Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Hauek dira garapen iraunkorrean gehien aurreratzen duten Espainiako erkidegoak

Espainia 21. postuan dago NBEren Garapen Jasangarrirako Helburuetan izena eman duten 162 herrialdeen artean, baina autonomia-erkidego guztiak ez dira eraginkorrak.
Egilea: María Huidobro González 2019-ko uztailak 30

Oraindik asko dago 2030erako, Nazio Batuen Garapen Jasangarrirako 17 Helburuak (GJH) gauzatzeko epemuga baita. Oraingoz, belarri-tirada handia da. Herrialde bakar batek ere ez ditu lortu oraindik 2030eko Agendaren Garapen Iraunkorreko Helburuak. Eta, eskura ditugun joerei buruzko datuen arabera, bat ere ez dago hamar urte barru egiteko moduan, Garapen Iraunkorrerako Irtenbide Sarearen (SDSN) eta Bertelsmann Fundazioaren urteko balantzean ohartarazi dute.Txostenaren arabera, Espainia 21. postuan dago, betetze-mailaren ebaluazioa aurkeztu duten 162 herrialderen zerrendan. Posizio nahiko hobea. Baina autonomia-erkidego guztiek ez dute ekarpen bera egiten klimaren, co2-aren emisioen murrizketaren, kutsaduraren eta biodibertsitatearen aurkako mehatxuen aldeko ekintzetan aurrera egiteko, besteak beste. Berriki egindako beste azterlan batek erakusten duenez, eskualdeen artean desberdintasunak daude. Ikus dezagun nola gauden pobreziaren aurkako borrokan eta ingurumenaren babesean.

Danimarka, Suedia eta Finlandia Nazio Batuetako 193 estatu kideek 2015erako onartutako GJHen betetze-maila ebaluatzeko laugarren txostenaren rankingaren buru dira. Aztertutako 162 herrialdeetatik, Espainia maila altuan dago (21), Portugal, Italia, Estatu Batuak edo Txinaren gainetik.

Gure herrialdeak emaitza onenak lortu ditu GJH 6 (ur garbia eta saneamendua), 7 (energia eskuragarria eta ez kutsatzailea), 3 (osasuna eta ongizatea) eta 4 (kalitatezko hezkuntza) ataletan, baina ahalegin handiagoa egin behar du 2 (zero gosea), 9 (industria, berrikuntza eta azpiegitura) eta 13 (klimaren aldeko ekintza) hobetzeko. Izan ere, orain arte egindako SDG Index guztietan, Espainiarentzat negatiboki mantentzen diren bi helburuak 9 eta 13 dira. Izan ere, diru-sarrera handiko beste herrialde batzuetan bezala, co2-aren igorpen-maila altuak eta kutsadurak eta biodibertsitatearen mehatxuek aldaketa handiak eragingo dituzte GJHak lortzeko.

Nahiz eta gobernuaren ahaleginak alde horretatik politika aktiboen bidez gainditu nahi diren, balantze honetan onartzen duten bezala, Espainiak joera oso positiboa du. Ez du joera-gezi gorririk, eta 16tik 12k erakusten dute hobetzeko ahaleginak egiten ari direla. 2018ko SDG Index-i dagokionez, aztertutako 16 helburuetatik 8 hobetu dira. Hala ere, lau geldialdi ditu: 10 (desberdintasunak murriztea), 13 (klimaren aldeko ekintza), 15 (lurreko ekosistemen bizitza) eta 17 (helburuak lortzeko aliantzak).

GJHak autonomia-erkidegoen arabera

GJHak onartu zirenetik egiten den balantze horrez gain, aurten bertan beste balantze bat egin da, autonomia-erkidegoen arabera betetzen den neurtzeko: ‘17X17 Jasangarritasunaren azterketa Espainian 2019 17 autonomia-erkidegotan’, Iraunkortasunaren Behatokiak (OS), AIS Group-ek eta Herritartasunaren Fundazioak egina. Eta baditu emaitzak. Horretarako, ia 200 adierazletan oinarritzen da, eta estatistikoki erabiltzen ditu eskualdeen posizio erlatiboak horietako bakoitzean, 0 eta 1 arteko integrazio sinplearen bidez eta bost mailatan banatuta: hobea (berdea), onargarria (berde argia), neutrala (horia), hobetzeko modukoa (laranja) eta oso hobetzeko modukoa (gorria). Horien bidez, GJH horiek aplikatzeko lurralde-portaera ebaluatzeaz gain, “gabeziak detektatzeko eta lurralde-kohesioaren maila Agendan ezarritako iraunkortasun- eta ekitate-aurrekontuetarako trantsizioan ardaztu daiteke”.

Haren ondorio nagusien artean daude GJHak betetzeko homogeneotasunik eza eta eskualdeen arteko lurralde-desoreka handia, “Espainia hutsetik hasita, non gabezia larriak baitaude osasunean (3. GJH), enpleguan (8. GJH) eta azpiegituretan (9. GH), Interneten, esaterako”, egileek diotenez. “Komunitate bakar batek ere ezin du esan guztiz jasangarria denik eta 200 adierazle inguru dituela balio positiboetan”, diote. Hala ere, hiru dira besteen gainetik nabarmentzen direnak: EAE, Nafarroa eta Aragoi.

  • EAE

Sailkapenaren buru da. Itsas inguruneari (14) dagokion GJH ezetsiko balitz ere —autonomia-erkidego guztietan ebaluatu ezin den adierazlea baita—, Euskadik lehenengoari jarraituko lioke. Kolore berdea da nagusi. “Euskal Autonomia Erkidegoak oso jarrera onak ditu % 88,24an, egoera txarren % 11,76an; ez du erdiko geruzan posiziorik erakusten”, nabarmendu du txostenak. Egoera txar horietan, lurreko ekosistemetan (basoak, desertifikazioa eta biodibertsitatea) eta energia-kudeaketan huts egiten du, energia berriztagarrietan klik egiten baitu.

  • Nafarroa

Berdea ere gailentzen da, baina beste kolore batzuk agertzen dira. Klima-aldaketaren aurkako borroka, energiak eta, batez ere, lurreko ekosistemak dira Foru Komunitateko borroka-zaldi nagusiak. Bien bitartean, genero-berdintasunari eta lankidetzari buruzko GJHak ere horiz margotzen direla begiratu behar da.

  • Aragoi

Lehen sailkatuetatik nahiko urrun dago. Genero-desberdintasuna, batez ere, eta beste alderdi batzuk, hala nola energia, industria, berrikuntza eta azpiegiturak (9. GJH) eta ekoizpen eta kontsumo arduratsua (12. GH), dira errudunak. Baina hezkuntzak edo urak bezain eremu garrantzitsuak ere baditu (hori neutrala). Hala ere, pobrezian, hiriguneetan eta kliman egindako lorpenak mirestekoak dira.

  • Beste erkidego batzuk

Asturias, Gaztela eta Leon, Katalunia, Errioxa eta Madril GJHetarako bidean daude. Bestalde, Balearrek, Kantabriak, Gaztela-Mantxak, Valentziako Erkidegoak, Extremadurak eta Galiziak hobetu beharra dute. Baina, batez ere, hori da nagusi Andaluzian, Kanarietan eta Murtzian. Hala ere, txostenean ikus daiteke ia guztiak GJHren batean nabarmentzen direla.

Kanariar Uharteak, rankingaren amaieran, genero-desberdintasunik txikiena duen erkidegoa da, eta GJH 14n (itsas ingurunea) eta lankidetzan (GJH 17) indartsu ageri da. Andaluzia da onena helburu horretan, eta lurreko ekosistemen kudeaketan ondo kokatzen da. Asturias, berriz, lehena da GJH 2an (nekazaritzaren eta abeltzaintzaren elikadura eta jasangarritasuna), GJH 6an (uraren kudeaketa) eta itsas ekosistemen kudeaketan (GJH 14). Gaztela eta Leon onenen artean dago 7. GJHn (energia) eta 13. GJHn (klima-aldaketa); Gaztela-Mantxa, berriz, 13. GJHren buru da, eta Extremadura, berriz, hiriguneetako jasangarritasunaren buru. Kantabria nabarmentzen da osasunean (3. GJH), hezkuntzan (4. GJH) eta bakean eta justizian (16. GH)

Eta GJH gakoengatik?

Energiaren kasuan (ODS 7), sailkapen horretako egoerarik onenean daude Gaztela eta Leon, Galizia, Andaluzia edo Extremadura eta, okerrenean, Euskadi edo Balear Uharteak.

Beste GJH garrantzitsu bat klima-aldaketa da (13). Txostenean ikusten denez, Madril, Nafarroa edo Murtziako biztanle batek baino bost aldiz gehiago emititzen dute Asturiasko edo Euskadiko herritar batek.

Eta etorkizunerako beste gako batean (adibidez, biodibertsitatea (GJH 15), balorazio txarrena dutenak Galizia dira, planifikazio faltagatik, edo Kantabria; Katalunia, Andaluzia, Balear Uharteak edo Kanariak, berriz, hobekien agertzen direnak.