sasoian… Soberakin horiek, egun gutxitan gertatzen badira ere, nahikoak izan daitezke digestio txarrak eragiteko. Okerrenean, neurriz kanpoko janariek eritasun kronikoak (diabetea, hipertentsioa, kolesterola eta azido uriko handia, edo obesitatea) dituztenen osasuna desorekatu dezakete.

Kanpina
Irudia: Dieter Weinelt

Oporretan sukaldaritzako kultura desberdinak dituzten beste leku edo herrialde batzuetara egiten den bisitak, batzuetan, errotik aldatzen ditu janarien ohiturak eta ordutegiak. Batzuetan, inoiz probatu ez diren elikagaiak kontsumitu behar izaten dira, edo zapore, espezia eta ongailu berriak, urdaila berotzea eragin dezaketenak. Edozein tokitara doazela ere, gertu-gertutik bada ere, bidaiaria harritzeko moduko gastronomia berezia izango du.

Kanpineko oporrak

Kanpina ostatu hartzeko modu berezia da, naturaz eta hondartzaz zuzenean gozatzeko aukera ematen duena. 2007ko ekainean, Espainiako 18 probintziatako 101 kanpinen prestazioak aztertu zituen CONSUMER eroski-k. Oro har, erabiltzaileak pozik zeuden asistentzia baloratu ondoren, baina gabeziak atzeman ziren zerbitzuetan, ezinduentzako irisgarritasunean, segurtasunean eta osasun laguntzan. Elikadurari dagokionez, kanpinak, bungalow-erregimenean, dendan edo karabanan, etxean jarraitzen den elikadura mota berari eusteko aukera ematen du. Hori horrela da erabiltzaileak urtean zehar jaten dituen elikagaiak ostatuan bertan prestatzen baditu.

Otorduetako oreka lortzeko, asteko menuak etxean jarraitzen diren jarraibideekin antolatu behar dira.

Ahalik eta probetxurik handiena ateratzeko eta janariarekiko oporrak aurrezteko, komeni da ekipo egokiak izatea: erregailu anizkoitzak dituzten sukaldeak, altzairu herdoilgaitzezko tresnak, behar adinako edukiera duten hozkailuak, janaria tenperatura seguruan mantentzeko eta germen patogenoekin ez kutsatzeko ontzi isotermoak. Edateko ura edatekoa dela ziurtatzea funtsezkoa da. Zalantzarik izanez gero, ur minerala erabiliko da, bai janaria prestatzeko, bai edateko eta ahoa garbitzeko, non ez den edateko ura. Pitxer iragazle bat ere erabilgarria da, digestio-planoan, tokiaren arabera uraren konposizio desberdina parekatzeko.

Otorduetako oreka lortzeko, asteko menuak etxean bezala antolatu behar dira, ezustekoak eta azken orduko aldaketak egon arren, bai ordutegiari bai janari-motari dagokienez. Kontua da kontserba industrialetara ez jotzea beti, batez ere prestatzean eta ontzean sendoak badira (lekaleak estropezuekin, tripakiekin edo gisatuekin). Aukera bat etxeko kontserbak dira, baina komeni da horiek behar bezala manipulatu eta kontserbatzea.

Dieta askotarikoa denez, ez da pasta, pizza, lasagna, arroza edo aurrez prestatutako beste prestakin batzuk bakarrik jan behar. Kanpin gehienek supermerkatua dute instalazio berberetan. Hala ez bada, elikagai freskoak egunero edo astero erosteko aukera ematen duen establezimendua egongo da herrian edo hurbilen dagoen hirian. Hala ere, freskoak (haragia, arraina, arrautzak, barazkiak eta esnea) dira elikagai arazotsuenak, hozteko egoera onean ez badaude.

Funtsezkoa da higieneari eta elikagaien segurtasunari buruzko oinarrizko arauak kontuan hartzea, elikagaien ondoriozko toxiinfekzioak saihesteko. Esnea edo gainerako elikagai freskoak, ireki ondoren, ez dira giro-tenperaturan eduki behar. Esne hautsa edo kondentsatua aukera daiteke, eta likidoa unean bertan kontsumituko dela jakiten denean bakarrik utz daiteke.

Nolanahi ere, behar adinako edukiera duen hozkailua izan behar da, edo bestela, egunero erosi beharko dira jan beharreko produktuak. Mikrobioen kutsadura-arazoak saihesteko, jakiak segurtasunez eta higienez manipulatzen jakin behar da. Gordinik jaten badira, garbitu eta desinfektatu egin behar dira aurretik; kozinatuek, berriz, dagokien puntuan egon behar dute.

Landakoa eta mendikoa

Landa eta mendia ere oso leku turistikoak dira. Egun bateko txangoek edo mendian gehien irauten duten ibilaldiek nahitaezko ikasgaia dute otorduak pentsatu eta planifikatzea. Oro har, ez da komeni ibilaldi luze eta zailak egitea, janari eta edaririk gabe. Ordu batzuetako irteera laburretarako, komeni da irteera txikiak egitea eta gaitasun fisikoaren arabera luzatzea, langile guztiak egoera onean daudenean izan ezik. Kasu horietan, egunean beharko den janari eta edari guztia motxilan gorde behar da, nahiz eta ahalik eta gutxien okupatu eta pisatu behar den; izan ere, ordezko arropa (beroki edo zira), kantinplora, argazki-kamera, labana, txanoa edo bisera edo eskularruak gordetzeko lekua utzi beharko du.

Txangoa hasi aurretik, gosari ona egin behar da zerealekin (arroza, mueslia, ogia, bizkotxoa, galletak), likidoekin eta fruta fresko eta/edo lehortuarekin. Lanaldiaren erdian indarrak berritzeko, ogitartekoak edo sandwichak egokiak dira. Gomendagarriagoak dira gantz gutxiko osagaiak dituzten betegarriak, hala nola urdaiazpiko ondua edo york, indioilarra edo oilaskoa, gazta erdi-koipetsua, atuna eta barazkiekin nahasiak (letxuga, tomatea, azenarioa, tipula…). Elikagai koipetsuek (hestebeteak, butifarrak, gazta onduak, pateak…) digestioa oztopatzen dute eta errendimendu fisikoa murrizten dute. Aukera izanez gero, gozoagoa da eguneko ogia erostea eta osagaiak garbi, prestatuta eta moztuta eramatea, ogitartekoak unean bertan muntatzeko. Hori ezinezkoa bada, hobe da bezperako ogia txigortzea edo moldeko ogia erabiltzea.

Mokadu energetikoak, hala nola galletak, fruta lehortuak, fruitu lehorrak, zereal-barratxoak eta fruta freskoa, ez dira falta behar motxilan. Elikagai horiek aparteko ekarpen gisa hartu behar dira txangoa luzatzen bada edo maila espero baino altuagoa bada, baina ez da aitzakia hori “mendiak gosea areagotzen du” aitzakiarekin jaki horiez baliatzeko.

Hegaztia bat-bateko beheraldi fisikoa da, kirolariari erritmoa mantentzea galarazten diona eta, askotan, ariketa fisikoa egin aurretik eta egin bitartean behar adina elikatzen ez direnei eragiten diena. Bi dira arrazoi nagusiak: karbohidrato ugariko elikagaiak ez jatea eta likidoak (ura edo edari isotonikoak) erregulartasunez ez hartzea. Atsedenlekura itzultzean, osasungarria da egunean gutxienez otordu orekatu bat egitea. Dieta konpentsatzeko eta elikagai energetikoak berreskuratzeko modua da, arroz- edo pasta-platerekin nahasita, entsaladekin eta barazkiekin, eta haragi, arrain edo arrautza kantitate justuarekin.

Eguzki- eta hondartza-egunak

Hondartza umealdia pasatzeko aukeratzen den lekua baldin bada, eramaten diren elikagaiak kontu handiz hautatu behar dira, gela honda dezaketen elikagaien ondoriozko toxiinfekziorik gerta ez dadin.

Janari mota eta kopurua eguzkitan egoteko aurreikusitako denboraren araberakoa da. Zenbait elikagai arazotsuak izan daitezke hozkailurik ez badago eta hozkailuan produktu hotzak (0 °C eta 5 °C bitartean) edo jaki beroari gutxienez 65 °C-an eusten dioten ontzi isotermoak badaude. Tenperatura horiek arrisku handieneko elikagaiei aplikatuko zaizkie, hala nola arrautzaz prestatutako platerei (patata-tortillak ez dira oso seguruak, salmonella-arriskua baitute), haragi xehatuko prestakinei (albondigak, xerra errusiarrak, saltxitxa freskoak, hanburgesak…), gutxi prestatutako arrainei edo itsaskiei.

Segurtasun-tenperaturak bermatu ezin badira, arrisku gutxiagoko elikagaiak erabiltzea gomendatzen da, hala nola entsaladak (pastakoak, arrozezkoak, lekalezkoak), arrautzarik eta arrainik gabe eta ongailua aparte dutela; urdaiazpiko, gazta, fianbre, atun eta barazkizko ogitartekoak; eta fruta freskoa. Oinarrizko higiene-arau bat eskuak garbitzea da, edozein jaki edo sukaldeko tresna erabili aurretik.

Elikagaiek eragindako toxiinfekzioez gain, digestioa egitea da hondartzan jateko arrisku handiena. Ondoeza gerta daiteke bainatzean, jan eta bizpahiru ordu igaro gabe edo oso edari hotzak azkar hartuz gero.

TXIRINGITOZ JAN

Gehienetan, hondartzatik eta txiringitoetatik hurbilen dauden taberna eta jatetxeak bisitatzera behartzen dituzte oporrak kostaldera. Batzuetan, han zerbitzatzen diren platerak eta tapak eguneko otordu nagusi bihurtzen dira. Hori dela eta, irizpide gastronomiko eta dietetiko onarekin hautatzea komeni da establezimenduak, era askotako menuak eta osasungarriak prestatu behar baitituzte.

Arrainak eta itsaskiak, maionesak eta gainerako saltsak, eta arrautza freskoarekin egindako patata-tortillak (arrautzarekin edo arrautza pasteurizatuarekin prestatu beharko lirateke) dira toxiinfekzio-arrisku handiena duten elikagaiak, ez baitute kalitate, freskotasun, manipulazio higieniko eta ongi egiten. Txosnek era askotako pintxoak dituzte (olibak, patata frijituak, txorizoak edo hestebeteak, frijituak…). Zentzuz aukeratzen ez badira eta neurriz jaten ez badira, aperitibo kaloria eta desorekatuegia bihur daitezke.

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak