Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Ingurumena > Hiri-ingurumena

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Ingurumen hezkuntza: haurrei planeta zaintzen erakustearen garrantzia

Ura, energia eta natura lehen urteetatik birziklatzeari eta zaintzeari balioa ematea da helduaroko ingurumen-hezkuntzaren oinarria.

  • Egilea: Egilea
  • arabera: Osteguna, 2021eko maiatzaren 06a

Ingurumenari buruzko oroitzapenak eta ura, energia, natura zaintzea edo birziklatzearen garrantzia bezalako baliabideen erabilera egokiari buruzko ohiturak sortzea errazagoa izango da haurrak hazten direnean eta ondorengoak dituztenean gogoan izatea. Hori da ingurumen-hezkuntzaren premisa, bizitzako edozein etapatan beharrezkoa den prozesua, baina garrantzi berezia du txikienengan, haiek hartuko baitituzte erabakiak goizean. Hurrengo lerroetan azalduko ditugu zertan datzan, helburuak, nola irakatsi eta hori gauzatzeko hainbat ekimen.

Zer da haurrentzako ingurumen-hezkuntza?

Gaur egungo garapen-ereduak neurrigabeko kontsumoan eta hondakinen belaunaldi handi batean oinarritzen da, eta planeta mugatu baten baliabideak jartzen ditu soken kontra, ez baitu denbora tarte aski birjartzeko. Ondorioak bistakoak eta nabarmenak diren arren, datozen urteak erabakigarriak izango dira klima-aldaketaren ondorioak arintzeko eta gehiago ez egiten saiatzeko. Eta belaunaldi gazteenak dira erronka horretan gehien jokatzen dutenak, horiexek jasaten baitituzte gehien eredu jasanezin horren ondorioak.

Alde horretatik, “Espainiako Ingurumen Hezkuntzaren Liburu Zurian” “ekintzarako hezkuntza” gisa definitzen den ingurumen-hezkuntzak egungo garapen-eredua birbideratzen lagun dezake, iraunkortasunerako bidea hartzeko.

Stanfordeko Unibertsitatea (EE. AEB) 2017an, ikasleen ingurumen-hezkuntzak haur-etapatik batxilergora duen onura aztertu zuen. Beste erakunde batzuek 1994-2013 bitartean gai horri buruz argitaratutako ehun azterlan zientifiko baino gehiago berrikusi ondoren, ondorioztatu zen ikasleen % 83k hobetu egin zuela bere portaera ekologikoa, eta % 98k zabaldu egin zuela beste arlo batzuetan duen ezagutza, hala nola Matematikan eta Zientzietan.

Espainian, José Domingo Villarroelek, Matematikaren eta Zientzia Esperimentalen Didaktikako irakasleak, lau eta zazpi urte bitarteko 118 ikasleren datuetan oinarritutako azterlana argitaratu zuen. Ikerketak zioenez, gehienek uste zuten okerragoa zela beste izaki bizidun batzuei eragindako kaltea gizarte-arau jakin batzuk ez betetzea baino, eta frogatu zuten ingurumen-kontzientzia haurrengandik garatzen dela.

Ingurumen-hezkuntza bizimodu iraunkorragoaren aldeko tresna da, eta jasangarritasunaren printzipioetan oinarritutako gizarte-ereduarekin laguntzen du. Liburu Zurian, badirudi erabakiak etxean, hirian edo herrialdean hartzen dituztenak baino ez direla paper garrantzitsua duten bakarrak; hala ere, txikien eta gazteen rola “erabakigarria da etorkizunean, eta, beraz, hobetu egingo da, baita oraingo hurbileko senide eta helduengan duten eragin garrantzitsuagatik ere”.

Haurrentzako ingurumen-hezkuntza: helburuak eta nola irakatsi

ingurumen-hezkuntza.
Irudia: Shuraeva anastasia

Bestalde, Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak (Unesco) haurrentzako ingurumen-hezkuntzaren lau helburu nagusi ezarri ditu:

Baina, nola irakasten dira balio horiek? Frogatuta dago haurren ikasteko modu nagusietako bat imitazioa dela; beraz, ereduarekin hezi behar da, bai etxean, bai ikastetxean eta beste edozein testuingurutan.

Ingurumen-hezkuntzako ekimenak

‘Espainiako Ingurumen Hezkuntzaren Liburu Zuriaren’ helburua da hezkuntza-sisteman ingurumen-hezkuntza integratuko, globaleko, iraunkorreko eta balioetan oinarritutako hezkuntza-eredu bat egotea.

Federico Velázquez de Castroren iritziz (AEEA Ingurumen Hezkuntzaren Espainiako Elkarteko lehendakaria), bi motibazio nagusi daude haurrei ingurumen-hezkuntza emateko. Lehenik, bere prestakuntzaren zati bat delako. “Ez litzateke ingurumen-hezkuntzaz ere hitz egin behar, ingurumenosoak izan behar baitu”, dio. Eta, bigarrenik, haurrak balio batzuk onartzen dituenean, “eragile dinamizatzaile bihurtzen da familian, ekintza okerrak seinalatuz eta zuzenak erakutsiz”, gehitu du.

Beste eskola-irakasgai edo irakaskuntza batzuetan ez bezala, “ingurumen-hezkuntzaren helburu nagusia ez da ikastea soilik, kontzientzia sortzea baizik, egoeraren presa dela eta”, adierazi du Velázquez de Castrok. Hala, bere iritziz, metodorik eraginkorrena haurrak inplikatzen eta parte hartzen dituena da. Horretarako, AEEAko lehendakariak familian nahiz eskolan egin daitezkeen jarduerak proposatzen ditu, hala nola naturara maiz ateratzea. “Soinu-mapen jarduera egin daiteke, ikusten denagatik ez ezik entzuten denagatik marraztean datzana”, gomendatzen du. Halaber, iradoki du eskola-patioak leku atseginago bihurtzea, zuhaitzak nagusi izan daitezen zementuaren ordez, eskola-baratzeak bezalako jarduerak garatzeko.

Ceneam

Bestalde, Ingurumen Hezkuntzako Zentro Nazionalak (Ceneam) ‘Ceneam en la Escuela’ ekimena du, Valsaingo basoan (Segovia) jarduerak egiten dituen hezkuntza-programa. “Helburua ikasleak herritar kritiko eta arduratsu gisa gaitzea da, eta baliabide naturalak zentzuz erabiltzera hurbiltzea”, azaldu dute Pedro Llorentek eta Carmen Garcíak, ikastetxeko bozeramaileek. Jardueren artean, basoko animaliak aurkitzeko aztarnak eta arrastoak, garapen-ereduei buruz eztabaidatzeko simulazio-jokoak eta basoaren errekako uraren azterketa daude.

Ingurumen-hezkuntzako metodologia horretan, haurren parte-hartzea oso handia da. “Haiek egiten dituzte praktikak, zalantzak formulatzen dituzte, hipotesiak sortzen dituzte eta irtenbideak eztabaidatzen dituzte. Haien ikaskuntzaren protagonistak dira”, nabarmendu dute Llorentek eta Garcíak. Aditu horien iritziz, erabilgarria da ikasleekin metodo ludikoak erabiltzea problema konplexuak eta abstraktuak ulertzeko, hala nola ingurumen-arazoak. “Haurrekin hezkuntza hori egiteak bizitza osoan modu kontzientean jarduteko prozesuari ekiten dio, eta zenbat eta lehenago hasi, orduan eta hobea izango da beti”, onartu dute.

Ekoetexea sarea

Euskal Autonomia Erkidegoan, familiek eta ikastetxeek Ekoetxea Sarearen eskola-programa didaktikoaz goza dezakete. Programa horrek ingurune naturala aztertzeko eta gozatzeko jarduerak biltzen ditu, ekintzara bideratutako irakaskuntzan oinarrituak. Ihobe Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailaren Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoaren iturriek diote. “Gehien eskatzen duen jardueretako bat ‘Zetazeoak 10 minutuan’ izenekoa da; Bermeoko portutik lau eta sei ordu bitarteko itsasontziz egiten diren irteerak dira, euskal kostaldean ibiltzen diren zetazeo-mota ugariak ikusteko, eta, aldi berean, itsas ingurunea kontserbatzeko beharraz sentsibilizatzen dugu. Familientzako jarduera ere bada”, zehaztu dute. Halaber, bisita gidatuak antolatzen dituzte ikastetxeetako natur inguruneetara, bertako produktuen dastaketetara, hegaztien behaketetara eta ipuin-kontalarietara.

tokiko produktuen ingurumen-hezkuntza
Irudia: Zen Chung

Jarduera horien emaitzak oso positiboak dira. “Urtean 25.000 ikasle inguru jasotzen ditugu, eta 10etik 9,2ko balorazioa uzten dute; horri 100.000 bisita baino gehiago gehitzen zaizkio urtean, batez ere familiak”, esan dute. Urte askoan irakasten aritu ondoren, bere metodorik eraginkorrena naturarekiko harreman zuzena da. “Denbora askoan pentsatu izan da ingurumenaren aldeko jarreretan eragina duela, batez ere, arazoak ezagutzeak, baina orain badakigu haurtzaroan naturan denbora pasatzeak ingurunearekiko atxikimendu-sentimendua sortzen duela, eta horrek portaera iraunkorragoak eragiten dituela”, diote Ihobek.

Ingurumen-hezkuntza: curriculum irakasgai bat?

Natura ikasgelara eramateko, ikasleen curriculumeko irakasgai bat sortzearen alde daude batzuk. ‘Ingurumen Hezkuntzari buruzko 2019. Inkestaren’ arabera, irakasleen % 73k gaiaren zeharkako presentziaren alde egiten du, eta % 17k irakasgai jakin baten alde.

“Ingurumen-hezkuntzak, orokorra denez, zeharkakoa izan beharko luke, eta irakasgai guztiak hartu beharko lituzke. Irakasgai batean uztartuz gero, alde batera uzten da curriculuma girotzeko aukera, eta horrek eragotziko luke ingurumena zaintzea pertsonen prestakuntza integralaren zati garrantzitsu gisa hartzea”, azaldu dute Llorentek eta Ceneam-eko Garcíak. “Ez gara ingurumenirakaslea eskolara iristearen aldekoak, etiketatzeko eta katalogatzeko joera dagoelako. Mezua ikasleengandik hurbil dauden irudi guztiek helarazi beharko lukete. Zeharkako ingurumen-hezkuntzaren alde egiten dugu”, bat dator Velázquez de Castrorekin.

Raquel Marínek, Naturalizako bozeramaileak, Ecoembes-ek hezkuntza-sisteman ingurumenaren presentzia bultzatzeko egindako proiektu batek, ingurumen-hezkuntzaren azken helburua “gaitasun bihurtzea” da. Hori dela eta, ikasgai zehatz bat ezartzearen kontra agertzen da, eduki jakin batekin, gutxiegitzat jotzen baitu. “Zati teoriko bat egon behar du, baina ikastetxeen kudeaketan integratu behar du eta txoko guztietara iritsi behar du, elikaduratik, kontsumotik edo hondakinen kudeaketatik”, dio Ecoembes-eko adituak.

Nolakoa da eskola oso iraunkorra?

Beste ikuspegi bat Joaquín Ruiz da, Cartagenako (Murtzia) Miralmonte ikastetxeko zuzendaria. Duela 10 urte sortu zenetik, ikastetxe horrek era askotako jarduerak egiten ditu ikasleei ingurumena hurbiltzeko. “Ez dugu osagarritzat hartzen, funtsezkotzat eta enborrekotzat baizik, irakaskuntza- eta ikaskuntza-prozesuan. Horretarako, ikasleak naturarekin harreman zuzena izan dezan eta, bereziki, eguneroko bizitzan aplika dezan saiatzen gara”, azaldu du Ruizek.

Ikasle txikienek birziklatze-jarduerak egiten dituzte, eta eskola-baratzeaz arduratzen dira. Lehen eta Bigarren Hezkuntzan baratzearekin jarraitzen dute, eta jasangarritasuna eta ekonomia zirkularra lantzen dituzte, eskolako olio-kooperatiba bezalako esperientziekin. Nekazaritza ekologikoa lantzeko, oilategi bat jarri dute ikasleek animaliak zaintzen ikasteko eta konpostajea egiteko. “Desplastifícate” ekimenaren helburua da ikasleek behin bakarrik erabiltzeko ontziak eta plastikoak erabiltzeari uztea, gurasoek eta aitona-amonek bizi izan dituzten ohituretara itzul daitezen; esate baterako, berriro erabiltzeko botilatxo termikoak edo otorduetarako sakotontziak eramatea. Eta ‘El Rincón de Ecoescuelas’ postontzian, ikasleek eta beren familiek salaketa idatziak edo argazkiak utz ditzakete udalerriko kutsadura edo deforestazio egoeren berri emateko. “Ikaslea jardueren protagonista izatea nahi dugu, horrela hobeto barneratzen baititu ezagutzak”, dio Ruizek.

Ikasleen eta familien parte-hartzea oso handia da. “Gazteek etxean aplikatzen dute ikasitakoa, eta parte hartzen dute beren familietan; izan ere, hainbat jardueratan parte hartzen dute, hala nola kexa-postontzian, etxeko hiri-baratzeak erreplikatzen laguntzen dute eta ikasleek berek sortzen duten olio ekologikoa erabiltzen dute”, azaldu du zuzendariak.

Etxean ekintzara pasatzea

“Balioetan heztea eta planeta hobe baten aldeko gizartearekiko konpromisoa funtsezkoa da herritar eta ikasle gisa, eta, beraz, hezkuntzak ezin die bizkarra eman”, adierazi du Miralmonte ikastetxeko zuzendariak. Haren iritziz, jarduera horiek ikasleak motibatzen dituzte, aldaketa-prozesuaren parte direla jabetzen hasten baitira, are gehiago inplikatzen baitira eta portaera aktiboak dituzten herritarrak lortzen baititugu, behatzeaz gain, ekintzara pasatzen direnak. “Hezi, blaitu eta familia-ingurunera eramaten dute”, dio Ruizek.

Velázquez de Castrok, Ingurumen Hezkuntzaren Espainiako Elkartekoak, gogoeta egiten duenez, eta haurrak helduarengandik ikasten duenez, “gutxi balioko luke eskolak eta eskola-prestakuntza oso onak, gizarteak irakatsitakoaren aurkako jarrerak baditu”. Horregatik, haurrek etxean edo kalera ateratzen direnean ikusten dutena beren ikaskuntzaren ezinbesteko zatia da.

Alde horretatik, Ceneam-ek etxean ingurumen-hezkuntzarako ekimena du.Etxe Berdeek bi erronka proposatzen dizkie familiei: co2-aren emisioak %10 murriztea bi urtean, eta etxeko ur-kontsumoa %6 eta %10 artean murriztea. Horretarako, parte hartzen duten familiei laguntzen diete eta aholkuak ematen dizkiete, eta eguneroko erabakiek eta ohiturek ingurumenean eta gizartean duten eraginari buruzko oinarrizko gaiei eta gai praktikoei buruzko informazioa ematen diete. Gainera, arreta pertsonalizatua eskaintzen dute, aurrez aurre, telefonoz edo postaz, sortzen diren zalantzak argitzeko.

Eduki gehiago ikusteko, jo papereko aldizkarira.

RSS. Sigue informado

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak