Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Elikadura

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Ogia gaizki sentitzen naiz, zeliakoa naiz?

Kalkuluen arabera, Espainiako populazioaren %1 zeliakoa da, 450.000 pertsona inguru, eta %80k ez du bere izaera ezagutzen. Baina ez da zeliakoa dirudien guztia

  • Egilea: Egilea
  • arabera: Asteartea, 2021eko maiatzaren 11
me sienta mal pan gluten Irudia: Getty Images

Orain dela hamarkada bat arte ezezaguna eta ezezaguna zen, eta eritasun zeliakoa, gaur egun, guztion ahotan dago. Supermerkatuko produktuetatik jatetxeetako kartetara, eskolako menuetara edo haurrentzako litxarretara, elikadurarekin zerikusia duen sektore orok kontuan hartu behar ditu zeliakia duten pertsonen beharrak. Legediaz haraindi, patologia horri buruzko albisteak desitxuratu egin dira, halaber, gluten free moda agintzen duten pertsonaia famatuei buruzko informazio okerrekin eta legendekin. Kalkuluen arabera, Espainiako populazioaren %1 zeliakoa da, 450.000 pertsona inguru, eta %80k ez daki zeliakoa den. Ulertzeko, haien kausetara hurbiltzen gara, eta haiek adierazteko moduak bereizten ditugu.

Zer da zeliakia?

Eritasun zeliakoa patologia autoimmunea da, eta, akats baten ondorioz, immunitate-sistemak organismoaren zelula osasuntsuei eraso egiten die, eta kalteak eragiten ditu heste meharrean. Akats hori genetikoki aldatutako pertsonengan gertatzen da, glutena irensten dute eta hesteetako mikroileetan atrofia eragiten du. Horrek arazoak sortzen ditu elikagaiek dituzten elikagaiak xurgatzeko orduan, hala nola bitaminak edo mineralak. Xurgatze-arazo horiek direla eta, gaixoek malnutrizioa izan dezakete.

Glutena txarra da?

Eritasun zeliakoa duten pertsonek ez dute glutena onartzen. Proteina hori duten elikagaiak irensten dituztenean, beren sistema immunologikoak modu anomaloan erreakzionatzen du eta heste meharra estaltzen duen mukosa kaltetzen du. Baina horrek ez du esan nahi, berez, glutena kaltegarria denik osasunerako, ez eta herritar guztien dietatik kendu behar denik ere: zeliakia duten pertsonentzat bakarrik da kaltegarria.

Glutena garian, garagarrean, zekalean eta hain arruntak ez diren beste zereal batzuetan egoten da, hala nola espeltan, kamutean (ekialdeko garia) edo tritikalean (garia eta zekalea gurutzatzean sortzen den zereala). Era berean, oloak zeliakoentzat duen toxikotasuna ikertzen ari dira; izan ere, glutenik ez badu ere, arrastoekin iristen da. Beraz, zeliakia duten pertsonek ez dute olorik kontsumitu behar glutenik gabeko ziurtagiria izan ezean.

Zeliakia: sintomak eta tratamendua

Esan dugu zeliakia duten 10 pertsonatik zortzi ez daudela diagnostikatuta. Izan ere, gaixotasun horrek ez du forma zehatzik eta oso modu desberdinetan ager daiteke. “Kameleonikoa da”, dio Andaluziako Osasun Zerbitzuko pediatra Cristobal Koronelak, eta honako hau gaineratu du: “digestio-aparatuan, digestio-aparatutik kanpo, baita sintomarik gabe ere”. Horregatik konparatzen da gaixotasuna iceberg batekin, “non forma sintomatikoak haren zati ikusgarria besterik ez bailitzateke izango; gainerako formak, berriz, urpean egongo lirateke, eta oraindik diagnostikatu gabe daudenak islatuko lituzke”, azaldu du doktoreak, zeliakoa ere.

Zergatik daude sintomarik gabeko pertsonak?

Sintomak edozein adinetan ager daitezke. Agertu baino lehen, genetikoki joera duten pertsonak ditugu, glutena kontsumitzeak itxuraz kalterik egiten ez dienak. Halako batean, ordea, zenbait faktore ikertzen ari zirela, glutena bera kaltetzen hasi zen, eta oso modu desberdinetan. Adierazpen klinikoak askotarikoak izan daitezke. Horregatik, hainbeste denbora behar izaten da helduengan zeliakia dagoela susmatzeko.

  • Haurren sintomak. Zeliakiaz hartu ohi den ideia hau izan da: beherakoa maiz izaten duen haurtxo bat, gorakoak, hantura abdominala eta desnutrizioa. Forma klasikoa da, bi urtetik beherakoetan agertu ohi dena eta pediatrari eritasun zeliakoaren susmoa berehala eragiten diona.
  • Helduen sintomak. Askotarikoak izan daitezke. Digestio-sintomak izan ditzake (beherako kronikoa, idorreria edo heste narritagarriaren sindromea), baina baita errepikapenezko abortuak, artikulazioetako eta hezur-minak, emozio-arazoak (antsietatea edo depresioa, epilepsia, antzutasunik eza, menstruazioaren gorabeherak…) ere.

Lehen baino zeliakia gehiago dago?

“Kasuak ugaritu egin dira gehiago eta hobeto diagnostikatzen delako”, adierazi du Coronel doktoreak. Orain, ohikoagoa da medikuak galdetzea ea aurrean duen sintoma-koadroa zeliakia izan daitekeen, eta pazienteari dagozkion probak egitea”. Proba horiek orokortuz doazen heinean, zeliakotzat diagnostikatutako pertsonen kopuruak gora egingo duela aurreikusten da.

Zeliakiaren diagnostikoaren ondoren zer egin

Irudia: Getty Images

Zeliakiaren diagnostikoa ur hotzeko pitxer bat bezala erortzen da maiz etxean. Gauza asko aldatuko dira hemendik aurrera, baina senideek egin behar duten lehenengo gauza “probak egitea, haiek ere zeliakoak diren egiaztatzeko edo baztertzeko” da, dio Coronel doktoreak. “Badakigu lehen mailako senideen % 10-20k izango dutela gaixotasuna; zeliakia duten bi seme-alaba badaude, arriskua hirukoiztu egiten da familiako gainerakoentzat”, gehitu du. Proba horien bidez, etxe barruan beste kasu silente edo asintomatiko batzuk dauden ikusi ahal izango da.

Lehen urratsak

Eritasun zeliakoarekin batera bizitzeak egokitze-prozesu bat eskatzen du: erosketa-zerrenda, janaria prestatzeko modua, zalantzak, beldurrak… aldatzen ditu. Horregatik da hain garrantzitsua urrats faltsuak ez egitea.

  • Ez kendu glutena bai. Susmoak izan arren, ez da glutena kendu behar diagnostiko ziurra izan arte eta medikuak espresuki adierazi arte. Gauza bera egiten dute senideek ere. “Sarritan, haur bati zeliakia diagnostikatzen diotenean, elikaduraren aldaketa gainerako kideengana ere zabaltzen da, glutenik gabe jaten hasten baitira”, azaldu du Izaskun Martín-Cabrejasek, Espainiako Zeliakoen Elkarteen Federazioko koordinatzaileak (FACE). “Akatsa da, diagnostiko-probak, zehazki biopsia, pertsona glutena jaten ari denean egin behar direlako”, erantsi du. Funtsezkoa da, dio Coronelek: “Dieta hori preskribatzea, susmo klinikoagatik edo antigorputz espezifiko goratuen emaitzagatik, maiz egiten den akatsa da, eta diagnostikoa atzeratzea, ezkutatzea edo zeliakoak ez diren pertsonak glutenik gabeko dieta egitera behartzea besterik ez da lortzen”.
  • Laguntza fidagarria bilatu. Ahaztu ditzagun influencerak eta bizilagunak: zeliakoen elkarteak dira diagnostikatu berrien eta haien familien euskarri nagusia. Glutenik gabeko dietetako benetako adituak dira produktuetan, etiketetan, elaborazioetan… ondoen orientatzen dutenak. Medikuek bermatzen dituzte haien gomendioak, eta, gainera, haien esperientzia pertsonalean oinarritzen dira.
  • Argi hitz egitea. Zeliakia duen haur baten alde egin daitekeen onena bere gaixotasunaz argi hitz egitea da (beti, noski, bere adinera egokitutako hizkeran). Ez da haren garrantzia gutxitu behar, ezta bizitza osoaren ardatz bihurtu ere. Etxean guztiek jakin behar dute zer elikagai jan daitezkeen eta zein ez. Era berean, funtsezkoa da ingurunean (lagunak, ikastetxea, kanpamentuak) azaltzea zer den glutenik gabeko dieta bat eta zeliakia duen pertsona bati zer arrisku ekar diezazkiokeen hari ez jarraitzeak.

Eritasun zeliakoa: segurtasuna hainbat ingurunetan

Ez da nahikoa glutena duten janaririk ez jatea. Gainera, kateko edozein unetan, jaten dena glutenarekin kontaktuan jartzea saihestu behar da. Horregatik, ezinbestekoa da inguruneak kutsadura saihesteko moduaz kontzientziatuta eta informatuta egotea.

Sukaldean. Kutsadura gurutzatua da eritasuna duten pertsonen arteko borroka-zaldietako bat. Hori dela eta, glutenik gabeko elikagaiak beste batzuekin nahas daitezke, eta ez dira egokiak zeliakoentzat. “Arazo hori sor daiteke sukaldeko osagarri berberak erabiltzen baditugu aldi berean glutena duten eta glutenik ez duten errezetak prestatzeko”, azaldu du Martín-Cabrejasek. Hala, kontu handiz erabili behar dira koilarak gisatuak nahasteko, ogia ebakitzeko oholak, frijigailuak, sandwichak, baietak, espartzuak… Higienea, beraz, funtsezkoa da, eta FACEk aholku hauek ematen ditu:

  • Sukaldeko osagarriak erabiltzea, hala nola koilarak, palak edo silikonazko ebakitzeko taulak: errazago garbitzen dira eta ez dira porotsuak.
  • Jarri glutenik gabeko produktuak armairuen goialdean. Horrela, ogi-mamiak eroriz gero, beste produktuen gainean izango da.
  • Mikrouhin-labea erabiltzean janaria estali behar dugu.
  • Ez da inoiz olio bera erabili behar glutena duten eta ez duten produktuak prestatzeko.
  • Etxetresna elektriko txikiak (sandwicherak, txigorgailuak…) pertsona zeliakoentzat bakarrik erabili behar dira.

Ikastetxean. Elikagaien Segurtasunari eta Elikadurari buruzko 17/2011 Legean zehazten da jantokiko zerbitzua duten ikastetxeetan zeliakoentzako menuak xehetasunez eta hilero programatuta egon behar dutela, eta gurasoen edo tutoreen eskura egon behar dutela. Manipulatzeko eta kozinatzeko praktika onak bermatu ezin badira, zelulia duten haurrei etxetik prestatuta daramatzaten elikagaietarako (hozkailuak, mikrouhinak, mahai-tresnak…) bakarrik erabiltzeko lekua eman behar zaie. “Arau horietatik haratago, inklusiboak izaten ere ari gara, haur horiek jardueretatik, urtebetetzeetatik eta abarretatik kanpo gera ez daitezen. Langile guztiak (gurasoak, irakasleak…) sentsibilizatzea da helburua”, azaldu du Izaskun Martín-Cabrejasek, eta esan du joan den irailean FACEk “Eritasun zeliakoak, elikadura-alergiak eta laktosarekiko intolerantzia” gida aurkeztu zuela ikastetxeetan.

Jatetxeetan. Legediak zeliakiarekin laguntzen eta babesten duen arren, oraindik bide luzea dago egiteko. “Kontua ez da gutunean jartzea plater batek glutena duen ala ez, baizik eta kutsadura gurutzatua saihesteko protokoloak benetan betetzea. Jatetxe-arloan lan egiten dutenek derrigorrezko ikastaro bat egin behar dute, baina denborarekin kontu hori izatea ahaztu egiten zaie. Prestakuntza behar da, bai aretoan bai sukaldean. Bestela, dena garetera doa”, dio Martín-Cabrejasek.

Eduki gehiago ikusteko, jo papereko aldizkarira.

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak