Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A alimentación como condicionante da saúde

A OMS alerta de que seis do dez riscos actuais de maior prexuízo para a saúde están relacionados de forma directa coa alimentación

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 05deOutubrode2010
Img paseando playa Imaxe: Mike Baird

Na actualidade, organismos e sociedades científicas de recoñecido prestixio non dubidan en atribuír aos hábitos alimentarios un acentuado peso específico nos condicionantes ou determinantes da saúde, aínda que a relación de dependencia entre a comida e a saúde foi sempre unha constante. Nas culturas e civilizacións máis antigas, esta constatación era máis ou menos difusa, aínda que quedou plasmada en frases de contundente significado como “Que o teu alimento sexa o teu medicamento e o teu medicamento o teu alimento”, atribuída Hipócrates, o mestre ou “pai do Medicamento”. Co tempo, esta asociación non decaeu a pesar do período de escurantismo científico que se viviu durante a Idade Media, aínda que neste tempo baseouse máis en andrómenas que na racionalidade. Non foi ata a Idade Moderna e a revolución científica asociada á Ilustración cando sentaron as bases científicas do medicamento actual. Xa no século XIX e XX, grazas en parte ao nacemento da ciencia bromatológica como tal e da epidemiología como disciplina organizada, empezáronse a fundamentar os coñecementos actuais acerca das relacións entre alimentación e saúde, tanto no referido a grupos poboacionais como a individuos concretos.

O xerme: o estudo do sete países
Img othermaps portada1 art

Referirse ao estudo do sete países é facelo ao concepto de dieta “mediterránea” entendida máis como un estilo de vida que como unha serie de ríxidas normas dietéticas. Esta investigación epidemiolóxica considérase o xerme da actual relación entre alimentación e saúde.

A principios da década dos anos cincuenta do século XX, Ancel Keys, un cardiólogo e epidemiólogo norteamericano da Universidade de Minnessota, decidiu estudar a incidencia da enfermidade coronaria nun amplo grupo de poboacións (sete países). A súa idea era sinxela: unha vez identificada a poboación cunha menor taxa de problemas coronarios, pasábase a analizar o seu estilo de vida, incluída a alimentación, e recomendar o seguimento deste nas poboacións de maior risco coronario. Neste estudo, a poboación de influencia mediterránea evidenciou ter unha mellor saúde cardiovascular, moi similar á dos cidadáns orientais (Xapón). Por cuestións máis pragmáticas que doutra índole para os intereses do doutor Keys -a cultura mediterránea é máis próxima ao estilo de vida occidental que a xaponesa-, o patrón de vida mediterráneo alzouse coa hexemonía dietética. Na actualidade, a dieta mediterránea considérase como un dos referentes en canto a prevención de múltiples enfermidades.

Son innumerables os estudos científicos que hoxe en día seguen a senda do “estudo do sete países” e pon de relevo as virtudes do consumo de alimentos oriúndos da zona mediterránea en relación á prevención de múltiples patoloxías, (cancro, enfermidades pulmonares, asma, alerxias, enfermidades neurodegenerativas como o Parkinson e o Alzheimer), ademais de facer fincapé na importancia dun estilo de vida saudable.

A sinópsis: o informe Lalonde


A principios da década dos anos oitenta do século pasado, o ministro de Sanidade canadense Marc Lalonde publicou un traballo titulado “A new perspective on the health of Canadians” (Novas perspectivas na saúde dos canadenses), máis coñecido como “O informe Lalonde”. Nel recollíanse a grandes liñas os determinantes da saúde dunha poboación. En total, identificou catro grandes determinantes e atribuíulles un peso específico:

Os estilos de vida: como se alimenta unha poboación, canto se move ou que nivel de actividade física ten, se rexistra condutas adictivas como tabaquismo, drogadicción, alcoholismo, etc. Estes factores caracterizan o estilo de vida dunha poboación e condicionan a súa saúde. O papel destas circunstancias cuantificouse no 43% do total.

Os factores endóxenos: neste epígrafe recóllense os aspectos relacionados coa xenética e que teñen influencia sobre a saúde. O seu papel cifrouse no 27%.

Os factores ambientais: desde os contaminantes ambientais e os alimentarios, ata a tensión ou o tráfico, estes aspectos débense ter en conta ao condicionar un estado de saúde concreto. O seu peso específico no informe Lalonde foi do 19%.

O sistema sanitario: os distintos modelos de saúde nos que poida estar inmersa unha poboación tamén condicionarán a súa saúde a longo prazo. Un mesmo diagnóstico de apendicitis pode ter un prognóstico moi diferente que dependerá, entre outras cousas, dos recursos sanitarios que teña ao seu alcance o enfermo. Non será o mesmo en Canadá que nun país do Terceiro Mundo. Este determinante quedou cuantificado co 11% sobre o total.

O informe Lalonde supuxo no seu tempo unha revolución, xa que non só describía os condicionantes da saúde dunha poboación, senón que ademais cuantificaba a súa importancia e detectaba que a alimentación estaba enmarcada cun maior peso relativo, ao formar parte inherente do estilo de vida. Na mesma década, no ano 1988, o servizo de saúde pública de Estados Unidos, en The “Surgeon Xeral’s Report on Nutrition and Health” (Informe sobre nutrición e saúde do inspector xeral de sanidade), afirmaba que “para a maior parte da cidadanía que non fume nin beba en exceso, o seu estilo de alimentación será o factor que máis condicione a súa saúde a longo prazo”.

O último: os informes actuais da OMS

Para a Organización Mundial da Saúde (OMS), como autoridade directiva e coordinadora da acción sanitaria no sistema das Nacións Unidas, o grao de relación entre alimentación e saúde non pasou desapercibido.

No seu informe de 2002 sobre “Saúde no mundo: redución de riscos e promoción de estilos de vida saudables” (World Health Report 2002: Reducing Risks, Promoting Healthy Life), a OMS asegura que, do dez riscos actuais de maior prexuízo para a saúde no mundo, seis están relacionados de forma directa coa alimentación. Estes riscos tal e como están enumerados no informe son, por orde de importancia: a hipertensión, o alcol, as deficiencias en auga e saneamento, o colesterol elevado, a deficiencia de ferro, a obesidade e o sobrepeso.

Ademais, a alimentación está moi relacionada non só coa saúde e a esperanza de vida, senón tamén coa calidade desta esperanza de vida. Esta é unha das conclusións do “Informe sobre saúde e alimentación en Europa 2004” da OMS (Food and health in Europe 2004). Nel afírmase que das causas patolóxicas que supoñen perda de anos de vida sa con respecto ás expectativas, o 41% responde a enfermidades que teñen un compoñente nutricional moi importante, como enfermidades cardiovasculares (61%) ou diabetes mellitus (5%), xunto con algúns cancros e tumores (32%) e deficiencias nutricionais (2%). O 38% corresponde a enfermidades cun compoñente nutricional menos relevante, como desordes neuropsiquiátricos (51%), enfermidades respiratorias (13%), infeccións e parasitosis (10%), trastornos dixestivos (9,5%), infeccións das vías respiratorias (6,8%), etc., e un 21%, a doenzas nas que os aspectos dietéticos non teñen unha especial notabilidad (enfermidades musculo-esqueléticas, aspectos ou condicións perinatales, etc.).

INVESTIMENTO EN SAÚDE

Img monedas1 art

Un aspecto relevante do “Informe Lalonde” fai referencia ao investimento dos países desenvolvidos en materia de prevención sobre o catro determinantes da saúde descritos. O gasto co fin de mellorar as expectativas de saúde, entendido tanto en cuestión de recursos humanos como económico, difire en función do determinante considerado.

Este documento afirma que os países desenvolvidos destinan o 88% dos seus recursos a mellorar o determinante cun menor peso relativo na saúde, o sistema sanitario (11%), un 8% para mellorar os factores endóxenos como a xenética, cuxo peso relativo estaba cuantificado no 27%, e un 2% a cada un dos determinantes restantes: os estilos de vida e os factores ambientais. Marc Lalonde destacou que a maior parte dos recursos estaban reservados á mellora de factores paliativos ou curativos, en contraposición aos factores cun marcado carácter preventivo.

Todo apunta a que, á parte das distintas campañas que no seu momento poidan realizar as autoridades sanitarias, a mellora do prognóstico de saúde a través da alimentación ha de partir en gran medida da iniciativa e do interese particular.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións