Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Aceite de palma, sempre baixo sospeita

A pesar de que case a metade do aceite de palma que se consome en Europa está certificado como sustentable, os expertos en alimentos advirten dos perigos do seu abuso para a saúde en alimentos precocinados e en doces

Imaxe: tristantan71

O aceite de palma foi o terceiro en sumarse á lista de alimentos deostados por dietistas-nutricionistas, médicos, líderes de opinión e organizacións ambientais, por detrás do sal e do azucre e por diante do cuarto e o quinto, o panga e o pan branco. Con todo, a importancia deste produto, asociado á saúde ou á deforestación, non diminuíu, ao contrario; comparte protagonismo mediático con superficies de alimentación, políticos e administración pública, co fin de que se faga un uso responsable, dentro da legalidade e lonxe do alarmismo, aínda que isto último non sempre se consegue. Poucos alimentos pasaron en tan pouco tempo do odio a converterse nun reclamo publicitario grazas á súa eliminación en numerosos produtos de consumo diario, sobre todo doces e alimentos procesados. Neste artigo analízase esta evolución desde un determinado prisma, o da visión crítica dos medios de comunicación.

Google non só é o buscador máis utilizado polo 95 % dos cidadáns españois, segundo o estudo elaborado en 2018 por TrustedShops , compañía dedicada ás compras en Internet, senón que é un dos termómetros informativos máis exactos para valorar a importancia social que se lle dá a un tema, e non cabe dúbida de que o uso do aceite de palma preocupa a consumidores, fabricantes, dietistas, asociacións de consumidores e sociedade en xeral. Así o revelan os datos: en 2017 os resultados de escribir no buscador “aceite de palma” eran de 7.580.000; en 2018, 11.700.000; e en 2019, 18.400.000.

Máis da metade destes resultados corresponden a informacións publicadas nos medios de comunicación, así como en blogues de nutricionistas e fabricantes que defenden o uso desta graxa, ou ben advirten dos perigos do seu consumo. O volume de información ao alcance do consumidor nestes momentos, no que case o 70 % dos fogares españois dispón de Internet, segundo o informe anual de Sociedade en Rede, é abafador, ata tal punto de que lonxe de informar, o lector/usuario/prosumidor sente confundido pola publicación de mensaxes contraditorias. “O aceite de palma podería conter moléculas carcinogénicas se se quenta a altas temperaturas”; “O aceite de palma, como graxa vexetal que é, non é prexudicial para a saúde”; “O aceite de palma só é perigoso cando se consome a través de produtos procesados”; “Máis da metade do aceite de palma que utiliza a industria alimentaria en Europa está certificado como sustentable”.

Cronoloxía da información

Imaxe: tristantan71

Co fin de determinar en que momento estamos e cal foi a evolución respecto ao tratamento desta graxa vexetal que reuniu nunha mesma mesa a dietistas, fabricantes, xuristas, políticos e administracións internacionais públicas, é conveniente revisar os feitos máis destacados acontecidos nos últimos anos, co fin de concluír que agora o aceite de palma non só é un termo coñecido, co que as familias se familiarizaron nos últimos anos, senón que teñen unha información veraz sobre este aceite avalado polos organismos públicos, empresas de distribución e expertos nutricionistas. Unha das consecuencias deste labor multidisciplinar é que o consumidor actual sabe que non se pode abusar deste aceite, pero tamén sabe que en proporcións baixas non hai perigo, sempre que leve unha dieta adecuada e síganse uns hábitos alimentarios saudables.

  • 2019. O Ministerio de Sanidade asinou o 22 de xaneiro de 2019 un total de 20 convenios coas asociacións representantes de 398 empresas alimentarias e de bebidas para reducir, nunha media do 10 %, o contido de azucre, graxas saturadas e sal. Trátase do PLAN de colaboración para a mellora da composición dos alimentos e bebidas e outras medidas 2020, enmarcado na Estratexia de Nutrición, Actividade Física e Prevención da Obesidade (NAVES), da Axencia Española de Alimentación e Nutrición (Aesan). As medidas afectan a alimentos e bebidas pertencentes a 13 grupos: bebidas refrescantes; pastelería e pastelaría; cereais de almorzo; cremas; derivados cárnicos; galletas; xeados; néctares de froitas; pan especial envasado; pratos preparados; produtos lácteos e salsas.
  • 2019. A Fundación Española do Aceite de Palma Sustentable elabora un informe que revela que o 74 % do aceite de palma utilizado pola industria alimentaria en Europa está certificado como sustentable pola Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO). Esta información beneficia aos fabricantes que tratan de mostrar un control sobre o uso que a industria alimentaria fai deste aceite. En concreto, estímase que en España as vendas de aceite de palma sustentable certificado alcanzaron o 43,7 % para a industria alimentaria.
  • 2018. O Ministerio de Sanidade asina un acordo coa industria de alimentación, provedores de catering sociais, distribuidores de grandes superficies e empresas de máquinas de vending para facer antes de 2020 máis saudables os alimentos que venden, con especial atención nos procesados.
  • 2018. O Ministerio de Sanidade anuncia a creación dunha nova etiquetaxe nutricional baseado en cores, co nome de Nutri-Score. Un anuncio que se realiza días despois de que cinco dos maiores xigantes da industria alimentaria presentasen en España un modelo diferente ao de Nutri-Score, a pesar de estar tamén baseado en cores. Mentres que o semáforo impulsado polo cinco multinacionais outorga na etiqueta unha cor a cada un do catro nutrientes cuxo consumo hai que vixiar (graxas, graxas saturadas, azucres e salgues), o Nutri-Score fai unha media con todos eles e con outros ingredientes cuxo consumo é recomendable (proteínas, fibra, etc.) e define cunha única cor a todo o produto.
  • 2018. Os fabricantes que eliminan o uso do aceite de palma nos seus produtos, como nas cremas de cacao e pastelería industrial, utilizan este feito como reclamo publicitario co obxectivo de que o consumidor compre sen medo e desvíe a súa atención cara a outros compoñentes como a cantidade de azucre que inclúen.
  • 2017. O Congreso dos Deputados aproba unha proposición non de lei (PNL) que pide maior visibilidade nas etiquetas de produtos que o conteñan e insta o Goberno a restrinxir a publicidade e o acceso a os mesmos por parte de a poboación infantil. Unha iniciativa que chega despois de que o Parlamento Europeo pedise limitar as importacións desta graxa vexetal polo seu impacto na deforestación e de que determinadas cadeas de supermercados reclamasen aos seus subministradores que prescindisen dela.
  • 2017. Grandes cadeas de supermercados negocian cos seus fabricantes a eliminación do aceite de palma dos seus produtos.
  • 2017. Os dietistas-nutricionistas, líderes de opinión no ámbito da nutrición e a alimentación, con maior número de seguidores aos seus blogues denuncian de maneira continuada o uso e abuso por parte da poboación xeral de produtos con aceite de palma. Aitor Sánchez, a través do seu blogue A miña dieta cojea, Juan Revenga, mediante O nutricionista da Xeral, Xullo Basulto, mediante juliobasulto.com, Miguel Anxo Lurueña, a través de Gominolas de Petróleo e Lucía Martínez mediante Dime que comes, entre outros moitos, elaboran artigos e reportaxes co fin de que o consumidor tome conciencia do perigo que para a saúde supón o seu consumo. Son moitos os ollos que vixían o uso e abuso deste aceite, sobre todo na súa utilización nos alimentos precocinados e, en especial, entre os nenos.

Dun problema ambiental a un produto para a saúde

Os medios de comunicación xogan un papel determinante na creación e difusión de mensaxes cos que se conforma a opinión pública sobre un determinado tema, máis aínda se este tema ten claros detractores e defensores. Co fin de determinar que accións sitúan ao aceite de palma como parte importante de axenda informativa no ano no que a poboación empezou a ter conciencia das consecuencias do seu uso, 2017, móstrase o resultado dunha investigación realizada ao amparo de senllos proxectos investigación Universidade-Sociedade e MINECO levada a cabo polo grupo consolidado da UPV/EHU Mediaiker titulado ‘O aceite de palma nos cibermedios españois: temáticas, encadres, fontes’.

Ao longo do período observado comprobouse que o aceite de palma pasou de ser un tema de marcado carácter ambiental a un asunto de non menos marcada natureza nutricional. Tamén se identificou como unha materia de saúde pública; como un feito merecedor de debate político e, por último, pero non menos importante, como un elemento de impacto no tecido económico.

A pesar do seu volubilidad, si se puido observar un patrón na evolución rexistrada. Identificouse así unha translación temática desde un enfoque ambiental no catro primeiros semestres analizados a un enfoque asociado con alimentación, saúde e industria alimentaria. Esta evolución vén acompañada dunha maior frecuencia e intensidade da publicación de contidos.

As temáticas predominantes ven reflectidas no tipo de fontes empregadas. Os organismos internacionais, en especial os relacionados directa ou indirectamente coa alimentación e coa saúde, como a FAO, a OMS, a EFSA (Axencia Europea de Seguridade Alimentaria), a FDA (Axencia Estadounidense de Fármacos e Alimentos), etc. aparecen en termos globais como os máis citados.

Conclusións

  • Mediante este estudo constátase que o consumidor actual coñece as consecuencias que ten o consumo de aceite de palma, é dicir, que a partir da inxesta de determinados produtos, sobre todo os vinculados á pastelería industrial e comida precocinada, inxere en realidade un 70 % de graxa saturada, un exceso nocivo para a saúde cardiovascular. Son moitos os expertos que insisten en que se evite o consumo deste aceite vexetal ao aumentar os niveis do colesterol malo. Outros expertos, tamén nesta liña, traballan por non crear alarma entre a poboación e recomendar unha dieta sa e un consumo baixo de alimentos que conteñan este compoñente; é dicir, que o total de graxa saturada que se tome nun día non supere o 10 % das calorías totais. Mentres que fai cinco anos apenas ouviramos falar deste aceite, hoxe en día, os medios de comunicación contribuíron a crear unha opinión pública sobre esta cuestión, acompañada da experiencia e estudos de nutricionistas e expertos no sector da distribución.
  • Este labor non se puido levar a cabo sen o papel activo dos cidadáns, consumidores, prosumidores que, a través das redes sociais e os comentarios que publican nas propias noticias, expresan as súas experiencias, opinións, queixas e denuncias. Todo iso contribúe a que a normativa alimentaria mellore, como se puido ver coa nova etiquetaxe Nutri-Score, validado pola Unión Europea e que conta co apoio da OMS.
  • Esta investigación tamén pon sobre a mesa que hai pouco menos de cinco anos quen protagonizaron a voz de alarma sobre o aceite de palma foron os ecoloxistas por razóns ben diferentes, como a deforestación e a morte de animais e risco de catástrofes ambientais ao destruír tantos bosques. Agora, ecoloxistas, nutricionistas e asociacións de consumidores traballan nunha mesma dirección, a de ofrecer información veraz e contrastada co fin de evitar o alarmismo entre os consumidores.

Esta comunicación baséase nunha investigación que conta con financiamento do MINECO (ref. CSO2017-82853-R) e dun proxecto Universidade-Sociedade (ref. US17/15). Os autores forman parte dun Grupo de Investigación financiado pola UPV/EHU (ref. GIU16/08)

Etiquetas:

aceite grasa-gl

RSS. Sigue informado

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións