Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Ana Ferrer, responsable da Unidade de Toxicoloxía Clínica do Hospital Clínico Universitario de Zaragoza

Os métodos analíticos detectan concentracións minúsculas de medicamentos ou outros contaminantes nos alimentos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 15deOutubrode2010

Ana Ferrer Dufol é licenciada en Bioquímica e doutora en Medicamento pola Universidade de Zaragoza, doutoramento polo que recibiu o Premio Extraordinario deste centro. Especialista en Anatomía Patolóxica e Forense e diplomada en Criminología e Toxicoloxía Clínica pola Universidade Claude-Bernard de Lyon (Francia), compatibiliza desde 1996 a súa actividade laboral como profesora da área de Toxicoloxía e Lexislación Sanitaria na Universidade de Zaragoza, xunto co seu labor como Xefa de Sección da Unidade de Toxicoloxía Clínica do Hospital Clínico Universitario, unha unidade de referencia en Aragón. Ademais, é vogal do comité científico da Axencia Aragonesa de Seguridade Alimentaria. O seu desempeño profesional levoulle a coordinar co Ministerio de Sanidade, desde hai máis de 11 anos, un programa de toxicovigilancia para establecer un seguimento das intoxicacións por produtos químicos nos servizos de urxencias hospitalarios. Son numerosos os seus traballos publicados en revistas internacionais sobre epidemias tóxicas, en especial, por axentes praguicidas.

Que é a farmacocinética?

Desde un punto de vista formal ou academicista, é a ciencia que estuda de forma integradora o conxunto de mecanismos implicados no movemento dos fármacos no organismo e que engloba a súa absorción, distribución, metabolización e eliminación. En todos estes procesos, inclúese tamén o estudo da súa propia eficacia, o que condiciona o tempo que permanece esta sustancia activa no organismo.

Poderían aplicarse os principios e procedementos da farmacocinética para determinar a partir dunha análise de sangue ou ouriños que comeu unha persoa e en que momento?

A farmacocinética non se aplica aos compoñentes dos alimentos, polo que unha análise de sangue ou ouriños non di nada respecto dos alimentos que unha persoa comeu. Con todo, este tipo de analíticas son de utilidade para identificar posibles contaminantes localizados nos alimentos, xa que poden detectar a súa presenza (ou a das súas metabolitos) e, só dunha forma aproximada, poden dar unha idea da cantidade inxerida.

Podería ilustralo cun exemplo?

Unha concentración analítica baixa dunha determinada sustancia pode indicar o consumo dunha dose alta realizada nun tempo máis ou menos afastado, ou ben o dunha dose inferior hai menos tempo. Os cálculos cinéticos precisos só son posibles no campo experimental, no que todas as variables (peso do individuo, dose administrada e momento da administración) coñécense e procédese a aplicar distintas medidas analíticas nos diferentes compartimentos orgánicos.

Hai uns días fíxose público un comunicado da Unión Ciclista Internacional (UCI) no que se informaba da detección de clembuterol nos ouriños dun corredor. Esta sustancia está prohibida pola Axencia Mundial Antidoping (WADA). Que usos tivo o clembuterol ao longo do tempo?

O clembuterol é unha sustancia química que se empregou durante varias décadas atrás, e aínda se utiliza, como medicamento humano e veterinario debido á súa propiedade broncodilatadora, entre outras, no tratamento de afeccións asmáticas. Debido aos seus efectos secundarios como anabolizante, ao propiciar un aumento de masa muscular, empregouse en determinados ámbitos deportivos (sobre todo asociado ao fisioculturismo) como axuda ergogénica. As súas propiedades anabolizantes propiciaron que ata 1997 empregásese tamén como coadyuvante no engorde do gando destinado ao consumo humano. A súa utilización con este fin prohibiuse en 1997.

Podería administrarse clembuterol ao gando dentro de determinadas marxes?

O seu uso con calquera fin e sobre calquera tipo de gando destinado ao consumo humano está prohibido. Só podería empregarse no caso do gando equino para o tratamento das afeccións respiratorias antes mencionadas.

No caso do ser humano, hai casos documentados de intoxicación por clembuterol ao consumir algún tipo de alimento? Cales son os máis frecuentes?

Ata que se prohibiu, describíronse diversos episodios de intoxicacións humanas de orixe alimentaria, en xeral leves, con síntomas cardiovasculares como dor torácica, palpitaciones e náuseas. A súa prohibición a pasada década debeuse ao feito de que os seus residuos estaban presentes na carne e, de forma especial, en vísceras como o fígado dos animais tratados. Estes residuos ían parar aos consumidores desta carne e vísceras. Os últimos casos de intoxicación con clembuterol describíronse en Estados Unidos e non teñen unha orixe alimentaria, senón que a causa está afastada deste ámbito: determinadas partidas de heroína contaminada.

Cal é a dose terapéutica en persoas e canto se diferenciaría esta de a utilizada con fins ergogénicos?

A dose terapéutica en humanos é de 20 a 80 microgramos. Esta dose non pode, ou polo menos non debería, aumentarse moito, xa que causaría efectos tóxicos en calquera fin perseguido, incluído o ergogénico.

Tras tomar unha dose terapéutica típica, que valor de clembuterol sería razoable atopar nos ouriños desa persoa entre 24 e 48 horas despois?

En estudos experimentais realizados en humanos verificouse que se detecta nos ouriños un 20% da dose inxerida nas primeiras 72 horas.

Se a unha persoa detectásenselle 50 picogramos (a billonésima parte dun gramo ou a millonésima parte dun miligramo) de clembuterol en ouriños 24 horas despois de realizar un suposto consumo de alimentos con esta sustancia, pódese saber que cantidade de clembuterol inxeriuse en orixe?

Polas razóns xa comentadas, realizar ese cálculo é imposible. Parece bastante claro que se un día o resultado é negativo e ao día seguinte dá un positivo así de baixo en ouriños, tívose que inxerir esta sustancia ese mesmo día e nunha dose moi baixa. Un positivo illado resulta moi difícil de interpretar e ten moi pouco sentido neste tipo de sustancia que, para provocar algún efecto, ten que tomarse de forma persistente.

Ademais do clembuterol, outras sustancias considéranse dopantes e susceptibles de localizarse nalgún alimento ou complemento alimenticio?

En xeral, non, aínda que os métodos analíticos actuais permiten detectar concentracións tan minúsculas nas mostras, que non pode descartarse que algún medicamento ou outro tipo de contaminante estean presentes nos alimentos en concentracións inocuas e poidan arroxar algún resultado positivo.

COMPOSICIÓN DUBIDOSA DE COMPLEMENTOS ALIMENTICIOS

A tranquilidade dos consumidores en canto á seguridade implícita na inxesta de alimentos descansa en gran parte no pormenorizado traballo de control e vixilancia de axencias estatais e autonómicas de seguridade alimentaria. Este é o caso da Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN), que realiza o seu labor de forma coordinada con outras institucións no ámbito comunitario.

Pero no caso dos complementos alimenticios esta tranquilidade é, cando menos, difusa. A composición destes complementos, habituais para perder peso e no ámbito deportivo, inclúe con frecuencia sustancias cunha suposta actividade fisiológica. Sobre estes ingredientes non hai obrigación de cumprir cuns estándares mínimos de calidade en relación á súa eficacia e seguridade, que si ten calquera fármaco. O aspecto máis negativo deste tipo de produtos radica na posibilidade de identificar en moitos deles sustancias farmacolóxicas que non están declaradas entre os seus ingredientes. Ademais da fraude e do risco para a saúde que isto poida supor, algúns destes ingredientes non declarados poden considerarse sustancias prohibidas no marco dun control antidopaxe.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións