Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Elikagaien Segurtasuna

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Ibai-karramarroen iragazkia

Espainiako ibai-arroetan ibai-karramarroak sartzeak elikadurari buruzko lehen gatazka konstituzionaletako bat eragin zuen.

1978ko abenduaren 29an Espainiako Konstituzioa argitaratu zen Estatuko Aldizkari Ofizialean. Hogeita bost urte betetzen ditu egun hauetan indarrean egoteak, gure ordenamendu juridikoaren funtsezko arau gisa. Harrezkero, elikagaien erregulazioan konstituzio-printzipioen ustezko arau-hausteak hainbat gatazka judizial eragin ditu administrazio publikoen artean. Bai Estatuko administrazioa bai autonomia erkidegokoa oso adi egon dira Konstituzioaren arabera kanpoko arauak egokitzeko.

Justizia-auzitegiek «iragazki konstituzionala» duten arau edo artikuluei buruz egin dituzten interpretazioek ibaiko karramarroak bezalako produktu exotikoak lortu dituzte. Hartutako konponbideek doktrina-gorpu bat sortu dute, Konstituzioaren artikuluei zabaltasun handiagoa eman diena, eta haren alegazioari esker, besteak beste, aztertu ahal izan da produktu horiek zenbait egoeratan merkaturatzeko debekua konstituziogilea den, nahiz eta eragina izan ondasunen zirkulazio askean, enpresa-askatasunean eta jabetza pribaturako eskubidean.

Izan ere, ondasunen joan-etorri askean eragiten duen neurri oro ez da nahitaez Konstituzioaren aginduen aurkakoa, baizik eta askatasunez zirkulatzea oztopatzeko helburua nahita lortu nahi denean edo, kasu honetan gertatu den bezala, Konstituzioak ezarritako xedearekin loturarik ez duten eta desproportzionatuak diren oztopoak sorrarazten dituzten ondorio objektiboak sortzen dituenean.

Autonomia Erkidegoko ordena eta Estatuko inpugnazioa
Ibai-karramarroak salerosteko debekuak gatazka konstituzionala eragin zuen, zirkulazio askeari eta enpresa-askatasunari eragin zielako.Gaztela eta Leongo Juntako Nekazaritza, Abeltzaintza eta Mendi Sailak agindu bat eman zuen 1988an, Autonomia Erkidego osoan edozein espezietako karramarro biziak saltzea debekatzen zuena. Arau autonomikoak berak zehaztu bezala, Gaztela eta Leongo ibai-sarean afanomikosia (edo karramarroaren izurritea) gertatuz gero, hemengo karramarroa babestea zen haren helburua, eta, gainera, iruzurrez sartutako beste espezie exotiko batzuk agertu ziren.

Gobernu zentralaren iritziz, arau autonomikoak printzipio konstituzionalak urratzen zituen, eta horregatik, urte horretan bertan inpugnatu zuen Konstituzio Auzitegian, deuseztasuna eskatuz. Aldez aurretik, Ministroen Kontseiluak Gaztela eta Leongo Batzarrari eskatu zion hura indargabetzeko, nahiz eta onartu Autonomia Estatutuan bertan jasotako Autonomia Erkidego honen berezko eskumenen babesean eman zela.

Gobernuaren interesak ordezkatzen zituen Estatuko abokatuak uste zuen ibaiko karramarro bizia salerosteko ezartzen zen debekua neurriz kanpokoa zela. Lehenik eta behin, espezie horren ale guztiei eragiten zielako, eta ez bakarrik afanomikosia duten karramarroei, modu frogatuan edo susmoa dagoenean. Eta, bigarrenik, merkataritza-egintza guztiak debekatzen zirelako, merkataritza-egintzaren eta Gaztela eta Leongo lurraldeko uretan apestatutako karramarroen arteko arrazoizko loturarik ez zegoenean.

Beste argudio batzuen artean, Estatuko abokatuak adierazi zuen merkataritza-egintza askok ez zutela nahitaez, ezta uste ere, gaixotasuna zabaltzen laguntzeko aukerarik. Eta, nahiz eta onartzen zuen merkataritza pizgarri bat izan zitekeela kutsadura areagotu zezaketen jarrera desatxikietarako, jarduera horretako gehiegikeriek edo arau-hausteek ziotenez, legez kanpoko jokabide horiek ez zirela konpondu behar merkataritza-egintzak debekatzeko bide irekiaren bidez, hain murriztaileak ez ziren ordezko bitartekoak zeudelako. Estatuak alternatiba gisa aurkezten zituen proposamenak ibai-zaintza indartzea eta osasun-ikuskapenak eta -kontrolak areagotzea eta zorrotz aplikatzea ziren.Merkataritzaren bazterketa eta proportzionaltasunaIbaiko karramarro biziak merkaturatzea debekatzen zuen neurri autonomikoa neurriz kanpokoa zen Estatuaren ikuspegitik, ibaietako ekosistemak eta ingurumena babesteko. Gainera, salerosketatik baztertzeko eskainitako konponbidea neurri mugatzailea zen Konstituzioak berak onartutako eskubideena; besteak beste, jabetza pribatua izan dezakeen ondasun jakin baten gainean egintza dispositiboak egin ahal izatea, eta ibai-karramarro biziak xede dituen enpresa baten biraketari edo trafikoari buruzko erabakiak hartzea.

Garai hartako Gobernuaren aburuz, gure Konstituzioa aldezten duen Zuzenbide Estatuak eragotzi egiten zuen herritarren esparru juridikoa murriztuta, mugatuta edo gutxietsita egotea beharrezkoa, desegokia edo gehiegizkoa denean. Izan ere, uste zuten hartutako neurri autonomikoak, gutxienez, proportzionaltasun-printzipioa errespetatu behar zuela; izan ere, helburua zen ibaiko karramarro biziak helburu zituen edozein truke ekonomiko debekatzea, eta zirkuitu ekonomikorako sarbidea eragoztea, bai Gaztela eta Leongo bizilagunen artean egiten diren trukeak, bai Erkidego honetan egiten direnak, bai esportazioa eta inportazioa.

Estatuko abokatuak uste zuen debekuak zuzenean oztopatzen zuela Espainiako lurralde osoan ibaiko karramarro bizien zirkulazio librea, «karramarro horiek Gaztela-Leongo lurraldean sartu, atera eta, agian, iragaitea» eragozten baitzuen.Neurriaren konstituzionaltasunaIbai-karramarro bizien gaineko neurri autonomikoak iragazki konstituzionala pasatu zuen. Konstituzio Auzitegiak 1991ko martxoaren 22an emandako epaiak ezetsi egin zuen Estatuak jarritako errekurtsoa. Planteatutako gatazkaren ebazpen judizialak aurrekari berri bat ezarri zuen Konstituzioaren interpretazio egokirako; beraz, ebazpen horretatik sortutako doktrina antzeko kasuetan aplika daiteke, eta Konstituzioaren aginduak aplikatzeko gida administrazioen arteko etorkizuneko jarduketetarako.

Auzitegiak agindu autonomikoaren konstituzionaltasuna dekretatu zuen, nahiz eta onartu Gaztela eta Leonen ibai-karramarroarekin salerosteko debekuak eragina duela nazio-lurralde osoan, mugatutako eremu geografiko batean merkatura sartzea debekatzen duen heinean; eta baieztatzen du debeku horrek enpresa-askatasunari eragiten diola, bereziki, establezimenduaren biraketari edo trafikoari eragiten dioten ondasunei dagokienez.

Azkenik, jabetza pribaturako eskubidearen ikuspegitik ere ez ditu ezkutatzen zenbait ondorio, debekuaren ondorioz, debekua baino lehen ibaiko karramarro biziak merkataritza-erabileretarako eskuratu zituzten karramarroen erabilera osoa ukitzeko aukeraren ondoriozkoak, eta, Autonomia Erkidegoko Aginduaren ondoren, horiek eskuratu eta zirkulazioan jarri ezin izatearen ondoriozkoak, gerora merkataritzatik kanpoko produktutzat jo baitira.

Konstituzio Auzitegiak uste du ondasun edo produktuen joan-etorri askean eragina duen neurri oro ez dela nahitaez Konstituzioaren aurkakoa, baizik eta askatasunez zirkulatzea oztopatzeko xedea nahita lortu nahi duenean edo, bestela, elkarrekin loturarik ez duten eta Konstituzioak ezarritako xedearekin bat ez datozen oztopoak sortzen dituzten ondorio objektiboak sortzen dituenean. Konstituzio Auzitegiak, 1981ean eman zituen lehen ebazpenetatik, esana zuen: «Konstituzioak berme absolutuak aitortzen dituen eskubideak izanik, jasan daitezkeen murrizketak jasangarriak dira, baldin eta proportzionatuak badira, eta, beraz, egokiak badira, proposatzen duten konstituzioak zilegitasunez ezarritako helburua lortzen laguntzen badute, eta, ezinbestekoak badira, sakrifizio-eremu txikiagoa izan behar badute».

Proportzionaltasun-judizioak Autonomia Erkidegoaren interes legitimoen gaineko balantza ekarri zuen, bere lurraldeko ekosistemak babestera, eta, zehazkiago, hemengo karramarroa kutsatzea saihestera, bere ibai-sarean afanomikosia duten espezie exotikoak egoteagatik. Espezie biologiko horren babesa Konstituzioaren arabera legitimoa zen ekintza bat izan zen, baita eskubide edo printzipio konstituzionalak mugatzen ere, hala nola jabetza pribaturako eskubidea, enpresa-askatasuna eta ondasunen zirkulazio librea.

INGURUMEN-OSASUNAREN ETA ELIKAGAIEN SEGURTASUNAREN ARTEAN

Animalia- edo landare-espezie exotikoak nahi gabe edo nahita sartzea oso dokumentatuta dago Ekologiako edozein eskuliburutan. Organismo bizidun bat berea ez den habitat batean sartzeak ekar dezakeen interes zientifikoaz gain, organismo autoktonoekin egokitze- eta gaitasun biologikoko prozesuak gertatzen direnez, ikertzaileek arrazoi ekonomikoak, sanitarioak, historikoak eta sozialak aurkitu dituzte balizko debekua justifikatzeko.

Fenomenoak, ordea, txanponaren bi aldeak ditu. Historian zehar, praktika mota horren onuragarritzat jotzen diren adibide ugari eman dira. Ohikoenak nekazaritzarekin eta abeltzaintzarekin lotutakoak dira. Horiei esker, interes ekonomikoko animalia- eta landare-espezieak zabaldu dira bost kontinenteetan. Patataren, tomatearen edo artoaren laborantza, kasu batzuk aipatzearren, aski adierazgarriak dira.

Beste muturrean daude, helburu berarekin sartu arren, baserrietatik edo lantegietatik urrun askatasuna lortzeko eta, orduan, lekuko espezieekin lehiatzeko gai izan diren espezieak. Caulerpa taxifolia itsas algaren kasuak, Mediterraneoan, non benetako hondamendiak eragiten ari den; bisoi amerikarrarenak, igaraben berezko lehiakidea; Kaliforniako dortokenak, tokiko espezieen elikadura-baliabideak jaten dituzten lizarrak; edo Amerikako ibai-karramarroarenak, gure ibai-arroen artean hazteko leku aproposak direnak, osasunaren adibide nabarmenak dira. Tokiko espezieen dentsitatean ez ezik, ekosisteman bertan ere aldaketak eragiten dituzte, eta horrek zuzeneko ondorioak ditu beste animalia- edo landare-talde batzuetan.

Egoera are larriagoa da sartutako espezieek patogenoak badituzte, eta bertako populazioek ez badute horien aurkako babesik. Mikroorganismo horiek elika-katera iristen badira, nahiko erraz irits daitezke piramidearen gailurrera, eta elikadurarekin lotutako osasun-arazoak ere eragin ditzakete.

Bibliografía

ARAUDIA

  • Espainiako Konstituzioa, 1978ko abenduaren 27koa. 1978ko abenduaren 29ko 311/1978 BOE.
EPAIA
  • Konstituzio Auzitegiaren epaia, 1991ko martxoaren 22ko osoko bilkura, 66/1991 zenbakia. 1991ko apirilaren 24ko 98/1991 BOEn argitaratua

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak