Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Testu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du, eta itzultzaile profesional batek gainbegiratu du. Informazio gehiago, hemen.

Zergatik da Nutri-Score etiketatu frontal sendoa, osoa eta eraginkorra?

Badira hamar nutrizio-etiketatu frontal baino gehiago mundu zabalean, baina Nutri-Scorek bakarrik betetzen ditu Osasunaren Mundu Erakundeak definituriko eskakizun guztiak

nutriscore mejor que otros etiquetados Irudia: Getty Images

Nutrizio-etiketatu frontaletan, hamar sistema baino gehiago dira mundu zabalean, baina Nutri-Scorek bakarrik betetzen ditu Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) ezarririko baldintza guztiak. Kritikak kritika, Oxfordeko Unibertsitatean 2005ean garatutako sistema honek indargune ugari ditu beste proposamen batzuen aldean, eta sendoagoa da Txileko ohartarazpen-zigiluak eta Italiako NutrInform Battery apustu berria baino. Jarraian emango ditugu haren gaineko xehetasunak.

Honezkero, inor gutxiri egingo zaio ezezaguna Nutri-Score izena. 2018ko azaroan, Espainiako Gobernuak jakinarazi zuen Nutri-Score ezarriko zuela etiketatze-sistema frontal gisa, paketatutako produktuen nutrizio-kalitatea alderatu ahal izateko eta hauturik osasungarriena sustatzeko. Horren helburua kontsumitzaileak ahalduntzea da.

Gaur egun, Espainiako Diputatuen Kongresuan eztabaidatzen ari diren bitartean, Europa aldean 269 ikertzailek eta 21 elkarte mediko eta zientifikok eskaera bat sinatu dute: Europako Batzordeari eskatzen diote egin dezala Nutri-Score nahitaezko Batasuneko estatu kide guztietan. Alabaina, nutrizio-etiketatu horrek ika-mikak, kritikak eta zehaztugabetasunak izan ditu azken hilabeteotan.

Elikagaien industriaren parte bat eta nutrizioaren arloko zenbait profesional uzkur agertu dira Nutri-Scorerekin, eta zenbait gezur ibili da bolo-bolo sistema horren gainean, zeinak hiru urte baino gehiago baitarama ederki asko martxan inguruko herrialdeetan –Frantzian, Herbehereetan edo Alemanian, konparazio batera–. Besteak beste, interes pribatuen alde egitea egotzi diote, edo are produktu ultraprozesatu batzuk lehenesten ahalegintzea beste elikagai naturalago batzuen gainetik.

 

Nutri-Score eta zientziaren babesa

 

«Etiketatu-sistema bat ere ez da perfektua», aitortu zuen Kontsumoko ministro Alberto Garzónek martxoan, Consumer aldizkariari emaniko elkarrizketa batean. «Baina Nutri-Scorek sortzen du adostasun handiena, eta, gainera, zientziaren erabateko babesa du.» Hain zuzen ere, 80 zientzialarik, nutrizionistak eta osasunaren alorreko profesionalek (kardiologoak, endokrinologoak, onkologoak…) sinatutako gutunaz ari zen. Profesional horiek guztiek eskatzen zuten lehenbailehen ezar zezatela Nutri-Score Espainian. Halaber, eskatzen zuten ez jaramonik egiteko «tresna horri ospea kentzeko eginiko kanpainei».

«Egundoko ezagutza falta da. Jendea ez da ondo informatu. Gainera, industriak aurka egiten dio elikagairen bat beste bat baino okerrago utz dezakeen etiketatu orori», defendatu du Jordi Salasek. Salas Nutri-Score etiketatuaren alorreko aditua da, eta Kataluniako Osasun Publikoaren Agentziako Adituen Sareko kidea. «Etiketatu frontal bati eska dakiokeena baino askoz gehiago eskatzen zaio. Nutri-Scorek, beste semaforo batzuek bezalaxe, nutrizioaren aldetik balioesten ditu elikagaiak. Gaur egun, betetzen ditu Europako legediaren arauak, zeinek ez baitute behartzen, konparazio batera, azukre erantsien kantitatea zehaztera nutrizio-etiketan. Nola kuantifikatuko du Nutri-Scorek produktuen etiketetan agertzen ez den zerbait?», gaineratu du Salasek.

«Izan ere, Nutri-Scorek bakarrik egiten die kasu Osasunaren Mundu Erakundeak nutrizio-balioespeneko edozein sistemari oniritzia emateko ezarritako nutrizio-jarraibideei», planteatu du Salasek. Helburu horietako bakoitzak, gainera, hainbat azpikategoria bete behar ditu. Eta 40 ikerketa zientifiko baino gehiago daude, erakusten dutenak Nutri-Score ulerterraza dela ikuspegi nutrizional hori kontuan hartuta erosketak egiteko.  Beste etiketatze-sistema batzuek ere betetzen dituzte Osasunaren Mundu Erakundearen zenbait jarraibide, baina sekula ez guztiak.

«Horrelako osasun publikoko politika bat ezartzen bada, zuhurtziazko tarte bat eman behar zaio, sistema elikadura-inguruabarren errealitatera egokitzeko», defendatu du Rovira i Virgili Unibertsitateko Giza Nutrizioko Unitateko ikertzaile Nancy Babiok. «2016an Txileko zigilatze-sistema aplikatu zenean, adibidez, denbora bat utzi zen ebaketa-puntuak eta kalkulu estatistikoak berriz marrazteko. Etiketatze-sistema eraginkorra izan dadin, lehenik eta behin Osasunaren Mundu Erakundearen jarraibide guztiak bete behar ditu eta, gero, bere zirriztuak konpondu», adierazi du.

Etiketatu frontalak: hamar sistema baino gehiago

Gaur egun, hamar nutrizio-etiketatu baino gehiago daude mundu zabalean; batzuk aktibo daude, eta beste batzuk, berriz, martxan ipintzeko zorian. Herrialde batzuek beren borondatez ezarri dituzte horietako batzuk. Portugal, Espainia, Austria, Belgika, Frantzia, Alemania, Luxenburgo eta Suitzan, adibidez, Nutri-Score onetsi dute. Danimarka, Islandia, Lituania, Norvegia eta Suedia aldean, berriz, Keyhole sistema jarri dute abian. Erresuma Batuan, Traffic Light sistema. Txile, Peru, Brasil, Ekuador, Israel edo Australiako nutrizio-zigiluak, berriz, nahitaez bete beharrekoak dira herrialdeotan.

Etiketatuak bi taldetan sailkatu daitezke:

  • Mantenugaiei buruzkoak (osasunerako kritikoak diren osagaiei buruzko informazioa baino ez dute ematen: azukrea, gantzak edo gatza, kasu).
  • Laburpen-sistemak, edo produktuaren nutrizio-edukiaren gaineko ebaluazio globala egiten dutenak; ikur, ikono edo puntuazio bakar batekin laburbiltzen dute produktuaren kalitatea. Azken horretan sartzen da Nutri-Score. Hala ere, sistema bakoitzak bere prozesuari segitzen dio. «Nutri-Scorek eta Australiako sistemak soilik hartzen dituzte kontuan mantenugai guztiak; beste batzuek, berriz, gatz-kantitatea edo gantz-azido aseak bakarrik nabarmentzen dituzte. Baina, adibidez, inor ez zen kexatu Australiako zigiluaz; Nutri-Scorez, berriz, bai», zehaztu du Salasek.

Espainian, onartzeko asmoa jakinarazi bezain pronto murgildu zen Nutri-Score «etiketen gerran»: hamar elikadura-korporazio handienetatik bost (Mondelez, Nestlé, PepsiCo, Coca-Cola eta Unilever) beren etiketatu-sistema merkaturatzen saiatu ziren, irizpide eta kolore-kode desberdinetan oinarrituta (adibidez, ez zieten egiten erreferentzia 100 gramo produkturi, baizik eta errazio bati, nahiz eta berez elikadura-agintaritza bakar batek ere ez duen arautu neurri hori). Dena den, Nutri-Score nagusitu zen azkenik, eta beste proposamen hori bertan behera gelditu zen «ulergarria ez izateagatik».

Nancy Babiok zehaztu duenez, «Nutri-Score etiketatu frontala ontziaren atzeko etiketa tradizionalaren egokitzapen hutsa da. Etiketa bizia da, eta moldaketa txikiak behar ditu, guztiek bezala, baina ezin diogu gehiago eskatu, gaur egun nahitaezkoa den guztia betetzen baitu.» Mardula da Nutri-Scoreren aldeko literatura zientifikoa:

  • Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity aldizkarian argitaratutako ikerketa berrienetako baten arabera, Nutri-Score zigiluaren erabilerak «elikadura-dieta eskasak eragindako heriotzen % 3,4 ere galaraz ditzake; aldiz, Health Star Rating System (Australia), Traffic Light (Erresuma Batua) eta beste batzuek % 2,8 eta % 1,1 arteko arrakasta izango lukete».
  • Bestalde, Frantzian egindako zenbait ikerketa esperimentalen arabera, Nutri-Score sistemaren bidez bakarrik lortzen da lipidoak, gantz-azido aseak eta sodioa murriztea erosketak egitean.
  • Beste etiketatu batzuekin alderatuta, Nutri-Score izan zen eraginkorrena kontsumitzaileen portaeran eragiteko (batez ere produktu merkeenak erosten dituzten kontsumitzaileen artean).

Zein dago Nutri-Scoreren atzean?

Oxfordeko Unibertsitateko ikerketa-talde batek garatu zuen Nutri-Scoreren oinarri den algoritmoa 2005ean, haurrentzako elikagai ez-osasungarriei zuzenduriko publizitatea arautzeko. Ondoren, Erresuma Batuko Elikadura Arauen Agentziak eta 35 ikerketa zientifikok baino gehiagok baliozkotu zuten.

Haren atzetik, Frantziak erabaki zuen sistema hori aplikatzea 2017an: osasun-sistema modernizatzeko legea betearaztea zen xedea, zeinak aurreikusten baitu etiketatu bat sortzea elikagaien nutrizio-informazioa hobeto ulertzeko. Frantziak Nutrizio Epidemiologiako Ikerketa Taldearen laguntza izan zuen eginkizun horretan. Batzorde publiko hori Serge Hercberg Nutrizioko katedradunak zuzendua da, eta Elikagaien Segurtasuneko Frantziako Agentziak eta Osasun Publikoko Goi Kontseiluak gainbegiratzen dute.

«Nutri-Score hiru helbururekin sortua da. Lehenbizikoa da familia bereko elikagaien nutrizio-kalitatea alderatzea; esate baterako, olo-malutak txokolatedun zerealekin alderatzea, edo haragi-lasagnak arrain- edo espinaka-lasagnekin. Bigarrenik, marka batzuek eta besteek proposaturiko elikagai-mota beraren nutrizio-kalitatea alderatzen du. Hau da, marka jakin bateko txokolatez betetako gosaritako zerealak beste marka bateko baliokideekin konparatzen ditu», azaldu du Babiok. «Azkenik, familia ezberdinetako elikagaien kalitatea ere alderatzen du. Kasu horretan, garrantzitsua da nabarmentzea kontsumo- edo erabilera-aldi berean bilduriko elikagaiak konparatzen direla; esate baterako, jogurtak edo arroz-esnea, postreen barruan».

Salasek azaltzen duenez, sistema hori ezartzeko, herrialde interesdun bakoitzak elikagaien industriatik kanpoko bi zientzialari izendatu ditu, sistema zaintzeko lana ez ezik jakintza-ekarpena ere egin dezaten algoritmoa hobetzeko, hala behar denean. «Batzordea behin behintzat elkartu da lanean hasteko», zehaztu du.

Nutri-Score hobetzeko tartea

Nutri-Scorek erabiltzen duen algoritmoa analisi estatistikoko zenbait prozesuren bidez ezarri zen. «Hala ere, sortu zenetik, Frantziak hobekuntza estatistiko ugari egin dizkio, eta hala iritsi da gaur egun den sistemara», azaldu du Babiok. Salasek, berriz, hauxe gaineratzen du: «Erresuma Batuko agentziak egin zituen lehenbizikoz ebaketa-puntu horiek nutriente batzuetan eta besteetan, balio oso oinarrizkoetatik abiaturik. Gerora, fruta eta barazkiak gehitu zitzaizkion, proteinak… Laburbilduz, osagai kritikoetatik harago balioesteko egokitu zen Nutri-Score, eta horixe da, gure ustez, elikagaiaren nutrizio-dimentsioa osorik emateko modu bakarra».

Hori horrela, algoritmoak ontzat jotzen du elikagai jakin batzuk izatea, hala nola frutak, barazkiak, lekaleak, fruitu lehorrak eta zenbait olio, zuntza eta proteinak. Nafarroako Unibertsitatearen SUN jarraipen-ikerketaren Espainiako kohorteak ia 11 urtez 20.503 parte-hartzaileri buruz egindako ikerketa batek ondorioztatu duenez, Nutri-Scoreren algoritmoa koherentea da dieta mediterraneoarekin eta Espainiako osasun publikoko agintaritzaren gomendioekin.

«Oraingoz ezinezkoa da 2015ean ezarritako Nutri-Score kalkulua aldatzea», ohartarazi dute bi adituek. Hala ere, aurreikusten da berriro definitu ahal izango dela algoritmoa urte batzuen buruan, ezagutza zientifikoen aurrerapenaren, behatutako efektuen zaintzaren, sistema hainbat herrialdetan aplikatzearen eta Europako legeriaren bilakaeraren arabera. Azken hilabeteotan, eztabaidak pil-pilean dira gai honen gaineko eskumenak dituzten ministerioetan.

Nutri-Score ezarri ahal izateko, beharrezkoa da hezkuntza-kanpaina bat martxan jartzea, beste edozein etiketatuk eskatzen duen bezalaxe. «Salbuespen partikular batzuk direla eta, ezin da gaitzetsi, oro har, osasun publikoaren aldetik ezin hobeto funtzionatzen duen sistema, erakutsi baitu eraginkorra dela dozenaka mila elikagairen kasuan. Jakinik, gainera, salbuespen bakan horiek beste sistema batzuei ere eragiten dietela, oliba-olioari, adibidez», zehaztu dute bi adituek. Hartara, irizten diote Nutri-Scoreren gaineko informazio-kanpainek bi arretagune sustatu behar dituztela: batetik, ahalik eta gutxien prozesaturiko elikagai ugari dituen elikadura (produktu freskoak) eta, bestetik, sistema horren bidez puntuatutako elikagai ontziratuen kontsumoa.

Etiketatu orok bete beharreko OMEren jarraibideak

Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) arabera, hauek dira nutrizio-etiketatu orok bete beharreko bost jarraibideak:

  • Helburu bat ezartzea. Etiketatuak xede hauetako bat izan behar du: elikagai osasungarrien hautua sustatzea, elikagai kritikoak nabarmentzea edo elikagaien nutrizio-kalitatea alderatzea.
  • Erraz ulertzeko moduko diseinu grafikoa izatea. Koloreak, hitzak eta sinboloak eduki behar ditu, ahalik eta sinpleena eta irakurterrazena izateko.
  • Algoritmoaren kalkulua zehaztea. Elementu bakoitzerako mugak ezartzea eta nutrizio-profiletarako kalkulu estatistikoak diseinatzea.
  • Azterketa zientifikoen bidez egiaztatu behar da etiketatuaren eraginkortasuna.
  • Monitorizazio-prozesuen bidez kontrolatuta egotea. Aplikazioaren hedadura ez ezik, kontsumitzaileen erosketetan eta produktuen birformulazioan duen eragina ere neurtu behar dute.

Eduki gehiago ikusteko, jo papereko aldizkarira.

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak