Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Etxeko ekonomia

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Alarguntza-pentsioa ukatzeko arrazoiak

Behar den denbora ez ezkontzea edo kotizazio eza dira, besteak beste, alarguntasun prestazioa ez emateko arrazoiak.

Pertsona bat hiltzen denean, haren ezkontideak, izatezko bikotekideak edo bikotekide ohiak alarguntza-pentsioa jasotzeko eskubidea du, baldintzak betetzen baditu. Baina 2008. urtean egindako lege-aldaketek baldintzak zorrozten dituzte, dibortziatuek eta banandutakoek prestazio bat eskuratzeko aukera izan dezaten. Horren ondorioz, eskatzaile askok ez dute biziarteko paga hori kobratzen. Hurrengo artikuluan azaltzen den bezala, Gizarte Segurantzak alarguntza-pentsioa ez emateko beste arrazoi batzuk ere baditu: kotizaziorik eza, ezkonduta denbora gutxi izatea edo izatezko bikoteen kasuan bizikidetza luzea ziurtatzerik ez izatea.

Murriztapenak dituen alargun-pentsioa

Tardesfresca img 2012 mercesuroes 1822 artikulua
Irudia: Gent Handiaren Amics

Jatorrian, alarguntza-pentsioa emakumea babesteko ezarri zen. Emakumea senarraren mende zegoen ekonomikoki, etxeko lanetan eta seme-alaben zaintzan soilik aritzeagatik. Familiaburua hil ondoren, prestazio hori izan ezean, sarritan babesik gabe geratzen ziren.

Heriotza istripu edo eritasun profesional baten ondorioz gertatzen bada, ez da kotizazio eperik eskatzen.

Gizartea aldatu egin zen, eta prestazio hori gizonei ere zabaldu zitzaien. Gero, dibortzioa iritsi zen eta legeak egin ziren banandutako edo dibortziatutako pertsonek alarguntza-pentsioa jasotzeko eskubidea izan zezaten. Baina 2008an legeria aldatu egin zen, eta bizirik geratu ziren ezkontideek laguntza hori jasotzeko baldintzak gogortu ziren. Aldi berean, izatezko bikoteek, murrizketa batzuekin, ordainsari hori jasotzeko aukera zabaldu zen.

Erregulazioan izandako aldaketen ondorioz, batzuek alarguntza-pentsioa jasotzeko eskubidea murriztu dute. Betiere, hildakoaren lan egoeraren, heriotzaren arrazoien edo bizikidetzaren iraupenaren arabera, bizirik geratu den ezkontideak bizi arteko prestazio hori jasotzeko aukera izango du edo ez.

Kotizazio eskasa

Alargun batek ezkontidea hil ondoren pentsio bat kobratzeko eskubidea izateko, beharrezkoa da hildakoak denboraldi jakin batean kotizatu izana bizitza osoan. Baldintza hori bete gabe, ukatu eginen zaio. Kotizatzeko nahitaezko denbora, era berean, heriotzaren unean prestazioa kobratzeko eskubidea ematen duen pertsonaren lan egoeraren araberakoa izango da.

  • Heriotza gertatu zenean altan edo altaren antzeko egoeran egonez gero, nahikoa da 500 egun kotizatzea heriotza gertatu aurreko bost urteko epe jarraituan, edo 15 urte lan bizitza osoan.

  • Hiltzen den unean pentsioa kobratzeko eskubidea ematen duen pertsona alta emanda ez badago, 15 urtez kotizatu beharko du lanean, ezkontide alargunak prestazioa jaso ahal izateko.

  • Hildakoa pentsioduna denean, ez zaio kotizazio eperik eskatzen.

Beraz, hildakoak ez badu behar adina denbora kotizatu lan bizitzan zehar, Gizarte Segurantzak alarguntasun pentsioa ukatu diezaioke bizirik dagoen ezkontideari.

Hala ere, heriotza istripu edo eritasun profesional baten ondorioz gertatzen denean, ez da inolako kotizazio eperik eskatzen eta alargunak bizi arteko prestazio horretaz baliatu ahal izango du.

Berriro ezkontzea

Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalak (GSIN) alargun-pentsioa jasotzeko eskubidea ez onartzeko beste arrazoi bat da (salbuespenezko egoeretan izan ezik) senar-emazte berriak izatea edo izatezko bikote bat eratzea.

Banandu edo dibortziatuz gero

Legez banandutako edo dibortziatutako pertsonek alarguntza-pentsioa jasotzeko eskubidea dute ezkonduta egon ziren urteetan, baina kasu guztietan ezin izango dute jaso ordainsari hori.

2008ko urtarrilean indarrean sartu zen lege-aldaketaren ondorioz, konpentsazio-pentsioa kobratzen ez badute, ezkontza amaitu zen urtearen eta bizirik geratu zenaren egoera ekonomikoaren arabera, baliteke Gizarte Segurantzak laguntza ukatzea. Pentsio hori lortzeari uko egin zionak, agian jakin gabe, ukatu egin zuen alarguntza-pentsioa.

Konpentsazio-pentsioa kobratzen ez duen dibortziatuari alarguntza-prestazioa uka dakioke

Litekeena da, halaber, ezkontzaren ondoren egoera ekonomiko hobean geratzen zen ezkontidea izateagatik konpentsazio-saria kobratzeko eskubiderik ez izatea; kasu horretan ere prestazioa jasotzeko eskaera ukatuko zaio. Bizirik atera dena hildakoari konpentsazio-pentsioa ematen zion pertsona baldin bada, ez luke, printzipioz, alarguntasun-saria kobratzeko eskubiderik izango.

Baina konpentsazio-pentsioaren hartzekodun izateko betebehar hori ez da kasu guztietan aplikatzen. Banantze judiziala edo dibortzioa 2008ko urtarrilaren 1a baino lehenagokoak badira, alargun-pentsiorako eskubidea onartzeko ez da beharrezkoa izango alargunak konpentsatzailea kobratzea, baldintza hauek betetzen baditu:

  • Dibortzio- edo banantze-dataren eta kausatzailearen heriotza-dataren artean ez dira hamar urte baino gehiago igaro behar.
  • Ezkontzak gutxienez hamar urte iraun behar du.

  • Gainera, inguruabar hauetako bat gertatu behar da gutxienez: seme-alaba komunak izatea edo onuradunak 50 urte baino gehiago izatea kausatzailea hiltzen denean.

Hemen ere bada salbuespen berri bat bereizketaren unean genero-indarkeriaren biktima zirela froga dezaketen emakumeentzat. Alarguntza-pentsioa kobratzeko eskubidea izango dute, konpentsazio-pentsioa jasotzen ez badute ere, nahiz eta dibortzioa 2008ko urtarrilaren 1a baino geroago izan.

Ezkontza baliogabetzat jotzen bada, desoreka ekonomikoagatik kalte-ordaina jasotzeko eskubidea aitortu bazaio, alarguntza-pentsioa jaso ahal izango du, baldin eta berriro ezkondu ez bada edo izatezko bikote bat eratu ez bada.

Izatezko bikoteak

Izatezko bikote batetik bizirik atera denak alarguntza-pentsio bat kobratzeko eskubidea du, baina eskatzen zaizkion baldintzak askoz ere zurrunagoak dira ezkontzetan eskatutakoak baino. Horregatik, horrelako loturen alargun askori ukatu egiten zaie pentsioa kobratzea.

Jaso ahal izateko, beharrezkoa da heriotza 2008ko urtarrilaren 1etik aurrera gertatzea. Gainera:

  • Eskatzaileak egiaztatu beharko du izatezko bikotea autonomia erkidegoetan edo udaletan daudenen erregistro berezi batean inskribatuta zegoela, edo bikote horren eraketa jasotzen duen agiri publiko bat formalizatu duela. Bi kasuetan, eragilea hil baino bi urte lehenago gutxienez egin beharko da.

  • Bizikidetasun egonkor eta nabarmena egon behar da heriotza gertatu eta berehala, eta gutxienez bost urte iraun behar du jarraian. Hori errolda-ziurtagiriaren bidez egiazta daiteke.

  • Bizikidetza-aldian, bikoteko kide batek ere ez du egon behar ezkontzeko ezindurik eta ezin du izan ezkontza-loturarik beste pertsona batekin.

  • Diru-sarrerei dagokienez, legeak dio honako hauek egiaztatu behar direla:

    • Heriotza gertatu aurreko urte naturalean, ez zirela berezkoak gehi aldi berean izandakoen baturaren %50era iritsi, edo %25era, zurztasun-pentsioa jasotzeko eskubidea duten seme-alaba komunak ez zeudenean.
    • Edo heriotza unean indarra duen lanbide arteko gutxieneko soldataren zenbatekoa halako 1,5 baino gutxiago izatea. Muga hori 0,5 aldiz igoko da bizirik atera denarekin bizi den umezurtz-pentsiorako eskubidea duen seme-alaba komun bakoitzeko gutxieneko soldataren zenbatekoa.

Izatezko bikoteek ezkontzek baino baldintza gehiago bete behar dituzte pentsioa jasotzeko

Kasu batzuetan, baldintza horietako bat betetzen ez duenez, bizirik geratu dena ezin da alargun-pentsioaren onuradun izan, nahiz eta hildakoarekin urteetan bizi izan. Adibidez, seme-alaba baten jaiotzaren ondorioz lortutako Familia Liburu baten bidez egiaztatu nahi bada bizikidetza, baliteke pentsioa kobratzea ukatzea, ez baita horretarako legezko formuletako bat.

Behar den denbora ez ezkontzea

Egoera jakin batzuetan, hildakoak bizirik dagoen ezkontideak pentsioa kobratzeko eskubidea ematen duten kotizazio-baldintzak betetzen baditu ere, baliteke onuraduna pentsiora ez iristea. Heriotzaren arrazoia ezkontza baino lehenagoko eritasun arrunta bada, pentsioa jaso ahal izateko gutxienez baldintza hauetako bat bete behar da:

  • Seme-alaba komunak izatea.
  • Ezkontza heriotza baino urtebete lehenago egin bada. Hala ere, ez da iraupen hori eskatuko baldin eta ezkontzaren egunean kausatzailearekin izatezko bikote gisa bizi dela frogatzen bada, ezkontzari gehituta bi urte baino gehiago dituela.

Legegilea, kasu honetan, alarguntza-pentsioa kobratzeko asmoz egindako hitzarmen-elkarketak saihesten saiatzen da. Horregatik, gaixotasun arruntaz hitz egiten da, ez istripuaz.

Benetan ezkonduta ez egotea

Kasu arraroak izan arren, batzuetan gertatzen dira. Bikote batzuek bizitza osoa daramate senar-emazte gisa, legez ezkonduta daudela uste baitute. Horietako bat hiltzen denean, bizirik atera dena konturatu da ezin duela pentsioa kobratu. Hori da erritu batzuen kasua, ijitoena kasu.

Estrasburgok ijitoen errituagatik ezkonduta zegoen emakume bati arrazoia eman zion arren, Espainiako Estatuak ukatu egin zion, elkarren segidan eta ia instantzia guztietan (Auzitegi Nagusian eta Konstituzio Auzitegian), ia hamarkada batean, batasun mota hori ez zelako gure ordenamendu juridikoan ezkontzeko modutzat hartzen.

Genero-indarkeria

Duela hilabete batzuk, agerian geratu ziren hainbat gizon, emakumeak hil eta alarguntza-pentsioa kobratzen ari zirenak. Egoera hori legezkoa zen une hartan, heriotza 2004. urtean onartutako Genero Indarkeriaren aurkako Lege Integralaren aurretik gertatu bazen. Egun horretatik aurrera, legeriak galarazi egiten die bikoteen hiltzaileei haien oinordetzak egitea edo alarguntza-pentsioa kobratzea.

RSS. Sigue informado

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak