Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Hezkuntza

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

NASAk ur-molekulak detektatu ditu Ilargiaren azalean

Zientzialariek izotz purua ere aurkitu dute Marteko latitude ezezagunetan

  • Egilea: Egilea
  • arabera: Ostirala, 2009ko irailaren 25a

Badirudi nazioarteko zenbait misioren azken espazio-behaketek baieztatzen dutela Ilargiaren azalean ura dagoela. Aurkikuntza horren ondorioz, satelite hori astro idorra eta geldoa dela berrikusi behar du zientzialariak. Bestalde, izotz purua aurkitu da Marten, konfinatuta zegoela uste zen Marteko poloetatik urrun. “Science” aldizkariak bi aurkikuntzak argitaratu ditu.

NASAren instrumentuek, “Chandrayaan-1” zunda indiarrean (2008. urtearen amaieran jaurtia), eta “Cassini” eta “Epoxi” zundetan instalatutako espektrometroek egiaztatu dute ura badagoela, Ilargiaren azala islatzen duen argia aztertu eta bi hidrogeno-molekularen eta oxigeno-molekularen (H2O) arteko lotura kimikoarekin bateragarriak diren uhin-luzerak atzematen baitituzte. Ilargiaren azalaren oso gainazalean soilik hauteman ahal izan dira xehetasunak, gainazalaren azpian zentimetro gutxi batzuk besterik ez, baina, zientzialarien arabera, nahikoa izan da ura dagoela ondorioztatzeko, lehen Ilargiaren poloetako itzal iraunkorreko krater batzuetara mugatuta zegoela uste baitzen.

“Ilargian ura dagoela esaten dugunean, ez gara lakuez edo ozeanoez ari. Ura Ilargian ur- eta hidroxilo-molekulak dira (hidrogeno atomo bat eta oxigeno atomo bat), eta horiek berariaz eragiten diete goiko geruzetako hauts- eta arroka-molekulei”, azaldu du Carle Pietersek, Browneko Unibertsitateko geologoak eta argitaratutako artikuluetako baten egile nagusiak. Oraindik ez dakigu ur-molekula horien jatorria exogenoa izan daitekeela, beste kanpo-gorputz batzuetatik datozenak, hala nola, Ilargiaren gainazalaren kontra talka egindako meteoritoak edo kometak, edo endogenoa, satelitearen barrutik.

Ura eguzki-haizeekin ere erlaziona daiteke, eta Tennesseeko Unibertsitateko Larry Taylor lanean parte hartu duen beste ikasle batek ere badu. Eguzkiaren fusio nuklear naturalaren prozesuak etengabe emititzen ditu partikulak, protoiak batez ere, eta horiek erreakzionatu egiten dute lurzoruaren oxigenoarekin eta ur molekulak sortzen dituzte. Horien presentziak, nahiz eta mugatua izan, itxaropen berriak irekitzen dizkio Ilargirako etorkizuneko misioen interesari, eta, agian, ura ateratzeko edo arnasteko airea lortzeko behar den teknologiarekin gaitutako oinarriak sortzeko. “Ilargiko metro kubiko bat zurrupatu ahal balitz, litro bat ur lortuko litzateke”, dio Taylorrek.

Izotz purua Marten

Bigarren aurkikuntza Marterekin lotuta dago. NASAko beste zunda baten kamerek, “Mars Reconnaissance Orbiter” izenekoak, meteoritoek Marteren gainazalaren kontra egindako inpaktuak sortutako azken kraterrak identifikatu zituzten iaz. Zuloen hondoan izotza zegoela jakin zuenean iritsi zen sorpresa. Ezagutzen da planeta gorriko poloen gainazalaren azpian izotza dagoela, baina ikusi da krater izoztuak latitude ezezagunetan daudela, ekuatoretik oso gertu, non lehen ez baitzen ezer jakin eta ez baitzen espero “Marteko egungo klima ikusita”, Arizonako Unibertsitateko Shane Byrnek dioenez.

Beste datu harrigarri bat meteoritoaren talkak eragiten duen izotzaren purutasun-maila da. Ura gainazalaren azpian metatzen denez, hasieran hautsaren eta izotzaren %50ean nahastea izango zela pentsatu zen. Ondoren, Byrnek esan zuenez, “izotza desagertzeko behar izan zuen denboragatik, %1 bakarrik zegoen hautsetan eta %99 izotz purua zen”. Izotz hori Marteko klima askoz hezeago baten erlikia da. “Agian duela milaka urte baino ez”, gehitu du.

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak