Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Ingurumena

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Pirinioetako hartz zurien populazio autoktonoa bi ar helduk osatzen dute, "Kanela" hartz emearen heriotzaren ondoren.

Aditu askok uste dute arraza desagertzeko zorian dagoela, genetikan konfiantza badute ere.

  • Egilea: Egilea
  • arabera: Astelehena, 2004ko azaroaren 29a

Ehiztari baten tiroen ondoren "Kanela" hartz emearen heriotzak bi ar heldurengana murriztu du Pirinioetako hartz-populazio autoktonoa: “Camille”, 20 eta 22 urte bitartekoa, 1997tik Erronkarin (Nafarroa) bizi dena eta Anson eta Izatean (Aragoi) eta Frantzian ere sartzen dena; eta “Aspe-Oeste”, 1995 eta 1998 bitartean jaioa eta Aspe bailararen (Frantzia) mendebaldean bizi dena. Zerrenda zorrotz horri “Canela” osezinoari gehitu beharko litzaioke, nahiz eta bere aita jatorri eslaviarrekoa izateak ez duen uzten bertako hartzetan sartzen.

Hartz autoktonoen guneko eme bakarra desagertuta, aditu askok uste dute arraza desagertzeko zorian dagoela, nahiz eta genetikan konfiantza izan. “Lege naturalez, eta kontuan hartuta hartz bat 25 urtez bizi daitekeela, ‘Camille’ beste hiru eta bost urte bitartean bizi daiteke, eta ‘Aspe-Oeste’, hamar urte baino gutxiagorekin, hamabost urte inguru; eta bertako hartzak eginda, zerbait egin daiteke”, esan dute optimistenek.

Hamabostetik hirura

Hamar urte eskasean, Pirinioetako hartz arrea hamabost aletatik hiru aletara igaro da. Gainera, horietako bat Esloveniako hartz baten eta Canelaren arteko hibridoa da. “Nafarroan, Gobernuak hartz arrearen habitata babesteko eta animaliak eragindako kalteengatik kalte-ordainak emateko politika egiten du. Gauza bera egiten da Pirinioetako bi aldeetako hezurtegian, bai Aragoin, bai Frantzian. Alde bakarra da Nafarroa eskuzabalagoa dela kalte-ordainetan”, dio Fernando Hualdek, Erronkariko jatorriko naturalistak, urteetan Hartz Arrea Kontserbatzeko Funtsaren (FIEP) parte izan denak.

Hualderen iritziz, arazoa da “babes-politika hori ez dela nahikoa, ez baitago berreskuratze-politikarik. Horixe behar zen hartz arre piriniarra aurrera ateratzeko: habitata babestea, hartz gazteekin, emeekin eta abarrekin populazioa indartzea. Aitzitik, lehen mailako hileta da dauden hartzentzat”.

Ildo beretik, Nafarroako Isaba herriko alkateak, Ángel Luis de Miguelek, “Camille” hitzaldian, esan du “irtenbidea genetikoki eta mintegiekin lan egitea dela. Geneak zaintzea da irtenbidea. Hala ikusten dugu Pirinioetan, eta ez dugu onartzen konponbiderik ez dagoela edo konponbidea egiten dena dela esatea”.

Geneak salbatu

Etorkizuna eta ugalketa naturala ezinezko bihurtu beharko liratekeen ekintzak aztertzeko orduan, geneak salbatzeaz hitz egiten da. Egin beharreko urratsei buruzko zalantza dago: ale autoktonoak isolatu eta genetikoki landu edo beste eskualde batzuetako emeak sartu. Kasu honetan ere eztabaida sortu da; izan ere, emeak Kantabriatik datozela defendatzen duten bitartean (genetikoki antzekoenak dira), beste batzuek diote errazagoa dela Esloveniatik ekartzea.

“Bere garaian, Frantziak hamabi ale ekarri zituen eta bisualki berdinak dira, nahiz eta genetika zerbait aldatu. Kantabriakoak genetikoki antzekoagoak dira eta berdin elikatzen dira, baina han hain gutxi daudenez, ezin da bat bera ere alde batera utzi, eta Eslovenian biztanleria soberakina da”, azaldu du Hualdek.

De Miguelek, berriz, zalantzak ditu politika horri buruz. “Esloveniatik ekartzen dituzte merkeagoa delako, baina hau ez da hartz arre pirenaikoa salbatzea, hartz arrea baizik, eta orduan ezin diote hartz pirenaikoa berreskuratzeko plana deitu”, dio Izabako alkateak, Txina eta panda hartzari eusteko ekintzak adibidetzat jartzen baititu.

Argi dago Esloveniatik ekarritako hartzak arazorik gabe egokitu direla Pirinioetara, eta halaxe erakusten dute emeek izan dituzten kumeek eta haien iraupenak. Horrek arrakasta ekarriko luke hartz pirenaikoen nukleoen arteko harreman-politika batean.

Nolanahi ere, oraindik ez dira definitu “Kanela” hil ondoren egingo diren lanak. Javier Forcadak, Nafarroako Gobernuko Ingurumen Departamentuko Habitaten Ataleko arduradunak, zehaztu du behin betiko erantzuna Frantziako Gobernuak emango duela urtea amaitu baino lehen. “Mendebaldeko, ekialdeko eta erdialdeko Pirinioetan jarduteko lortu duen konpromisoa da”, adierazi du Nafarroako ordezkariak.

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak