Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Anna Pibernat Tornabell, responsable do Departamento de Dietética e Nutrición do Hospital Universitari Josep Trueta de Xirona

Comer ao día un 5% máis das calorías necesarias conduce a un aumento de 5 quilos de peso nun ano

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 12deXuñode2009

Anna Pibernat i Tornabell, enfermeira e diplomada en Dietética e Nutrición, é a responsable do Departamento de Dietética e Nutrición do Hospital Universitari de Xirona. O centro é referencia polo éxito cultivado nas intervencións de cirurxía bariátrica (o que popularmente se coñece como redución de estómago) a pacientes con obesidade mórbida. Pibernat alerta de que esta práctica é un recurso destinado a un tipo concreto de enfermos que debe acompañarse con cambios de hábitos de dieta e de modo de vida.

Cando se considera que unha persoa padece obesidade mórbida?

A Organización Mundial da Saúde (OMS) define e clasifica a obesidade mediante o Índice de Masa Corporal (IMC): peso en quilos dividido pola talla en metros ao cadrado (quilos/metros2). Falamos de obesidade mórbida cando o índice de masa corporal é superior a 40. Supoñamos un home que mide 1,70 metros e pesa 140 quilos. O seu IMC é 48,44. Nunha muller que mide 1,60 metros e pesa 130 quilos o índice é de 50,78. Ambos estarían obesos, e esa obesidade é mórbida. Estamos ante unha enfermidade crónica e multifactorial, que se define pola presenza dun exceso de graxa corporal prexudicial para a saúde. Pode asociarse a complicacións graves e precisa un enfoque multidisciplinar pola súa gran repercusión clínica e elevado custo sanitario.

Como se chega a alcanzar eses niveis de graxa no corpo?

A causa máis frecuente é o exceso de achegue de calorías, as desordes alimentarias e a falta de actividade e de exercicio físico. Inciden tamén outros factores: xenéticos, metabólicos, culturais, ambientais, socioeconómicos e/ou conductuales.

Canto hai de hábito dietético e canto de metabolismo e xenética?

“Os hábitos dietéticos e de estilo de vida son fundamentais para previr a obesidade”Considérase que un 33% das obesidades ten unha base xenética. No entanto, os hábitos dietéticos e de estilo de vida, como o exercicio e o soño, son fundamentais para previr a enfermidade. Por outra banda, evidenciouse que comer diariamente o 5% máis das calorías que se necesitan, só un 5% máis, pode repercutir no aumento de 5 quilos de peso nun ano. En definitiva, independentemente da base xenética da obesidade, parece evidente que a prevalencia desta enfermidade nos últimos 20 anos non se debe a cambios xenéticos da poboación senón a factores ambientais relacionados co estilo de vida: baixa actividade física e un aumento da inxesta calórica, tanto polo tipo como polas cantidades de comidas.

En que momento a dieta prexudicial e outros hábitos daniños inician un punto de non retorno?

Cando o paciente chega a unha obesidade mórbida é moi difícil lograr unha perda de peso óptima e, sobre todo, mantela no tempo.

A que idade e en que nivel de IMC hai que estar atento para non chegar a padecer a enfermidade?

Na infancia e a adolescencia é moi importante prestar atención á alimentación habitual para adquirir bos hábitos hixiénico-dietéticos unidos a un estilo de vida favorable. Con iso evítase o sobrepeso e a obesidade. É coñecido que unha alta porcentaxe de nenos obesos na idade infantil que chegan obesos á adolescencia serán adultos obesos. A prevalencia destes casos é alarmante nos últimos anos.

Hai estudos concluíntes sobre cal é o perfil deste tipo de enfermos? Que factores socioeconómicos inflúen na súa incidencia?

Os factores ambientais, é dicir, a contorna dunha persoa (fogar, escola, traballo…) teñen un impacto significativo no risco de desenvolver obesidade polo tipo e cantidade de alimentos dispoñibles, os medios dispoñibles para a realización de actividade física, hábitos dietéticos e de actividade física da súa contorna sociofamiliar. Pero tamén os factores psicolóxicos que conducen ao aburrimento, ansiedade, depresión, tensión ou baixa autoestima inflúen no desenvolvemento da obesidade mórbida. Tamén algunhas enfermidades. Sabido isto, hai estudos, como o de Sociedade Española para o Estudo da Obesidade (SEEDO 97), que conclúen que a obesidade é máis prevalente en mulleres e en niveis socioeconómicos baixos. Tamén se evidenciou unha estreita relación entre obesidade e baixo nivel educativo.

Que incidencia ten a enfermidade no noso país?

“En España hai preto de 200.000 persoas obesas mórbidas”Os últimos datos apuntan a que o 0,3% de homes e o 0,9% de mulleres padécena. Estamos falamos de preto de 200.000 persoas obesas mórbidas en España. E como no resto do mundo, tanto nos países desenvolvidos como subdesarrollados, o número aumenta.

Ata que punto o sistema sanitario está articulado para que un enfermo de obesidade mórbida sexa tratado para esta enfermidade e non só de patoloxías derivadas dela, como diabetes ou hipertensión?

No Hospital Universitari de Xirona seguimos un protocolo de actuación con pacientes con obesidade mórbida acordado con Atención Primaria de toda a rexión sanitaria de Xirona que nos permite detectar ao paciente con obesidade mórbida neste ámbito. Unha vez valorado ao paciente, analizados os hábitos hixiénico-dietéticos e psicolóxicos, iníciase o tratamento.

Cales son os criterios terapéuticos para o seu tratamento?

O tratamento dunha obesidade cun IMC entre 30-35 consiste en dieta, exercicio e medicación. Só indicamos cirurxía bariátrica (intervención cirúrxica pola que se reduce a capacidade do estómago ou se limita a absorción dos nutrientes dos alimentos) se o IMC de entre 35-40 preséntase con morbilidades maiores asociadas como a síndrome de apnea obstructiva do soño (SAOS), diabetes, hipertensión arterial e dislipemia (alteración de lípidos en sangue). Tamén se o IMC está por encima de 40.

Que condicións levan a inclinarse pola cirurxía?

Debemos comprobar cinco factores: o estado nutricional e da inxesta; a comprensión do cambio de hábito nutricional necesario para a cirurxía; as dúbidas dos aspectos nutricionais; o compromiso de seguimento por parte do paciente, e as avaliacións complementarias necesarias.

Previo á intervención, que protocolo dietético séguese?

“É importante coñecer que tipo de comedor é o paciente para decidir o tipo de intervención cirúrxica” Comézase cunha intervención dietética orientada a traballar hábitos alimentarios, cambios de estilo de vida no que se inclúa o exercicio e apóiese cunha terapia conductual. As dietas que se recomendan son equilibradas e hipocalóricas, pero non demasiado restritivas (diminuíndo máis ou menos 500 kcal sobre a inxesta habitual do paciente). No Hospital Universitario de Xirona, despois da primeira visita, realízanse clases grupales e visitas de seguimento coa dietista e o endocrinólogo durante oito meses.
A persoa obesa debe perder masa graxa, perdas pequenas e duradeiras que impliquen unha rendibilidade metabólica e consoliden a perda de peso a longo prazo. A velocidade de baixada de peso e os obxectivos deben ser individuais e pactados co paciente, que debe tentar baixar polo menos entre un 5 e un 10% do peso inicial nun tempo media de seis meses. Ademais de seguir a dieta e realizar exercicio físico, ás veces é necesario engadir algún fármaco. Despois de oito ou dez meses, un equipo multidisciplinar (dietistas, endocrinólogos, psicóloga e cirurxiáns) valora se o paciente é candidato a cirurxía da obesidade. É importante coñecer que tipo de comedor é o paciente: se é picador, bulímico, se se dá cheas, se é gran comedor… para decidir o tipo de intervención cirúrxica.

Tras a cirurxía, o paciente ha de seguir unha serie de instrucións dietéticas, Cales son as medidas que capitularán a súa vida a partir da intervención?

Débese ter en conta a consistencia da dieta pasando por tres fases (líquida, triturada e fácil masticación, e dixestión). O volume determinarao o tipo de intervención e a enerxía do paciente. Unha das complicacións nutricionais máis frecuentes ao longo dos primeiros meses son as nauseas e os vómitos. Están motivadas pola falta de masticación, a rapidez na inxesta, inxesta de alimentos non recomendados ou en cantidades inadecuadas, ou beber nas comidas. Tamén por deixar transcorrer demasiado tempo entre comidas e, por suposto, por causas psicolóxicas como a tensión familiar ou o medo. Ao terceiro mes débese ampliar a dieta sempre respectando as recomendacións de fraccionamento, masticación, presenza rica de alimentos proteicos e suplementación de vitaminas e calcio. A partir dos dous anos toléranse a maioría de alimentos, aínda que hai unha porcentaxe de pacientes que non admite as carnes vermellas, os alimentos secos (arroz, peixes), o pan tenro e o leite.

Como leva a cabo a prevención e o manexo das deficiencias nutricionais que derivan da cirurxía?

Realízase un seguimento dos pacientes intervidos a través de controis mensuais co dietista nos que se valora a inxesta oral e de controis co endocrinólogo que valora as análises sanguíneas. A partir do terceiro mes os controis son bianuais e tras os dous anos da cirurxía, o seguimento é anual e para sempre. Non hai que esquecer que os pacientes tomarán a diario, e para sempre, un complexo vitamínico e calcio.

Ata que punto o éxito relaciona a curación coa modificación de hábitos na alimentación?

Os pacientes, unha vez intervidos de cirurxía bariátrica, deben seguir cos hábitos saudables adquiridos durante o período preoperatorio, tanto de dieta como de exercicio. O obxectivo é preservar un estado nutricional coa suplementación e a restrición enerxética que permite a perda de peso evitando a excesiva perda de masa muscular.

As CLAVES DO ÉXITO

Para valorar a eficacia do tratamento cirúrxico da obesidade mórbida, “tense en conta o IMC, a porcentaxe de exceso de IMC perdido e a porcentaxe de sobrepeso perdido, así como a melloría das comorbilidades (enfermidades independentes) asociadas á obesidade”, afirma Anna Pibernat. A experta conta como no Hospital Josep Trueta onde ela traballa “un estudo recente realizado ao tres anos tras intervención cirúrxica, ofrece un resultado de éxito do 77,5% dos pacientes”. No entanto, a dietista tamén advirte do risco de volver caer na obesidade mórbida despois de pasar polo tratamento que inclúe cirurxía. Segundo cóntanos, “a partir dos 18 meses da intervención, cando se alcanza a máxima perda de peso, se non se seguen as recomendacións e non se manteñen os hábitos saudables de alimentación e exercicio pode haber recuperación de peso”.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións