Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Bidaiari-ontziek zetazeoekin talka egin ez dezaten sistema bat prestatu dute Kanarietan

120 bat ontzik zeharkatzen dute egunero "lasterkari" bat, kaxalote emeen kolonietan bizi dena
Egilea: mediatrader 2002-ko azaroak 29

1992an, Tenerifeko Santa Cruz eta Kanaria Handiko Las Palmas arteko ibilbidea estaltzen zuen Trasmediterránearen ferry azkar batek ziztu bizian jo zuen kaxalote baten kontra. Talka bortitzaren ondorioz, bidaiari bat hil zen eta ontziak kalte garrantzitsuak jasan zituen. Hilabete batzuk lehenago, 1991ko udan, 138 bidaiari zeramatzan enpresa bereko beste ferry bat abiatu zen altzairuzko patinekin sei metro luze den kaxalote batera, Tenerifeko portutik bost miliara: zazpi zauritu ziren.

“1992ko istripuak, urte horietako bosgarren garrantziak, talkak zergatik gertatzen ziren ikertzera eraman zuen konpainia. Orduan hasi ginen Kanarietako zetazeoen populazioa aztertzen”, azaldu du Michel André ingeniari eta biokimikariak. Ustekabean, 27 zetazeo-espezie ezberdin bizi ziren Kanarietako uretan. “Harrigarriena —gogoratu du Andrék— 300 ale inguruko kaxalote-populazio egonkorra aurkitzea izan zen”.

Kaxalote eme batek 12 metro neurtzen ditu eta 40.000 kilo pisatzen ditu; arrek 20 metro eta 80 tona pisatzen dituzte. Ordubetez murgiltzen dira, eta 3.000 metroko sakoneraraino jaisten dira txibiak eta olagarroak bilatzeko. Kaxaloteek hamar edo hamabost minutu behar dituzte urperatze sakonetatik lurrazalera berreskuratzeko. “Une horietan izaten dira talkak. Ontzi modernoetako kila zorrotzek irakin egin diezaiekete kaxaloteei, elikatu ondoren arnasa hartzeko bat-batean irteten direnean”, azaldu du Andrék. Egunero, batez beste, 120 ontzi sartzen eta ateratzen dira Kanarietako bi portuetatik, eta “lasterkaria” erabiltzen dute joan-etorrietarako. Lasterkari horretan, kaxalote emeen koloniak bizi dira. Ontzi batzuek 45 korapilotan nabigatzen dute, ia 85 kilometro orduko.

Albaitaritzako Unibertsitateko talde batek ezarri zuen kolpeak zetazeoen entzumen-gaitasunaren galeraren ondorio izan zitezkeela. Biktimen autopsiak berretsi zituen hipotesi bat: “Zure entzumena jada ez da gai ontziek igortzen dituzten maiztasun txikiko soinuak hartzeko, eta ezin dituzte saihestu”, azpimarratu du Andrék. Ondorioa hauxe da: inguru horretako etengabeko itsas zirkulazioaren zarataren eraginpean, kaxaloteek “gehiegizko kutsadura akustikoak eragindako entzumen-galera itzulezinak” jasango lituzkete, deitoratzen du Michel Andrék.

Adituek proposatutako irtenbideen artean, zetazeoei haiek uler ditzaketen soinuekin “abisatzea” dago. Kaxaloteen garezurraren barruan, komunikazio-zentro sofistikatu bat dago, “hizkuntza” osatzen duten “klika” indartsuak –“gaztainondoen soinuaren antzekoak”– hartzen dituena. Andrék taldearentzat arriskutsuak ziren soinuak detektatu eta grabatu zituen. “Hasieran, entzuten zutenean, izutu egiten ziren eta ihes egiten zuten. Baina geroago ohitu egin ziren, eta ez zuten erreakzionatu, eta ez zieten kasurik egiten alarma-seinaleei”.

Orduan bururatu zitzaien Baleen Talken Aurkako Sistema doitzea. Zetazeoen komunikazioan eraginik ez duten soinu-buiak murgiltzea da ideia. Buia horiek 50 metroko sakoneran daude itsas hondoan, eta mikrofono murgilduak dituzte, baita ematen dituzten soinuen bidez zetazeoak detektatzeko gai diren sentsoreak ere. Seinale akustiko horiek lurreko laborategi batera bidaltzen dira, eta han indibiduoak aztertzen eta kokatzen dira. Informazioa Internet bidez bidaltzen da itsasontzien aginte-posturaino. Han, hiru dimentsioko bideo-pantaila batean, kapitainek “oztopoak” bistaratzen dituzte, eta norabideetan aldaketak eragin ditzakete, beti ere, talkak saihesteko.

Isilik dauden zetazeoak ere hauteman egiten dira, haien presentziak “oztopatu” egiten baitu inguruko zarataren hedapena, hala nola olatuak, euria, motorren soinua edo beste zetazeoen “ahotsak”, eta, hala, aurkitu egiten dira. “Egunean 24 orduz funtzionatzen duen autobide akustikoa sortzea bezalakoa da. Zetazeoen interesa gizakiarenarekin konbinatzen duen lehen sistema da”, azaldu du itsas biologoak. Gaur egun, sistemaren lehen prototipoa eraikitzen saiatzen da, 300.000 euro kostatzen dena. Michel Andrék azaldu duenez, kaxaloteek izaten dituzten istripuetan okerrena da biktimak bularra ematen duten emeak izaten direla. Ontzi batekin talka egin eta egun batzuetara, ez da arraroa “gosez hilda” dagoen kaxalote-ume baten gorpua aurkitzea kostaldean. Emeak talde txikitan bizi dira elkarrekin, eta 4 edo 6 urtean behin ume bat izaten dute.

Kanarietan Andrék borrokatu nahi duen arazoak Gibraltarko itsasartean kokatutako itsas ugaztunen populazioei ere eragiten die: orkak, kaxaloteak, izurde arruntak, izurde zerrendatuak, muluak eta arruntak eta zereak. “35 korapiloko abiadura duten ferry eta fast ferryen zirkulazioa hain da handia talka-aukerak oso handiak direlako. Irailaren 5ean talka horietako bat ikusi genuen”, azaldu du Renaud De Stephanisek, itsasartean ikertzen duen Itsas Zientzietako lizentziadunak. “Kaxalotea behatzen genuen ontzitik jakinarazten saiatzen gara ferrya… Baina zetazeoa hil egin zen talka egin eta ordubetera”.

Tanger, Ceuta eta Algeciras lotzen dituzten ontziek zeharkatzen dute eremua. “Kutsadura akustikoaz gain, petrolio gordinaren isurketak eta estoldak garbitzeak eragin handia du eremu horretan”, adierazi du De Stephanis-ek. “Talkak saihesteko neurriak hartu behar dira”, azpimarratu du. Kanarietan, Andrék dioenez, urtean 6-10 istripu izaten dira.