Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Etxeko ekonomia

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

“Buluak pertsona baten duintasuna edo ospea kaltetzen badu, irain-delitutzat har daiteke”.

Celestino Rom, abokatuen bulegoko bazkide zuzendaria, GR Consultors

  • Egilea: Argitaratze-dataren
  • arabera: Igandea, 2020ko apirilaren 26a

Irudia: GR Consultors

Krisi garaian eta informazio eskaera handia dagoenean, harribitxiak aparra bezala hazten dira. Horixe ari da gertatzen pandemia horretan. COVID-19 kodeari buruzko albisteak ugaritu egiten dira, eta ez da beti erraza izaten egiazko informazioa, erraboilua edo albiste faltsua (fake news) bereiztea; hala ere, Celestino Rom-ek, abokatuen bulegoko bazkideak eta GR Consultors ekonomialariek azaltzen dutenez, batzuetan nahikoa izaten da sen ona erabiltzea. Nolanahi ere, abokatu honek horiek bereizteko gakoak ematen dizkigu. Gainera, esaten du, inguruabarren arabera, putreak zabaltzea irainen edo kalumnien delitua izan daitekeela, baina berria egiazkoa dela pentsatuz zabaltzen baditugu, ez genuke kezkatu behar, Konstituzioak egiazko informazioa edozein bidetatik eta aldez aurreko inolako zentsurarik gabe jasotzeko eskubidea babesten baitu; erantzulea delitua egiten duena izango litzateke.

COVID-19 iritsi zenetik, egiaztatutako zurrumurruen eta informazioaren giroan murgilduta gaude. Zer da erruloa? Non dago lerroa?

Adiera literalean, bulo hitzak “zerbaitetarako proposaturiko albiste faltsua” esan nahi du; hau da, ezagutza orokorrari ezkutuan dagoen zerbait zabaltzea. Hala ere, gaur egun, informazioaren edozein zurrumurru edo iragazpen gezurrezkotzat jotzen da, baldin eta jatorria egiaztatuta ez badago edo zuzenean faltsua izan badaiteke. Zer den eta zer ez den bulu bat finkatzea zaila da edukiaren abstrakzio kritikorik egin gabe, nahiz eta gehienak zentzu komuna aplikatuz bereiz daitezkeen.

Zer alde dago bulu baten eta fake newsen artean?

Fake new-ak, beren interes nagusiagatik eta lortu nahi duten helburuagatik (hartzailearen jokabidea edo interesak aldatzea), landuagoak izaten dira eta ustezko kazetaritza-artikuluak ematen dituzte. Horiek bereizteko aurki dezakegun desberdintasun nagusia erredakzioaren estiloa da. Fake new-en kasuan, eduki pseudoperiodistikoa da, hartzailearen portaera edo sinismenak aldatzeko egina, bere kanal berean hitz eginez, mezuaren hartzaileak uler eta onar dezan.

Delitua da zabaltzea?

Bulos edo fake newsen hedapena delitutzat har daitekeen zehazteko, kontuan hartu behar da horrek dakarren mezua. Hau da, mezuan pertsona jakin baten duintasuna edo ospea kaltetzen denean, irain-delitutzat har daiteke, Zigor Kodearen 208. artikuluan eta hurrengoetan arautua, eta 6 hilabetetik 14 hilabete arteko isun-zigorra ezartzen zaio. Funtzionario publiko bati egozten zaionean bere karguetan aritzean arau-hauste administratiboa osatzen duten egitate batzuk egitea, irain-delitua izan arren egintza horiek frogatu beharko baititu, erantzukizunetik salbuesteko.

Bestalde, delitu bat leporatzen bazaio norbaiti, egitatea faltsua dela jakinda, edo egia erabat mespretxatuta, kalumnia delitutzat har daiteke, Zigor Kodearen 206. artikuluan arautua. Eta sei hilabetetik bi urte arteko espetxe zigorra edo 12 hilabetetik 24 hilabete arteko isuna ezarriko zaio (publizitatearen bidez zabaltzen bada), eta, bestela, 6 hilabetetik 12 hilabete arteko isuna.

Zer alde dago irainen eta kalumniaren artean?

Iraina eta kalumnia delituak bereizteko, arreta jarri behar diegu eragindako ondorioei. Iraina ulertuko dugu norberaren estimazioari eragiten diona edo pertsona baten ospea kaltetzen duena. Kalumnia, berriz, delituzko gertakariak egoztea litzateke, faltsuak direla jakinda, adibidez, nire bizilagunari nire autoaren lapurreta egoztea, lapurreta-eguna herritik kanpo zegoela jakinda.

Polizia-agintariek jazartzen al dituzte?

Polizia-agintariek edo agintari judizialek ezin dituzte bi delitu horiek ofizioz jazarri; aitzitik, ofendituak jarri behar du salaketa, prozedura judiziala has dadin.

Zer beste ondorio izan ditzake bulos horiek zabaltzeak?

Bi urte arteko kartzela-zigorra ekar dezake, baina, horrez gain, delitu orok erantzukizun zibila ere ekar dezake, eta egileak eragindako kalteak konpondu beharko ditu. Behin baino gehiagotan ikusi dugun bezala, mezu iraingarriak aldizkari edo bihotzeko programen bidez hedatzeak esan nahi du komunikabide horrek, adierazpen horien egilearekin batera, modu solidarioan erantzun behar duela delituaren ondoriozko erantzukizun zibilean.

Eta alarma-mezuak zabaltzea, hala nola, komunitatea arriskuan jartzen duten ustezko atentatuak edo ezbeharrak, segurtasun-indarrak eta larrialdiak beste bati laguntzera mugiarazi behar direnak, desordena publikoen delitua izan daiteke. Hiru hilabete eta egun batetik urtebeterako espetxealdi-zigorra edo 3 hilabetetik 18 hilabete arteko isuna ezarriko zaio.

Zer gertatzen da bulu bat heldu eta gezurra dela jakin gabe zabaltzen badut?

Kontuan hartu behar da Konstituzioak, 20. artikuluan, egiazko informazioa edozein bidetatik eta aldez aurreko inolako zentsurarik gabe jasotzeko eskubidea babesten duela. Horregatik, gerta daiteke egiazko informazioa jasotzen ari dela pentsatzea, hala izan gabe… Kasu horretan, erantzulea delituzko egintza egingo duena izango litzateke.

Nola identifika dezaket bulu bat?

Bulos, zurrumurru eta albiste faltsuak identifikatzeko, zenbait urrats egin behar dira, esposizioa eta desinformazioaren balizko hedapena gutxitzeko. Oso garrantzitsua da mezu horren igorlea identifikatzea: albistea atari guztiz anonimo batetik badator, eta ez badugu haren egiazkotasun ezagunaren berririk, koarentenan albiste bat jartzeko lehen urratsa da. Gure inguruko albiste bat bada, gure hiria edo gure ingurua, adibidez, beste bide batzuk egongo dira albiste bera jasotzeko.

Aztarna gehiago daude?

Bai. Konspirazioaren teorietatik ihes egitea komeni da: eskala handiko konspirazioa aurkitzea zaila da edozein ingurunerentzat; baliabide handien eskura baino ez dago. Gainera, ezkutatzen zailak dira, eta, beraz, batzuetan Ockham-en labanaren printzipio filosofikoa aplikatu behar da: azalpen errazena zuzena izaten da. Garrantzizkoa da, halaber, jaki mirarizko errezetarik ez dagoela jakitea: ikerkuntzan urte asko eta funts asko kostatzen dena ez da konpontzen etxeko erremedio hutsarekin, edo oso produktu merkearekin. Eta garrantzitsuena: zentzu komuna eta logika erabiltzea. Nahiz eta albistea iturri fidagarri batetik datorren, egiazko historia duen iturri batetik, kritika bat egin behar diogu albisteari, beti izaten baita joera bat istorioa azaltzen duenaren arabera.

Zer aholku eman dezakezu arazorik ez izateko?

Aholku nagusia intimitatearen kontrako albisteak zabaltzea edo iristen zaizun mezuaren protagonistaren osotasuna kaltetzea da. Gainera, desordena publikoei dagokienez, herritarrei alarma-mezuak ez ematea, ez baldin badakigu arriskua benetan existitzen dela eta hori iturri ofizial batetik datorrela.


Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak