Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Elikadura > Ondo jaten ikasten > Bitxikeriak

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Zergatik erakartzen gaituzte gehien osasungarri ez diren elikagaiek?

Gizakiari berez dagokio gantz eta azukre ugariko elikagaiak aukeratzeko joera; izan ere, historiaren beste une batzuetan bizirik irautea izan da horren arrazoia

  • Egilea: Argitaratze-dataren
  • arabera: Osteguna, 2013ko azaroaren 28a
img_cupcake choco hd

Palatabilitateak -hau da, ahosabaiko elikagaia den jaki bat- eragin handia du gure elikadura-lehentasunetan. Elikagaiak zenbat eta atseginagoak izan, orduan eta gehiago irentsiko dugu, batzuetan jateko gogoa baino gehiago. Birminghameko Unibertsitateko ikertzaileek zehaztu dutenez, gure elikagai gogokoenek ezaugarri komun bat dute: zapore ezin hobea da hiru osagai, gatza, azukrea eta koipea. Hiru osagai horiek arriskutsuak dira osasunarentzat, eta gure ingurunean ugari dira. Era askotako formak, ehundurak, usainak eta zaporeak daude, eta horrek gehiegizko pisua eta obesitatea izateko arriskua areagotzen du. Baina zergatik gustatzen zaizkigu hainbeste? Zergatik erakartzen gaituzte patata frijituek azenario edo apio batzuk baino? Artikulu honek galdera hauei erantzuten die, plazerari eta biologiari oso lotuta, baina baita historiari eta filosofiari ere.

Img cupcake choco
Irudia: Stacy Spensley

Jatearen plazera

Epicuro filosofo greziarra izan zen plazeraren papera portaeran dokumentatzen lehena. Harentzat, plazerak gure ekintzak eta etorkizuneko hauteskundeak moldeka ditzake. Hala, objektu batekin kontaktuan jartzean plazer handia hartzeak (kremaz estalitako gofre baten mokadu gozo-gozoa) eragin handia izan dezake objektu horrekin elkarreragiteko dugun eran.

Img ham5
Irudia: CONSUMER EROSKI

“Jateko poza” ez da bizi behar fisiologiko bat betetzeak ematen duen satisfazioak bakarrik. Apetitua erregulatzeko prozesua oso erraza da. Badakigu “energia-oreka” deritzona kontrolatzen duen garuneko mekanismo baten bidez modulatzen dela. Mekanismo horri erregulazio homeostatiko deritzo, eta gastatzen dugun energia elikagaiekin egiten dugun energia parekatu nahi du. Epe laburreko erregulazio homeostatikoa dago, baina epe luzera ere funtzionatzen du, eta gorputzeko hainbat substantziek hartzen dute parte (peptido gastrointestinalak, gorputzeko gantz-ehunen hormonak eta hipotalamoan dauden mekanismo zentralak).

Hala ere, ez biologiak ez kimika organikoak ez dute dena azaltzen; izan ere, apetitua kontrolatzeko beste aldagai batzuek eragiten dute. Energia-erregulazioaz gain, “erregulazio hedonikoa” ere inplikatuta dago, eta faktore emozionalek eta motibazio-faktoreek parte hartzen dute horretan, eta elikagaien ahogozoak eragin nabarmena du horretan. Azpimarragarrienen artean, Birminghameko Unibertsitatearen ikerketak honako hauek aipatzen ditu:

  • Gozoak eta postreak: txokolatea, kauserak, gailetak, pastelak, gozoak eta kremazko izozkiak.
  • Aperitibo gaziak, hala nola patata frijituak edo galleta gaziak.
  • Janari azkarrak, hala nola hanburgesak, pizza edo oilasko frijitua.
  • Edari azukretsuak, hala nola gaseosoak, te gozoa, irabiakiak, kafe gozoa edo azukrea duten beste edari batzuk.

Elikadura-hauteskundeak: energiaren bila

Img hamb 1
Irudia: CONSUMER EROSKI

Elikagai atseginenek modulatu egin dezakete gure hartzea, gose edo asetasun baldintzetan. Elikagai goxoak dastatzea oso pozik egon daiteke. Hor sartzen dira jokoan kaloria asko dituzten elikagaiak, edo elikagai gaziak. Animaliak, Clifford B. Saper eta kolaboratzaileak Neuron aldizkarian 2002ko urrian, energia berriztatzeko beharretik harantzago dauden substantzia gozo eta gaziak kontsumitzeko joera dugu, eta, aldi berean, substantzia oso neketsuak edo gaziak saihestu nahi ditugu, elikagai pribatuen artean ere gertatzen den portaera. Aukeraketa horiek azalpen egokigarriaren bidez justifikatzen dira: zapore mikatzak alkaloide toxikoekin lotzen dira maiz, eta substantzia azido askoren azidotasunak, berriz, elikagaia hondatzea edo heldugabea izatea adieraz dezake. Zapore gozoek, grasek edo gaziek, aurka, adierazten digute elikagaiek mantenugai garrantzitsuak ekarriko dizkigutela bizirik irauteko.

Energia-dentsitateak elikagai edo edari batean pisu-unitate bakoitzeko erabilgarri dagoen energia-kantitatea adierazten du. Hala, apio gordinak kilokaloria gutxi ematen dituenez pisu-unitate bakoitzeko (0,11 kcal/gramo), txokolatea baino energia-dentsitate txikiagoa izango du (5,19 kcal/gramo). Zergatik da hain handia energia-dentsitate handiko elikagaiak gehiegi irenstea? Kontsumoak, zalantzarik gabe, ondorio atseginak sortzen ditu, eta garunak mezuak bidaltzen dizkigu, kontsumitzen jarrai dezagun, batzuetan gure apetituaren gainetik.

Img
Irudia: CONSUMER EROSKI

2010eko urtarrilean, Montrealgo Unibertsitateko Nutrizio Saileko Stephanie Fulton doktoreak, gantz eta azukre askoko elikagaiak aukeratzeko (hau da, energia-dentsitate handia), egokitzapen-mekanismoei esker azaltzen da, elikagai-eskasiaren baldintzetan bizirik irauteko aukera eman zigutelako (horixe izan da gizakiak historian zehar bizi izan duena). Hala, elikagai mota horren gaur egungo ugaritasunak eta eskuragarritasunak, munduko leku askotan, baita Espainian ere, gehiegizko kontsumoa bultzatzen du, eta horrek kaloria gehiegi kontsumitzea dakar, eta, ondorioz, pisua handitzea.

Fulton doktorearentzat, “jateko motibazioa erregulatzen duten neurona-prozesuek asetasun-seinaleak baliogabetu ditzakete”. Azukre eta gantz ugariko elikagaiek eragiten dute prozesu horietan; izan ere, elikagai horiei zuzendutako etorkizuneko portaera indartzen duten neurona-erantzunak sor ditzakete, eta, aldi berean, elikagai jakin bat jateari uzten dioten garuneko seinaleak ahuldu egiten dituzte. Hori erloju-ponpa bihurtzen da gure garuna inguratzen badugu, bazkaltzera gonbidatzen gaituztelako, eta, gaur egun gertatzen den bezala, non, noiz eta noiz egin dezakegun gogoratzen badugu.

Arestian azaldutakoari gehitu behar diogu, azkenik, badirela beste motibazio batzuk, batzuk elikagai osasungabeetara zuzentzen gaituztelako, honelako argudioekin: “nire kezkak ahazteko”, “depresioa gainditzen laguntzen didalako” edo “nire arazoak ahazteko”; kontrol psikologikoa behar duten jokabideak.

RSS. Sigue informado

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak