Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Elikadura > Ondo jaten ikasten > Bitxikeriak

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Zazpi gose mota

Usaimenak, ahoak, begiak, urdailak, buruak eta sentimenduek elikadura-portaera desberdinak baldintzatzen dituzte, eta hainbat gose motaren bidez identifikatzen dira

  • Egilea: Argitaratze-dataren
  • arabera: Osteguna, 2013ko irailaren 19a
img_tipos hambre listg

Nork ez du hanburgerra patata frijituekin jateko gogoa sentitu, iragarkia telebistan ikusten duenean? Edo ezin duzu krispetak jan zinemara sartzean? Eta gozotegian sartu, croissant baten bidez, egin berri den hostopilaren usaina hautematen duenean? Jokabide horiek, goseari erantzuten al diote oinarrizko premia gisa edo elikagai jakin batekiko jangura edo gogotasunari? Jakingo al genuke egunean zenbat aldiz ditugun pentsamenduak janariari edo elikagaiei begira? Bistakoa dirudien arren, askotan pentsatu gabe jaten dugu, egintza erreflexu gisa eta une horretaz jabetu gabe. Jokabide hori eta horren ondorioak saihesteko, jarraian, oro har, baldintzatzen gaituzten zazpi gose motak deskribatzen dira.

Irudia: Caspar Diederik

Gose motak: baldintzatzen gaituzten zazpi kasu

Jan Cholzen Bays, Harvardeko pediatra eta liburuaren egilea‘Mindfull Eating: Rediscovering a Healthy and Joyfull Relationship with Food’(‘Kontziente jatea: Elikagaiekin harreman osasuntsu eta alaia hautemateko gida batek, zazpi gose mota identifikatzen ditu, eta horiek identifikatzen laguntzen digun sailkapen bat da; izan ere, maiz edo gure bizipenen une jakin batzuetan identifikatzen ditugun elikatze-jokabideak argitzen laguntzen du. Janariarekin erlazionatzeko gure moduak gure osasunari eragiten dionez, interesgarria da identifikatzea zein elikadura-jokabide mota identifikatzen den.

  1. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Begietatik jatea. Gose edo hanburger baten argazkia ikustean, edo freskagarri bat edatean, adibidez, gose bihurtzen gaituen gose mota da. Karteletan, paneletan, telebistako iragarkietan edo jatetxeetako menuetan agertzen diren elikagaiei aplikatzen zaizkien “makillaje” saioen lan handia aitortu behar da, besteak beste, gozoagoak egiteko, kolore naturala areagotzeko edo ahalik eta kolore bizienak lortzeko. Lortu nahi den helburua da “kontsumitzaile potentzialak” elikagai hori jatea nahi dugula, hau da, patata frijituen argazkia ikustean, “kraskatsu” sentipen atsegina; txokolatea ahoan nola “urtzen” den ikustea, eta, horrez gain, letxugaren orriak eta argazkiaren hanburgesaren tomate xerrak “fresko eta turjendetzat” hartzea. Baysek dioenez, ikerketa askok erakutsi dute “ikusmena oso indartsua dela elikadura-portaeran eragiteko, eta asetasun-seinaleak ere baliogabetu ditzake”. Zer neurritan eragiten digu alderdi horrek elikagai jakin batzuk jateko?

  2. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Usaimen-gosea. Etengabe ari gara elikagai tentagarrien aromak erabiltzen, hala nola ogiarena edo kruasan berriena, kafe egin berria edo zinearen sarreran krispetak. Elikagai erakargarri horiek jatera (pentsatu gabe) salto egin baino lehen, adituek bat egiten dute egoeraz konturatzeko: aurretik gelditu eta pentsatu gose den, azken janalditik zenbat ordu igaro diren eta hurrengoan zenbat geratzen den. Gainera, Baysek kontzientzia hartzeko ariketa bat egitea iradokitzen du, eta galdera hauei erantzuten saiatzea:

    • Zenbat usain hauteman ditzake bere interesa piztu duten elikagaiek askatzen dutenetik kanpo?
    • Nola aldatzen da elikagaiaren zaporea hura zabaldu eta exhatu ahala?
    • Zenbat denbora irauten du zaporeak irentsi ondoren?

    Bestalde, usaimenak duen asetze-gaitasunean oinarritzen dira zenbait saiakuntza kliniko. ResearchCenter of the Institut Paul Bocu laginetik abiatzen da otordu baten hasieran jaten den elikagai baten lurrinak murriztu edo leundu egiten duela amaieran irensten den usain bereko elikagai baten zaporea. Ezaugarri hori, ongi aztertua eta ezaguna, baliagarria izan daiteke zenbait elikadura-jokabide modulatzeko edo asetasuna kontrolatzeko.

  3. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Aho gosea. Elikadura-portaeran aditua den pertsonak “zapore eta testura berriak etengabe probatzeko” beharra dutenek jasaten duten gose-mota deskribatzen du. Sentsazio horien berri emateko modu bat da hainbat egituratako elikagaiek osatutako plater bat prestatzea: azenario gordinak eta hotzak, patata beroak eta krematsuak, krispetak, ogi-muinoak…, 15-20 aldiz murtxikatu eta aho-sentsazioetan eta mihiaren mugimenduetan arreta jarri. Bitxia da, halaber, ez hain ohikoak diren elikagaien testura eta zaporea probatzea, hala nola fruta exotikoak (maracuyá, lichis edo nipperoak, besteak beste), oraindik berdeak edo kontsumo-puntu hobean daudenak. Osasun-galeraren beste egoera batzuetan, justu kontrakoa gertatzen da, elikagaien gustuaren galera. Funtsezkoa da platerak, usainak eta testurak aurkezten saiatzea, gaixoak jateko gogoa eta osasuna berreskuratzeko.

  4. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Urdaileko gosea. “Gose-krisiak ditut”, jateko gogoa erakusten duen esaldia da, gehiago eta neurriz kanpo jatera eramaten duena. Kasu horietan, garrantzitsua da edana kontrolatzeko jarraibideak ematea eta teknikak erakustea, antsietatea eta gosea bereizteko eta ez nahasteko. Benetan gose naiz, edo, egia esan, zaporearen edo elikagairen baten aldeko gogoa da? Beti ordu berean jateko gogoa sartzen zait? “Urdailak” elikagai jakinen bat eskatzen badu, medikuak bere burua behatzea eta une bakoitzean inbaditzen dioten sentsazioak ezagutzea iradokitzen du. Tentsioa? Urduri? Kezkarik? Neke mentala? Dulantzi? Euforia? Baliteke gorputzak janaria behar ez izatea, baina bai atseden hartzea. Luzatze-ariketak, arnasketa sakonak, kalera minutu batzuk aire freskoa arnastera irtetea lagungarri izan daitezke gosearen jatorria identifikatzeko. Eztei bat dastatzea edo fruta edo zereal-opiltxo batzuk jatea proposamen osasuntsu batzuk dira, eta txokolatezko galleta, bonboia, patata frijituak edo fruitu lehorrak jateko tentazioan erortzea baino askoz arinagoak (eta digestiboak) dira.

  5. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Gose zelularra. Instinturik primarioenetako bati erantzuten dio: biziraupen-kontua. Adibidez, zapore gozoagatiko lehentasuna jaiotzetikoa dela eta bizirik irauteko, espeziea mantentzeko joera genetiko batek zehazten duela aztertzen da. Espezialistak elikagai jakin batzuen premia organikotzat hartzen du gosea, elikagai jakin batzuk jateko: txokolatea, azenarioak, almendrak (eta ez beste fruitu lehor batzuk), gazta, sardina latatuak… Era berean, ohartarazi du “gorputzak behar bezala funtzionatzeko eskatzen duela, nahiz eta gutariko gehienok eskatzen ari zaiguna entzuteko gaitasuna galdu dugun”, jokabide horiek “antojo” gisa identifikatzen baitira.

  6. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Mindhunger, gogamenaren edo pentsamenduen gosea. “Azukre gutxiago jan behar dut”, “gantz gutxiagorekin prestatu behar dut”, “gosari bikoitza”, “gosari bikoitza”, edo “egun estresagarria, merezi dut txokolatezko boloa”. Baina, era berean, jateko modu horiek azken ikerketa zientifikoen emaitzen arabera baldintzatuta daude (propietate oso osasungarriak lotzen zaizkien zenbait elikagairen gorespena edo gorespena), nahiz eta komunitate zientifikoaren adostasuna izan edo uneko elikadura-marketinaren emaitza izan. Baina “badaezpada”… Bays doktoreak gogoeta interesgarri bat darama: “pentsamenduak oinarri hartuta jaten dugunean, kezkarik gabe oinarritzen da gure elikadura”, eta horrek esan nahi du Bay doktoreak gogoeta interesgarri bat egiten duela: batetik, dieta zorrotzik gabeko dieta zorrotzei, eta, bestetik, denborari eutsi gabe. Gogamenaren boterea izugarria da, eta, hein handi batean, gure elikadura-jokabidearen arduraduna da.

  7. Irudia: CONSUMER EROSKI

    Bihotzaren gosea. Gose sentimental baten aurrean sentitzen den gose mota da, eta, hutsune hori orekatzeko edo betetzeko, elikagaia edo janaria bilatzen du, une zoriontsuak bizi ditu, eta, zeharka, ondo sentitzen da, bat ongi sentitzen da. Bays-en arabera, “sentimenduei ez erantzuteak eragiten ditu elikagaiekin desorekatuago”. Esteban Cañamares psikologo klinikoak, elikadura-portaeran aditua denak, bere liburuan kontatuko du zergatik ezin dudan argaldu. “jatea plazera da, eta, horrela, bizitzako beste arlo batzuetan gustura ez egoteko”. Horregatik da garrantzitsua bihotzak modu desberdinetan betetzea, espezialistek planteatzen duten bezala: lagunei laguntzea, maite duen norbaiti deitzea, lorategia zaintzea, opari bat egitea, paseoa egitea, naturaz gozatzea, naturaz gozatzea, zer daukagun eskertzea…

RSS. Sigue informado

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak