Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Beheraldia depresioagatik

Depresioaren ondoriozko lan bajak beste edozein patologiak emandako soldaten tratamendu bera dute.
Egilea: roserblasco 2008-ko abuztuak 16
Img baja depresion

Arrazoiak

Krisi garaian, lanera egunero joatea nahikoa izaten da ia guztientzat alaia izateko. Hala ere, batzuek larritasuna, nekea, tristura eta abar izaten dituzte. "Mundu bat" egiten zaie, etxeko atea itxi eta lanean hasteko. Arrazoia? Arrazoi batzuengatik edo besteengatik (lan-gainkarga, motibaziorik eza, nagusien aintzatespen falta… edo arrazoi pertsonalak), lan egiteko ezgaitzen duen depresioa dute. Mediku batek diagnostikatu eta baja hartu ondoren, langileek jakin behar dute bajak beste edozein patologiaren ondoriozko gainerako baja medikoen soldaten tratamendu bera duela.

Hiru eta sei milioi espainiarrek depresioa dute. Hala, Alcalá de Henaresko Unibertsitateak egindako "Cisneros vi.a azterlana"k ondorioztatu du behintzat, gure herrialdeko langileen osasun mentalaren egungo egoera aztertu baitu. Datu horrek berretsi egiten du adituen iritziz gero eta diagnostikatuagoa dagoen gaixotasuna dela. Depresioaren kausak bi jatorri izan ditzake:

  • Langileak. Langileak duen depresioa arrazoi pertsonalengatik bada, eritasun arruntaren kategorian sartzen da, hau da, baja gertakizun arruntengatiko aldi baterako ezintasun gisa tramitatzen da. Sufritzen duen pertsonak familiako medikuarengana joan behar du, bizi duen egoera eta nola dagoen kontatu behar dio. Medikua da baja behar duen eta, hala badagokio, baja emateko eskumena duen pertsona bakarra. Baja hori nahikoa da pazientea bere lan eginkizunak betetzeko moduan ez dagoela frogatzeko.
  • Lan-kontratuduna. Depresioa lan-arrazoiengatik gerta daiteke (lan-gainkarga, motibazioa galtzea, nagusien aintzatespen falta, etab.). Kasu horietan, mutualitatera jo beharko da baja eskatzeko, baina litekeena da baja ez ematea. Hori dela eta, langileak Gizarte Segurantzara jo beharko du, eta, aurrerago, prozedura judizial bati ekin beharko dio, non txosten guztiak aurkeztu beharko dituen, gorabeherak zehaztu ahal izateko, eta lan-istriputzat hartu ahal izango den, horrek dakartzan ondorio guztiekin, Vanesa Asala Nacional de Abogados elkarteko kide den Asala Jimenezek dioenez. Ohikoena da, nahiz eta depresioaren jatorria lanarekin zerikusia duten arrazoiengatik izan, langileak gaixotasun arrunt gisa kudeatzen duela familiako medikuaren bidez.

Depresioak indarberritze motela izaten du, eta, beraz, baja luzea izaten da kasu horietan. Horri gehitu behar zaio Gizarte Segurantzako medikuek ez dutela nahiko gogo gaixotasun horrengatik aldi baterako ezintasunik ematen, zaila baita egiaztatzea pazienteak benetan duela. Baina, nolanahi ere, adituak dioenez, gaixotasun hori benetan pairatzen duten pertsonek dagokien familia-medikuarengana jo behar dute, eta argi eta garbi adierazi behar dute zer egoeratan dauden; izan ere, askotan, estresa edo langilearen lantokiko egoera izaten da gaixotasunaren arrazoia, eta gaixoarentzat jasanezina izaten da.

Soldaten murrizketa?

Baja lortu ondoren, zein lan baldintzatan geratzen da langilea? Depresioaren ondoriozko laneko bajak beste edozein patologiarengatik emandako gainerako baja medikoen soldaten tratamendu bera dute. Beraz, langileak ez du soldata murrizten. Gertatzen dena da enpresak ordaintzen duen ohiko soldata jasotzeari uzten zaiola, aldi baterako ezintasunagatik Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalaren (GSIN) edo mutuaren kontura prestazio bat kobratzeko. Zer esan nahi du, praktikan, aldaketa horrek? Izan ere, bajako lehen hiru egunetan ez da ezer kobratzen; laugarren egunetik hamabosgarrenera bitartean, baja hartu aurreko hileko kotizazio-oinarriaren %60 kobratzen da, eta hamaseigarren baja-egunetik aurrera, baja hartu aurreko hileko kotizazio-oinarriaren %75 kobratzen da. Sorospen horrek 12 hilabete iraunen du gehienez, eta beste sei hilabetez luza daiteke. Baina, hitzarmen kolektiboan hobekuntzako osagarriren bat jasotzen bada, baliteke gehiago jasotzea. Osagarri hori ohikoagoa da lan-istripuetan edo lanbide-gaixotasunetan.

Enpresak ordaintzen duen ohiko soldata jasotzeari uzten zaio, GSINak edo mutualitateak eritasun arrunteko aldi baterako ezintasunagatiko prestazioa kobratzeko.

Baja psikologikoa duen langileari beste zalantza bat ere sortzen zaio: bajak irauten duen bitartean kaleratu egin ote daitekeen. Adituen arabera, hutsegitea da baja emanez gero ezin dela kaleratu pentsatzea. Enpresak edozein unetan kaleratu dezake langile bat, kaleratzea librea baita, baina horrek ez du esan nahi ez duenik kalte-ordainik eman behar kaleratzea bidegabea bada. Kasu horietan, Vanesa Jiménezek aholkatzen duenez, "kaleratzeagatiko demanda izapidetzen duen profesional batengana jotzea da gomendagarriena; izan ere, kaleratze-gutuna jasotzen denetik 20 egun baino ez dira izango erreklamatzeko".

Zer ondorio ditu horrelako baja batek oporretan? Gaixotasunagatik edo istripuagatik lan-kontratua eteteko aldiak ezin dira urteko oporretatik kendu, benetako zerbitzu-denboratzat hartzen baitira; beraz, ezin da proportzionalki murriztu langileari dagozkion oporren iraupena. Hala ere, aldi baterako ezintasuna oporrak hartzeko denborarekin bat etorriko balitz, oporrak ezin izango lirateke hartu alta medikoaren ondorengo une baterako, eta galdu egingo lirateke, hitzarmen kolektiboan edo lan-kontratuan besterik esaten ez bada.

Pikareskoa

Depresioagatiko bajaren batez besteko iraupena zehaztea zaila da, baina sendatzeko denbora behar du; pertsona batzuetan, zikliko-kroniko bihurtzen da. Buruko gaixotasunak birus batek edo hezur baten hausturak eragindakoak baino askoz konplexuagoak dira, iraupen mugatua baitute. Hala ere, komeni da jakitea aldi baterako ezintasunak 12 hilabete iraunen duela gehienez. Denbora hori igarotakoan, langileari deituko diote, ezintasun iraunkorrik eman behar den ala ez baloratzeko.

Aldi baterako ezintasunak 12 hilabete iraunen du gehienez; ondoren, epaimahai mediko batek ezintasun iraunkorra emateko aukera baloratuko du.

Langileak depresioa simulatzen duen pikareska-kasu asko izaten dira? Dutilh Abogados-en bazkide den Victoria Caldevilla abokatuak dioenez, sarriago gertatzen da pikareska beste gaixotasun-egoera batzuetan baino, sintomak pazienteak adierazten baititu eta oso zaila baita horiek egiaztatzea; hau da, "beste patologia batzuk proba medikoekin detekta daitezke, eta hori zailagoa da kasu honetan". Vanesa Jiménezekin bat dator iritzi hori, eta adierazi du langile batzuek beren medikuaren aurrean simulatzen dutela aldi baterako ezintasuna lortzeko. Hala ere, ñabardura gisa, simulazioa ez da erabatekoa batzuetan; izan ere, dioenez, "langile asko beren medikuarengana joaten dira depresioagatiko baja eskatzera, irtenbide bakarra dela haientzat oso kaltegarriak diren eta beren lan-ingurunean gertatzen diren egoerak saihesteko. Hala, kasu batzuetan, enpresaburuaren aurkako demanda jarri ondoren, lantokira joaten jarraitu behar izaten dute langileek. Demanda horrek lan-ingurune oso gogorra sortzen du, epaiketa baten zain baitaude, eta epaiketa horretan enpresaburuaren interesak kontrajarriko dira".

Eta zer egiten dute enpresek langile batek depresioagatiko baja simulatu duela susmatzen dutenean? Caldevillaren arabera, "kasu horietan, mediku-azterketa paraleloak egin ditzakete beren zerbitzu medikoek, baldin badituzte, edo mutualitateen bidez, baina nekez detekta daitezke". Legeak ahalmena ematen die enpresei bajen jarraipena egiteko, eta hori mutualitateen bidez egin ohi da.

Kontrolaren mugak

Enpresak adierazitako erakunde kudeatzaileek eta ugazaben mutualitateek, hainbat neurriren bidez, langile baten egoera berrikus dezakete. Langile hori aldi baterako bajan dago depresioagatik, lanera ez joatea benetan justifikatuta dagoela eta ez dela gaixotasunaren simulazioa. Hala ere, Vanesa Jimenezek dioenez, enpresen kontrol horrek mugak ditu, enpresaburuak ez baitu ahalmenik langileari bere gaixotasunari buruzko bigarren diagnostiko bat ezartzeko; azterketa horiek lanera ez joatea justifikatuta dagoen edo ez egiaztatzeko bakarrik erabil daitezke. Enpresaburuak Osasun Zerbitzuen Ikuskaritzari baino ezin dio eskatu diagnostikoa berrikusteko. Hark erabakiko du baja ematearen egokitasuna. Horrek esan nahi du ez duela balio enpresako fakultatiboaren irizpidearekin langilea zigortzeko edo kaleratzeko.

Langileak jakin behar du enpresak ezarritako kontrol mediko horiek egiteari uko egin diezaiokeela. Uko egiteak ez du esan nahi diziplinako kaleratzea zigortu behar duenik. Laneko araudiak ezartzen du, ordea, ezezko horrek berekin ekar dezakeela enpresak bajan dagoen pertsonari ez ordaintzea enpresak bere gain dituen Gizarte Segurantzako prestazioen borondatezko hobekuntzak.

Enpresaburuaren kontrolari beste muga bat ezartzen zaio, langileen duintasun eta intimitaterako eskubidearekin zerikusia duena. Izan ere, enpresa batzuek detektibe pribatuen zerbitzuak kontratatu dituzte laneko bajaren ondoriozko langilearen simulazioa ikertzeko. Metodo polemikoa da, batzuetan langilearen irudiak grabatzen baitira publikoak ez diren lekuetan. Kasu horietan, jurisprudentziak ez du froga gisa onartzen. Vanesa Jimenezek dio, nolanahi ere, "zaila dela depresioagatiko bajako langilearen kontrola metodo horien bidez, depresioa duen pertsona bati tratamendu medikoa ematea, beste gaixotasun batzuetan bezala, ez baita atseden-tratamendu bat izaten. Aitzitik, psikologo eta psikiatra askok jendearekin harremanetan jartzea edo kalera ateratzea gomendatzen dute depresiorako tratamendu onena delakoan".