Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Gizarte Segurantzak zigorra du

Langabezian egonez gero, langabezia-txartela ez berritzea edo lan-eskaintza egokia ez onartzea arau-hauste batzuk dira.
Egilea: Rosa Cuevas 2009-ko irailak 16
Img ley
Imagen: Jason Morrison

Gure herrialdeko Gizarte Segurantzaren sistemaren ardura da, gutxienez, herritarrentzako laguntza eta gizarte-prestazioak bermatzea. Haren babes-ekintzak honako egoera hauetan ematen diren diru-laguntzak biltzen ditu: aldi baterako ezintasuna, heriotza eta biziraupena, amatasuna, zurztasuna, langabezia, baliaezintasuna eta erretiroa, eta osasun- eta ospitale-laguntza. Baina, aldi berean, zigortzeko eta isuna jartzeko ahalmena du, baita bide ekonomikotik ere, pikardadeagatik edo ezjakintasunagatik legezko araudia urratzen dutenak. Enplegu-zerbitzu publikoak edo enplegu-agentziek langabezian daudenean eskaintzen duten eskaintza egokia baztertzea, langabezia-sorospena kobratzea eta, aldi berean, norberaren kontura lan egitea, eta ezarritako epeetan edozein prestazio kudeatzeko behar den dokumentazioa ez entregatzea, besteak beste, tipifikatutako arau-hauste ugari dira, zenbateko eta izaera desberdineko zehapena ekar dezaketenak.

Nor zigortu daiteke?

Enpresak ez dira Gizarte Segurantzak zigortutako bakarrak. Lan arloko arau-hauste eta zehapenei buruzko Legearen III. kapituluak arau-hauslearen posizioaren eta izaeraren arabera banatzen ditu. Enpresariez gain, erakunde honek zehatu egiten ditu besteren konturako langileak, autonomoak, prestazioen onuradunak eta eskatzaileak, lan istripu eta gaixotasun profesionalen mutuak eta Gizarte Segurantzaren kudeaketan laguntzen duten beste enpresa batzuk.

Arau-hausteak arinak, larriak eta oso larriak izan daitezke. Kategorizazio horren araberakoa izango da aplikatzen den zehapena, nahiz eta lege-testuak beste inguruabar batzuk ere aztertzen direla ezartzen duen, hala nola arau-hauslea berrerortzea edo ez.

Langileen arau-hausteak

Lan arloko arau-hauste eta zehapenei buruzko Legearen II. atalean, besteren konturako langileek eta prestazioen onuradun eta eskatzaileek egin ditzaketen hutsegiteak jasotzen dira. Guztira, hutsegite gehiago daude azken horietarako.

Arau-haustearen larritasunak eta berrerortzeak zehapen mota zehazten dute.

Arau-hauste arinen artean, soldatapeko langile batek enpresari edo dagokion entitateari afiliatzeko eta Gizarte Segurantzan alta emateko behar diren datuak ez emateko hartutako erabakia da, ez baitu informazioa emateko betebeharra betetzen.

Horrez gain, langileek arau-hauste oso larritzat sailkatutako beste bi ekintza egin ditzakete. Biek helburu bera dute: Gizarte Segurantzaren prestazioa bidegabe eta iruzurrez lortzea. Lehenbizikoa enpresaburuarekin "elkartzea" da, eta hari ez dagokion diru-laguntza jasotzeko konfaboratzea. Bestean, langileak bere kontura jarduten du. Datu eta dokumentu faltsuak aurkezten ditu, bidegabeko prestazioak edo egokituko litzaizkiokeenak baino handiagoak lortzeko, edo haien gozamena luzatzeko.

Prestazio bat kobratzen duten langabeak

Langabezia-prestazioen eskatzaile edo onuradunentzat arau-hauste arinak dira:

  • Enplegu zerbitzu publikoaren, enplegu agentzien edo zerbitzu integratuetako entitate elkartuen zitazioetan ez agertzea.
  • Langabezi txartela ez berritzea, eskaera berritzeko agirian zehazten diren moduan eta egunetan, salbu eta langabeak absentzia justifikatzen badu.
  • Agerraldiaren frogagiria ez erakustea adierazitako tokian eta egunean, enplegu zerbitzu publikoak edo enplegu agentziek emandako lan eskaintzak betetzeko.
  • Langile bat langabeziaren zerrendetan sartzen denean, jarduera-konpromiso bat sinatzen du, eta horren bidez lana bilatzeko, lanpostu egoki bat onartzeko eta berariazko motibazio-, orientazio-, prestakuntza- edo lanbideratze-ekintzetan parte hartzeko konpromisoa hartzen du. Betebehar horiek ez betetzeak, bidezko arrazoirik izan ezean, arau-hauste arina dakar.

Langabeziako prestazioen onuradunak nahiz beste sorospen bat jasotzen duenak egiten ahal dituzten arau-hausteak larriak dira onuradunak honako kasu hauetan:

  • Prestazioak jasotzen dituen bitartean, bere kontura edo besteren kontura egiten ditu lanak, legezko bateraezintasunik atzemanez gero.
  • Entitate kudeatzaileek edo laguntzaileek agindutako osasun azterketetan ez da pertsonatzen eta ez ditu haien aurrean aurkezten prestazioaren jarraipenean eragina duten aurrekari, frogagiri edo datu guztiak.
  • Ez ditu betetzen prestazioa jasotzeko eskubidea ematen duten baldintzak, baina ez du kudeatzen subsidioaren baja edo etenaldia.
  • Lan eskaintza egokia baztertzen du, dela enplegu zerbitzu publikoak eskainia, dela irabazteko asmorik gabeko enplegu agentziek emana, bidezko arrazoirik izan ezean.
  • Ez du parte hartzen zerbitzu publikoak edo erakunde elkartuek eskaintzen dituzten enplegu programetan, laneratze lanbideetakoak barne, edo sustapen eta prestakuntza ekintzetan.

Zehapenak

Lan Ikuskaritzako zerbitzuen ardura da Gizarte Segurantzaren arloko arau-hausteak atzematea. Lehenengo urratsa arau-haustearen akta egitea da. Horrela hasten da administrazio prozedura berezi bat, laneko agintari eskudunek jarritako zehapenarekin amaitzen dena. Diruzko isunak dira, 60 eurotik (gutxieneko maila) 187.515 eurora (gehieneko maila) bitartekoak. Gainera, bidegabeki jasotako zenbatekoak -diru-laguntzak, hobariak edo enplegua sustatzeko laguntzak- itzultzea aurreikusten da, baldin eta enpresek eta beren kontura diharduten langileek urratzen badute Gizarte Segurantzari buruzko araudia.

2008an, Lan eta Gizarte Segurantzako Ikuskaritzak izapidetutako zehapenen zenbatekoa 53 milioi euro ingurukoa izan zen. Eskualdeka, arau-hausle gehien zituzten autonomia-erkidegoak Andaluzia izan ziren, eta bertan bederatzi milioi euro baino gehiago bildu ziren, Valentziako Erkidegoa eta Katalunia, zazpi milioi eurotik gorako diru-sarrerekin.

2008an tramitatutako zehapenen zenbatekoa 53 milioi euro ingurukoa izan zen.

Zehapenaren izaera aldatu egiten da subjektu arau-hausleak langileak edo onuradunak eta prestazio baten eskatzaileak direnean. Kasu horietan, zigorra pentsioa edo prestazioa aldi baterako galtzea edo, are, pentsioa iraungitzea da. Zigorraren iraupena egindako arau-haustearen larritasunaren eta arau-hauslearen berrerortzearen araberakoa da. Eskala hau aplikatuko da:

  • Arau-hauste arinen kasuan, pentsioa hilabetez galduko da. Jasotzen den prestazioa langabeziakoa, kontribuziokoa edo laguntzakoa bada, lehenengo zehapena hilabeteko etenaldia izanen da. Sorospena kobratzen den bitartean arau-hauste gehiago egiten badira, zigorrak gehitu egingo dira: hiru hilabeteko prestazioa galtzea bigarren hutsegitea bada, sei hilabete hirugarren hutsegitea bada, eta lau aldiz berriro gertatzen bada, iraungitzea.

  • Larriak direnean, hiru hilabetez eteten dira, eta, hutsegite arinekin gertatzen den bezala, zigorrak gora egiten du arau-hausteak berriro gertatzen badira: urte berean bigarrena bada, sei hilabeteko etenaldia; hirugarrena bada, etenaldia behin betikoa da.

  • Arau-hauste oso larrien kasuan, langabezia-sorospena automatikoki eteten da; prestazioa beste mota batekoa bada, sei hilabetez galduko da.