Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

A importancia para comer ben e durmir o necesario paira reducir a obesidade infantil

Un descanso suficiente e adecuado e una alimentación baseada en produtos saudables son claves paira combater a obesidade infantil. As cifras en España necesitan mellorar
Por Manuela García Llanos 8 de Xaneiro de 2022
influencia de la alimentación y el sueño en la obesidad de los niños
Imagen: Getty

Os cambios sociais están a trastornar os hábitos saudables e, polo tanto, abrindo as portas á obesidade. A falta de tempo nunha sociedade que pisou o acelerador favoreceu que os ultraprocesados e a comida rápida haxan substituído nos nosos menús á dieta mediterránea. Considerada pola Unesco como Patrimonio Inmaterial da Humanidade, este patrón de alimentación saudable tamén inclúe entre as súas recomendacións exercicio físico e un descanso adecuado.

Conscientes diso, as institucións aceleraron o ritmo paira actuar nestas frontes. En outubro de 2021, o ministro de Consumo, Alberto Garzón, anunciou que regularía os horarios paira emitir publicidade de alimentos e bebidas non saudables, dirixida á poboación infantil e adolescente.

E unhas semanas despois, o mesmo Ministerio publicaba en colaboración coa nutricionista Marián García, a popular Boticaria García, o recetario ‘Comida rápida, barata e saudable’, baseado no modelo do Prato de Harvard, una guía deseñada pola Escola de Saúde Pública de Harvard paira crear comidas saudables e equilibradas, que defende que o achegue principal do día debe proceder de froitas, vexetais e hortalizas.

O poder da industria alimentaria

Estas medidas, que buscan incentivar o consumo de produtos máis saudables, recibiron críticas por certo sector da industria alimentaria. Una industria que está controlada por 10 grandes multinacionais: a suíza Nestlé, a francesa Danone, a británica Associated British Foods e as estadounidenses PepsiCo, Unilever, Coca-Cola, Mars, Mondelez, Xeral Mills e Kellogg’s. Trátase de grandes conglomerados cunha ampla oferta de produtos, a miúdo pouco recomendables e en tamaños que distorsionan a idea de ración.

Detrás dos alimentos favoritos entre os nenos hai moito azucre, pero tamén sal e graxa. A industria non crea esa necesidade nos pequenos, pero a aproveita e amplifica engadindo azucres. Tamén abusa do sabor fácil do salgado ou das texturas zumentas que achegan os alimentos grasos.

Una industria que emprega estratexias de neuromarketing paira aumentar as súas vendas e gañarse a este público. Agasallos, promocións, descontos, avais de sociedades científico-sanitarias e alegacións como “fresco”, “natural”, “bo paira os ósos” ou “axuda ao crecemento dos nenos”.

En España existe una guía pola que a propia industria autorregula a publicidade de alimentos dirixida a menores de 12 anos, o código PAOS, pero os expertos coinciden en que non funciona. “Os acordos voluntarios só serán efectivos si as autoridades supervísanos e contan con sancións. Habería que establecer una regulación específica paira os produtos dirixidos a menores de 16 anos, como xa fan en Portugal”, explicaba o experto en Alimentación, Seguridade Alimentaria e Nutrición Rafael Urrialde no número de maio de 2021 de EROSKI Consumer.

CCAA con peor nutrición infantil EspañaImaxe: Eroski Consumer

A dieta mediterránea

Una boa alimentación, é dicir, una dieta suficiente e equilibrada, combinada con exercicio físico regular, é clave paira combater a obesidade e outras enfermidades. Por iso, debemos ter coidado co que nos levamos á boca. Paira Andreu Raia Demidoff, presidente da ONG Deporte paira a Educación e a Saúde, a receita máxica paira comer saudable é cociñar. “A falta de tempo e de ganas paira cociñar impiden seguir a dieta mediterránea, que tan bos resultados ofrece en materia de saúde e sustentabilidade”, explica.

Co obxecto de demostrar que este tipo de alimentación é eficaz paira combater a obesidade xuvenil e paira promover un estilo de vida máis saudable, o centro tecnolóxico Eurecat iniciou o pasado ano no proxecto europeo Med4Youth, o primeiro estudo clínico de intervención nutricional que avalía os efectos da dieta mediterránea fronte á obesidade en adolescentes de entre 13 e 17 anos en España, Portugal e Italia.

Auxe dos ultraprocesados

A obesidade non deixa de ser una enfermidade social que ten que ver con aspectos económicos e culturais. Nas últimas décadas creceu de maneira exponencial o consumo de ultraprocesados pola combinación de baixos prezos, alta palatabilidad que estimula una maior inxesta e agresivas campañas de publicidade, que converten a estes produtos en “un problema de saúde pública de primeira orde”, admite Miguel Anxo Royo-Bordonada, presidente da Asociación Madrileña de Saúde Pública.

En 2019, o ‘Informe do Consumo Alimentario en España’, do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, desvelaba que una de cada tres persoas escolle a comida rápida fronte a opcións máis saudables á hora para comer fóra de casa. Ese mesmo informe reflectía que, de media, cada español consome 5,81 quilos de bollería ao ano.

Neste sentido, o Ministerio de Consumo comezou a traballar nunha lei que limitará os anuncios de alimentos prexudiciais paira os nenos e nenas patrocinados por famosos, aumentará o target de idade até os 15 anos e restrinxirá a marxe do que se considera “comida saudable”. O obxectivo é evitar a sobreexposición dos nenos á publicidade de produtos que contribúen ao sobrepeso e á mala nutrición.

A incorporación á dieta deste tipo de produtos, unido a unha escaseza de nutrientes como acedos grasos omega 3, ferro, calcio e vitaminas A, C e D, demostra que a pauta de alimentación que seguen os nenos e nenas españolas “é mellorable”, segundo revelou recentemente o estudo ‘EsNuPI’, promovido pola Fundación Iberoamericana de Nutrición (FINUT) e a Fundación Española da Nutrición (FEN). Esta investigación indica, ademais, que as súas dietas teñen un déficit de lácteos e que inxeren excesivas graxas saturadas, azucres e proteínas.

De maneira complementaria, o estudo sobre ‘Condutas dos Escolares Relacionadas coa Saúde’ (Health Behaviour in School-aged Children, HBSC), publicado en 2020 e recoñecido como estudo colaborador pola Organización Mundial da Saúde (OMS), revela que só o 34,7 % dos españois de entre 11 e 18 anos come froitas a diario, que o 15,2 % consome cada día doces e o 24,6 %, refrescos.

Estes dous últimos indicadores son un exemplo de alimentos e bebidas ricas en azucres, sal e graxas de baixa calidade que, paira Royo-Bordonada, son o principal factor causante da malnutrición no mundo. “Os produtos ultraprocesados e o seu consumo non só provocan obesidade por exceso de inxesta calórica, senón tamén alimentación insalubre e desnutrición por mala calidade nutricional e desprazamento na dieta de alimentos saudables, frescos ou minimamente procesados”, explica.

consumo diario de fruta en EspañaImaxe: Eroski Consumer

Segundo o estudo, que se basea nunha enquisa a 40.495 adolescentes españois, obsérvanse diferenzas entre as comunidades do norte e do sur. País Vasco e A Rioxa son as que obteñen mellores notas en bos hábitos alimenticios. A estes súmanse Navarra, que destaca polo baixo consumo de doces e refrescos; Asturias e Aragón, por superar a media do consumo de froitas diarias, e Cantabria, por ser a segunda comunidade onde menos doces comen os mozos, tras Navarra.

No outro extremo, situaríanse os dous arquipélagos e Cataluña como as rexións que menos froitas consumen; Andalucía, Castela-A Mancha e Estremadura destacan pola notable inxesta de doces e refrescos.

O soño afecta o sobrepeso

A relación entre o soño e a obesidade leva apenas uns anos encima da mesa. Estudos como o elaborado pola neurofisióloga Teresa Canet e publicado na Revista de Neurología mostraba xa en 2016 ese estreito vínculo e concluía que os nenos que durmían menos do necesario desde os tres anos tiñan máis probabilidade de padecer sobrepeso aos sete anos.

O soño regula o equilibrio entre a leptina, a hormona que diminúe o apetito, e a produción de grelina, hormona que o aumenta. Se durmimos pouco ou mal, aumenta a grelina e, por tanto, o noso apetito. Con todo, esta hormona, como explica Canet, é caprichosa e sente predilección por alimentos de alta densidade enerxética como as graxas ou hidratos de carbono refinados. Isto favorece a prevalencia do sobrepeso e a obesidade e, a longo prazo, da diabetes tipo 2. Máis aínda, “ao estar máis cansos redúcese o exercicio físico e aumenta o sedentarismo durante o día”, asegura.

E como dormen os nosos mozos? Segundo a Asociación Española de Pediatría (AEP), os adolescentes necesitan durmir entre 8 e 10 horas diarias. Ningunha comunidade autónoma cúmpreo. O ‘Estudo HBSC’ revela que dormen entre as 7 horas e 49 minutos dos mozos vascos e as 7 horas e 29 minutos dos murcianos.

A saúde ensínase

Inculcar os bos hábitos pasa por educar nas familias e nas escolas. Nalgunhas comunidades esta educación nutricional xa vén recollida nos pregos de contratación dos comedores escolares, aínda que as asociacións de pais e nais insisten en que é insuficiente.

Castela e León anunciou en novembro que o próximo curso porá en marcha una rede que fomentará un estilo de vida saudable entre os escolares. O proxecto ‘Hábitos saudables na escola‘ céntrase na alimentación, a actividade física, a prevención do consumo de sustancias adictivas, a seguridade viaria e o autocuidado. Aqueles colexios e institutos que apliquen con éxito estas medidas recibirán un incremento da partida paira gastos de funcionamento.

Outro exemplo é o ‘Programa Educativo en Alimentación e Hábitos de Vida Saudables’ (PEAHS), que a Fundación EROSKI puxo en marcha en 2013 e no que, até a data, participaron máis dun millón de escolares. Esta iniciativa dota de ferramentas aos centros educativos e ás familias paira poder gozar dunha vida saudable e sustentable a través da alimentación e o exercicio físico. Galicia, Tiroteares, Aragón e Cataluña son as catro comunidades autónomas con máis escolares que participan neste programa. Á cola sitúanse Madrid e Valencia.

Valoración final

Os bos hábitos esténdense polo País VascoO País Vasco desmárcase polos seus bos hábitos en alimentación e soño, segundo o estudo elaborado por EROSKI Consumer. É a comunidade cuxos mozas consumen máis froita, beben menos refrescos e dormen máis tempo. Ademais, está moi ben situada en canto a horas que dedican á práctica deportiva fose das aulas e non abusan do consumo de doces. Tras ela, a certa distancia, sitúanse Galicia, Navarra e A Rioxa.Os menores andaluces, os que peor se alimentanOs mozos andaluces abusan dos produtos ultraprocesados, segundo os datos analizados. Son dos que máis consumen doces e refrescos. Ademais, é a cuarta comunidade que come menos froita e practica menos deporte.