Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Jaraunspena jasotzea

Testamentua egitea izapide merkea da, eta herentziaren onuradun izango direnei gastu eta arazo asko ekiditen dizkie.
Egilea: Elena V. Izquierdo 2008-ko martxoak 9
Img herencia
Imagen: Mike Johnson

Herentzia jasotzeko tramiteak

Dirua, higiezinak, finkak, liburutegia… Ezin konta ahala ondasun mota daude, eta, jabea hil ondoren, oinordekoek eskuratuko dituzte. Zer egin testamentuan sartzea erabaki zuen pertsona hiltzen denean? Ohiko prozedura herentziaz gozatzeko izapide batzuk hastea da.

Testamentugilea hil ondoren, familiek eman beharreko lehen pausoa heriotza-ziurtagiria eskatzea da, hildakoa inskribatuta dagoen erregistro zibilera pertsonalki joanda. Posta arruntaren bidez edo Interneten bidez ere eska daiteke. Heriotza gertatu zenetik hamabost egun baliodun igaro ondoren, interesdunek Azken Borondateen Ziurtagiria eskatu behar dute, Azken Nahiaren Egintzen Erregistro Orokorrak emandako agiria, hildakoak testamentua egin duen egiaztatzeko, eta, hala bada, zein notariok eman duen azken kopia. Horrela, oinordekoek profesional horrengana jo ahal izango dute testamentuaren edukia ezagutzeko.

Azken Nahien Ziurtagiria lortzeko, nahikoa da interesdunak dagokion tasa ordaindu izanaren gordekina aurkeztea -790 inprimaki ofizialaren bidez ordaintzen da, eta 3'40 eurokoa da- eta, gainera, heriotza-ziurtagiria aurkeztea. Normalean, hiru egunetan lortzen da, nahiz eta Administrazioak gehienez ere 10 eguneko epea duen entregatzeko. Ziurtagiriak testamentua badagoela adierazten badu, interesdunek notarioarengana joko dute edukia ezagutzeko. Testamentuaren konfidentzialtasuna gordetzeko, baita heriotza gertatu ondoren ere, Legeak testamentuaren kopia bat eskuratzeko eskubidea mugatu egiten die pertsona batzuei. Pertsona horiek testamentutik eskubide edo ahalmenen bat lortzen badute edo agiri hori ez balego edo haren xedapenak baliogabetzen badituzte, testamentua ezagututa bakarrik inpugnatu ahal izango baitute.

Testamenturik gabe

Baina baliteke Azken Borondateen Ziurtagiriak hildakoak testamenturik egin ez duela adieraztea. Herentziaren ordena, beraz, honako hau da, ahaide talde bakoitzak hurrengoa kanpoan uzten duela kontuan hartuta. Hau da, bigarren taldeak aurrekoak ez daudenean bakarrik jasoko lituzke ondasunak, eta horrela hurrenez hurren:

  • Jaraunspena seme-alabek jasoko lukete lehenik eta, horrelakorik ezean, bilobek.
  • Ez seme-alabarik ez bilobik ez balego, herentzia bisbilobek jasoko lukete.
  • Aurreko guztiak falta badira, gurasoek jarauntsiko dute.
  • Ondorengoak aiton-amonak dira, edo birraiton-amonak, aiton-amonak ez badaude.
  • Aiton-amonak hilez gero, ezkontideak jasoko luke.
  • Hura ez dagoenean, anai-arrebek eta, halakorik ezean, ilobek oinordetuko dute.
  • Familiako kide horietakoren bat ere ezin bada eduki, ondasunak gainerako albo-ahaideak izanen dira, laugarren graduko odol-ahaidetasuna bitarte.
  • Estatua izango litzateke oinordetzen azkena, ildo horretatik.

Hildakoaren ondasunak jasotzeko eskubidea duten pertsonak legez nor diren jakiteko, legezko izapide batzuk egin behar dira, eta Abintestato Oinordekoen Deklarazioaren bidez egingo da. Hori egiteko bi bide daude, hildakoarekiko ahaidetasunaren arabera, bai zuzeneko ahaideak, bai albokoak.

Legez hildakoaren nahitaezko jaraunsle diren pertsonek —hau da, zuzeneko ondorengoek, ezkontide alargunak edo, aurrekoak izan ezean, hildakoaren gurasoek— hildakoak azken bizilekua izan zuen herriko edozein notario publikotara jo behar dute, Nabaritasun Akta deiturikoa altxa dezan. Helbidea hildakoaren NANean agertzen zen helbidearekin edo errolda-ziurtagiri batekin egiaztatzen da. Espainian bizilekurik izan ez badu, bizi izan den herrira joan behar du, eta, bizi izan bada, herrialdetik kanpo, kontu korronteen edo ondasunen zatirik garrantzitsuena duen tokira.

Notarioak agiri hauek eskatuko dizkio familiari:

  1. Heriotza-ziurtagiria.
  2. Azken Nahiaren Egintzen Erregistro Orokorraren ziurtagiria, testamenturik ez dagoela frogatzen duena.
  3. Hildakoaren seme-alaben jaiotza-ziurtagiria.
  4. Hil diren seme-alaben heriotza-ziurtagiria.
  5. Hildakoaren ezkontza-ziurtagiria.
  6. Nortasun Agiri Nazionala edo, bestela, hildakoaren erroldatze ziurtagiria.

Notariotasun-aktan, aurkeztutako agiriak egiaztatuta eta bi lekuko deklaratu ondoren, notarioak bere iritzia jasoko du, Jaraunsleen Deklarazioaren oinarri diren gertaerak egiaztatuta dauden ala ez adierazteko, eta, hala bada, senide horiek hildakoaren ondasunen legezko hartzaileak direla adieraziko du. Notarioak aktaren kopia bat eman eta herentziaren partizioa egin dezake, sinatzen denetik 20 egun baliodun igarotzen direnean. Notarioaren aurreko Oinordekoen Deklarazioaren kostua hirukoiztu egin daiteke testamentuaren prezioa; epaile baten aurrean egin behar bada, alboko ahaideekin gertatzen den bezala, gastuak askoz handiagoak dira, prozedura judiziala beharrezkoa baita.

Notarioaren aurreko oinordekoen deklarazioaren kostua hirukoiztu egin daiteke testamentuaren prezioa; epaile baten aurrean bada, alboko ahaideen kasuan bezala, gastuak askoz handiagoak dira.

Zehar-ahaideak direnean (anai-arrebak, osaba-izebak, ilobak…), izapideak egiteko interesa dutenek hildakoaren helbideari dagokion lehen auzialdiko epaitegira jo behar dute, epaileak oinordekoen deklarazioa egin dezan eskatzeko. Ahaidetasuna frogatzen badute eta derrigorrezko oinordekorik ez badago bakarrik egin daiteke hori. Oinordekoen Deklarazio Judiziala eskatzeko, idazki bat bidali behar zaio Lehen Auzialdiko Epaitegiari. Bertan, hildakoaren inguruabar pertsonalak eta familiarrak kontatzen dira, lekukotza-informazioa ematen da eta nahitaezko oinordekoen dokumentu berak aurkezten dira, Nortasun Agiri Nazionala izan ezik.

Jaraunspeneko ondasunen zenbatekoa 2.400 eurotik gorakoa bada, abokatu batek parte hartu beharko du. Epaileak proposatutako lekukoei entzungo die eta, alegatutako gertaerak arrazoitzen direla uste badu, auto bat emango du hurbileko ahaideak jaraunspenez deklaratzeko eskubidearekin.

Herentzia onartu edo errefusatzea

Tramiteak egin ondoren, oinordekoak eta legatudunak nor diren jakin daiteke. Oinordekoa hildakoak testamentuan izendatzen duena da, edo, halakorik ezean, Legeak jaraunspeneko ondasunak edo horietako batzuk jasotzeko adierazten duena. Baina kontuan hartu behar da testamentugileak bizi izan zituen zorren erantzukizuna ere bere ondasunekin duela. Legatudunak ondasun jakin bat edo gehiago jasotzen ditu, baina ez ditu bere gain hartzen zorrak. Horregatik da garrantzitsua herentziaren zenbatekoa argi izatea.

Oinordekoak, hildakoaren ondasunak jasotzeaz gain, testamentugilearen zorren bere ondareaz ere erantzun dezake.

Zorrak jarauntsiz gero, titularrak honela jokatu dezake:

  • Jaraunspena berariaz arbuiatzea, zor gehiago dituela uste badu.
  • Jaraunspena modu puru eta sinplean onartzea, eta, beraz, bai zorrei bai ondare-ondasunei aurre egitea.
  • Inbentarioaren onurarako onartu. Aukera hori dela eta, beharrezkoa da jaraunspen-emariaren inbentario judiziala sortzea, aktiboa osatzen duten ondasunak eta pasiboa osatzen duten zorrak zehazteko. Hildakoaren hartzekodunekiko betebeharrak beteta daudenean, halakorik bada, ondarearen gainerakoa oinordekoei pasatuko zaie. Horrela, hartzailearen ondarea salbatu egiten da. Arau horiek kontuan hartzen ez badira, herentzia oso garesti atera daiteke.

Partizioa

Hildakoak testamentua utzi badu, ondasunen banaketa ere egin dezake, pertsona bakoitzari dagokion moduan. Zatikako testamentua da. Hala bada, oinordekoek testamentugilearen borondatera egokitu beharko dute.

Beste alde batetik, borondatezko partizioa dago, hau da, oinordeko guztiek adostuta egiten dutena. Dokumentu publiko edo pribatu batean egin daiteke, baina notarioaren aurrean eskritura publikoa egitea da egokiena. Azken hori nahitaezkoa izanen da ondasun higiezinen herentziaren parte badira, jabe berrien izenean Jabetza Erregistroan inskribatu ahal izateko. Jaraunspena kontagailu-banatzaile baten bidez ere banatu daiteke. Kontulari-banatzaile hori hildakoak testamentuan aukeratu ahal izango du edo epaileak izendatu ahal izango du jaraunsleek hala eskaturik -jaraunspenaren %50, gutxienez, izan bada-.

Testamentuan kontulari-banatzailerik izendatu ez bada eta jaraunsleek ondasunak banatzeko akordiorik lortzen ez badute, Lehen Auzialdiko epailearengana jo behar dute partizio judiziala egin dezan. Horretarako, abokatu batek eta prokuradore batek sinatutako demanda batekin hasi behar da prozedura. Demanda horrekin batera, heriotza-ziurtagiria eta eskatzailearen oinordekoa edo legatuduna dela egiaztatzen duen agiria aurkeztu behar dira, baita herentzia osatzen duten ondasunei buruzko dokumentazioa ere.

Prozesu luzeagoa eta nahiko garestia da, abokatuak, prokuradoreak eta izapide administratibo eta judizialak egin behar direlako. Horregatik, hain da garrantzitsua testamentugileak asmoak argi uztea hil aurretik. Epaileak epaia eman eta parte-hartzea eta esleipena egin ondoren, ematen zaizkion ondasunen jabe bihurtuko da. Ematen den ebazpen judizialak aukera emanen dio onuradunari ondasun horiek Jabetza Erregistroan inskriba daitezen eskatzeko, Oinordetza eta Dohaintzen gaineko Zerga ordaindu ondoren.

Oinordetza eta dohaintzen gaineko zerga

Oinordekoen pausorik beldurgarrienetako bat oinordekoen nahiz legatudunen "mortis causa" eskurapenak zergapetzen dituen Oinordetza eta Dohaintzen gaineko Zergari aurre egitea da. Zenbat eta handiagoa izan jasotako ondasunaren balioa, orduan eta gehiago ordainduko du hartzaileak. Kausatzailearekiko harremana ere erabakigarria da, hildakoaren semeak baino gehiago ordainduko baitu ahaide urrun bat. Kontuan hartu beharreko beste faktore bat jaraunslearen aurretiko ondarea da. Haren ondasunen balioa zenbat eta handiagoa izan, orduan eta handiagoa izango da ordainketa. Alargunari ezkontza-sozietatean duen partaidetzagatik esleitutakoa zerga honetatik salbuetsita dago.

Oinordetza eta Dohaintzen gaineko Zergaren eztabaidaren ondorioz, gero eta autonomia erkidego gehiagok kendu dute zerga hori ia familia-eremuan, hau da, gurasoen, seme-alaben, ezkontideen eta izatezko bikoteen artean. Zenbait autonomia-erkidegotan, gutxieneko zenbatekoen ordainketari bakarrik eutsi zaio —zerga-kuotaren %99ko hobariarekin—. Familiek asko aurrezten dute erkidego horietan.

Autonomia erkidego askok ia erabat ezabatu dute Oinordetzen gaineko Zerga familian

Adibide gisa, 70 urteko alargun bat jar daiteke, bere hiru seme-alabekin 200.000 euroko ondarea -akzioz, kontu korronte batez eta pisu batez osatua- jarauntsi duena. Egungo %99ko hobaririk gabe -Erkidegoaren arabera aldatzen dena-, seme-alabek 3.863 euro ordainduko zituzten eta alargunak, 573 euro. Oinordetzen gaineko zerga berriarekin, gaur egun seme-alaba bakoitzak 3,86 euro ordaintzen ditu eta ezkontideak 0,57 euro. Hala ere, erkidego batzuek oraindik ez dituzte aplikatzen salbuespen horiek, eta bertako biztanleek tasak ordaintzen jarraitzen dute, askorentzat oso altuak baitira.