Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

“A lexislación actual falla, sobre todo, na publicidade dirixida aos nenos”

Francisco Ojuelos, avogado experto en Dereito Alimentario

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 17 de Decembro de 2018

A seguridade alimentaria vive un momento de esplendor: os alimentos que comemos hoxe son máis seguros que nunca. Pero son saudables? Os produtos ultraprocesados que tanto lugar ocupan na nosa cesta da compra son, moitas veces, responsables do aumento do sobrepeso, a obesidade e outras enfermidades asociadas, como a diabetes tipo 2. Como se regula a promoción e venda destes alimentos, cuxo impacto na saúde comeza a verse ao cabo dos anos? Estas e outras preguntas fíxose o avogado Francisco José Ojuelos antes de empezar a escribir ‘O Dereito da Nutrición’ (ed. Amarante), un libro que explora os límites e as posibilidades legais para protexer a saúde dos consumidores ante a avalancha física, pero tamén publicitaria, de alimentos insanos. Experto en Dereito Alimentario e autor de numerosas publicacións académicas e xornalísticas, Ojuelos propón tres eixos para mellorar: regular a publicidade (sobre todo, a que se dirixe aos nenos), incorporar aos dietistas-nutricionistas no Sistema Nacional de Saúde e ofrecer información veraz para que os consumidores podamos elixir con liberdade real, sabendo o que compramos.

En ‘O Dereito da Nutrición’ expón que para elixir con liberdade é necesario coñecer realmente entre que e que se está escollendo. Aos consumidores fáltanos información sobre alimentación saudable?

Fáltanos moita. Non paro de pór o mesmo exemplo: sabemos os consumidores cando un alimento ten moito sal? Sabemos canto azucre de media teñen os “cereais de almorzo”? Son algunhas das infinitas preguntas que eu mesmo non sabía contestar antes de interesarme, primeiro, e ter acceso, máis tarde, a información fiable en nutrición. Mentres non saibamos moitísimo máis do que sabemos agora, a Administración pública ha de protexernos da publicidade directa e da enmascarada.

Que papel desempeña a industria alimentaria nesa desinformación? Confúndenos coa súa publicidade e as súas campañas de mercadotecnia ?

“Son accións publicitarias ilegais cando o produto ten un perfil insano”Se a normativa prohibe facer publicidade de efectos saudables no alcol, pola certeza dos seus riscos, como é posible que constantemente se vexa a profesionais sanitarios promocionándoo en medios de todo tipo? Hai pouco sóubose de certo que determinadas marcas de refrescos levaban anos pagando a científicos para que desviasen o foco dos efectos nocivos do azucre. Se a publicidade non fose efectiva, non habería un 88 % de incumprimentos acreditados do Código PAOS, como é o caso. É dicir: hai unha industria leal e outra que non o é. A publicidade leal non é o problema.

E que hai da legalidade? Ao ver a promoción de produtos como pastelería “con ferro”, iogures azucarados “con bífidus” ou alimentos hipercalóricos “sen graxas trans”, dá a sensación de que as campañas publicitarias se incardinan nesa delgada liña que separa o legal do ilegal. É así?

Son accións publicitarias ilegais cando o produto ten un perfil insano, algo que ocorre no tres casos que citaches, ao meu criterio. Está xustificado no libro. O problema é que a ilegalidade é imputable á Comisión Europea, que incumpre o artigo 4 do Regulamento 1924/2006.

Como?

A Comisión incumpre para beneficio daqueles que a presionan para que manteña o statu quo. Que algo sexa ilegal non significa sempre que o beneficiario da ilegalidade sexa o infractor. Que alguén me xustifique se é aceptable o do artigo 4 do Regulamento 1924. Levo esperando anos.

O seu libro destaca que hoxe en día se comercializan alimentos que son seguros e, á vez, malsanos. A lexislación é insuficiente ou non se aplica a que xa existe?

“Con que os alimentos malsanos non puidesen presentarse como sans e prohibindo a publicidade destes alimentos dirixidos aos nenos avanzariamos moito”Non se aplica. Ese é o principal problema. O sobrepeso e a obesidade asócianse ás clases máis humildes, sobre todo, e iso impide que certos axentes se tomen en serio o problema. Constantemente dise que o Código PAOS, por exemplo, é autorregulación. Pero é que o Código PAOS é unha resposta hábil a un mandato legal, o do artigo 46 da Lei de Seguridade Alimentaria e Nutrición. Hai moitos outros casos de incumprimentos groseiros. Todo é mellorable, pero neste caso temos á Administración pública xorda, cega e muda. Vimos dun contexto de hai unhas décadas onde o problema era poder comer e, despois, poder facelo sen intoxicarnos ou envenenarnos. De aí o dereito alimentario que temos.

No libro hai un tema moi relevante: o tempo. Está moi controlado todo o que nos poida facer dano a curto prazo (a toxicidade duns cogomelos ou o anisakis), pero hai laxitud con produtos cuxos efectos prexudiciais ven a longo prazo. É posible crear unha lexislación eficaz cando os efectos nocivos percíbense ao cabo de 10, 15 ou 20 anos?

Témola, creo, pero non a aplicamos. Simplemente con que os alimentos malsanos non puidesen presentarse como sans e prohibindo a publicidade destes alimentos dirixidos aos nenos avanzariamos moito. O paso seguinte é favorecer con políticas fiscais de incentivo e desincentivo (impostos) unha repartición equitativa dos custos sanitarios asociados ao tratamento do sobrepeso e a obesidade e as patoloxías asociadas.

En que áreas falla máis a lexislación actual?

Na publicidade aos nenos. É a parte máis importante, onde máis groseiro resulta o argumento da liberdade. Se os peques non saben discernir ata certa idade cando unha mensaxe publicitaria é veraz, a publicidade non debería dirixirse a eles. Cun Código PAOS que é unha bicoca, resulta bochornoso que en 2017 tivésemos un nivel de incumprimento do 88 %. Por que este trato de favor para coa industria desleal?

Que outros actores inflúen nesta situación? Os “charlatanes nutricionais” inciden tamén nas nosas dúbidas como consumidores?

A miña opinión é que aproveitan o río revolto. O desprestixio que ás profesións sanitarias trae a discrepancia desleal (penso na homeopatía, por exemplo, ou nos “efectos saudables do viño”) convida a unirse á festa a intrusos e charlatanes. Todo suma en prexuízo da saúde pública.

O Nutri-Score levantou gran balbordo: celebrouse, deostado, criticado parcialmente, díxose que confunde, que é insuficiente, que mellor iso que nada… Cal é a súa opinión?

É bo que se tente facer algo, porque iso é o recoñecemento de que a situación non é boa. A miña opinión é que sería un bo comezo para adoitarnos ao futuro sistema de perfís, se a implantación faise cunha serie de precaucións, do tipo das sinaladas pola Sociedade Española de Saúde Pública e Administración Sanitaria (SESPAS).

Tería que ser máis estrita a regulación das etiquetas, en lugar de que a súa aplicación sexa voluntaria ou de que poidan coexistir diferentes propostas de información nutricional nun mesmo envase?

O voluntario non serve para nada fronte á industria que non é leal, que é a problemática. Hai que establecer un sistema obrigatorio que permita que o consumidor saiba de certo o que compra. Exemplos de fórmulas de garantía son as dos artigos 35.1.a) ou 36.2.c) do Regulamento 1169/2011: hai que garantir que o consumidor comprende mediante estudos científicos.

Que podemos facer os consumidores, desde o punto de vista legal, para esixir mellores alimentos e información máis completa sobre os mesmos?

Esixir a incorporación do dietista-nutricionista ao Sistema Nacional de Saúde e informarnos, adquirir criterio para facer compras responsables e refugar a produción insana da industria desleal. Para iso é capital aprender e informarse de fontes fiables, como a Organización Mundial da Saúde (que ten artigos fiables de todo o relacionado coa alimentación), e de persoas de honestidade e valía acreditadas como Xullo Basulto, que é o meu mestre e a miña referencia de consulta.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións