Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

As familias son imprescindibles paira reducir a obesidade infantil

As políticas educativas, sanitarias e sociais resultan moi necesarias paira facer fronte á obesidade infantil, pero non son suficientes si non integran á familia

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 02deXullode2021
obesidad infantil y familia Imaxe: Getty Images

A familia é fundamental paira estender os hábitos saudables entre os máis pequenos. Con todo, cunha sociedade cada vez máis tensa e con longas xornadas laborais, aos proxenitores non queda moito tempo paira planificar menús, facer a compra ou cociñar. Analizamos os principais obstáculos e retos cos que se atopan os pais paira combater o sobrepeso e a obesidade dos seus fillos.

A obesidade infantil é un problema de saúde pública, e combatela, un desafío que hai que afrontar desde numerosas frontes. Políticas educativas, sanitarias e sociais resultan necesarias, pero non son suficientes si non integran á familia. Porque a familia é, probablemente, a institución máis relevante á hora de favorecer un peso saudable: os hábitos que se seguen no fogar (elección dos alimentos e a súa forma de elaboración, horarios de comidas, normas paira ver a televisión ou xogar coas pantallas, rutinas de lecer e exercicio…), así como o exemplo que dan os pais e as nais son fundamentais e poden formar parte tanto do problema como da solución.

Neste terreo, é importante delimitar os diferentes ángulos desde os que se pode abordar a análise: una sociedade tensa na que apenas hai tempo paira planificar menús equilibrados, comprar alimentos con criterio e cociñar; una industria alimentaria que se brinda como axuda paira compensar esta falta de tempo e que ofrece comida rápida, saborosa e hipercalórica; una presión publicitaria á que é moi difícil resistirse…

“Por encima das causas, hai que lembrar que ningún dos factores que interveñen na obesidade están baixo o control do neno”. Son palabras da doutora Margaret Chan, directora da Organización Mundial da Saúde (OMS) até 2017. En leste mesmo sentido, un informe da Asociación Internacional paira o Estudo da Obesidade (IASO) publicado en 2013 na revista Obesity Reviews concluíu que fomentar a responsabilidade paterna resulta crucial paira evitar a aparición da obesidade infantil ou paira tratala cando xa está instaurada. “Os expertos na área da obesidade infantil recomendan que a prevención e o tratamento do sobrepeso nos anos de formación preescolar e primaria céntrense nos pais e as nais”, sinala a investigación.

Que se come en casa? Un asunto de todos

dar ejemplo de comida a los niños
Imaxe: Getty Images

🍟 O peso da contorna

Si falamos de pór o foco na familia, non se pode eludir a contorna no que se atopa: o nivel socioeconómico e cultural determina boa parte dos hábitos dietéticos e das eleccións de compra. Igualmente, non podemos obviar o cambio social producido nas últimas décadas, no que a incorporación da muller ao mercado laboral ha creado novas dinámicas e roles no fogar.

Con xornadas laborais maratonianas, esixencias en canto a dispoñibilidade e mobilidade xeográfica, longos traxectos até o traballo… non queda moito tempo paira planificar menús, facer a compra ou cociñar, e esperar que, ademais, a dieta sexa equilibrada e saudable. “Non hai tempo, nin forza nin ganas”, corrobora o pediatra, escritor e divulgador Carlos Casabona. O papel da ama de casa tradicional hase difuminado e non existe na maioría dos fogares una figura sobre a que poida recaer o compromiso de procurar una alimentación familiar sa.

🍎 Comer san é caro?

A falta de tempo faise máis evidente nas familias con menos recursos. Hai xa anos que vén estudando a asociación entre pobreza e obesidade infantil. Así se viu claramente en Estados Unidos, onde se coñece como “desertos alimentarios” ás zonas máis desfavorecidas. “Nelas non se adoitan ofrecer alimentos frescos ou de calidade. Aquí, en EE. UU., é moito máis barato comer mal que comer san”, expón o doutor José Ordovás, director do Laboratorio de Xenómica e Nutrición da Universidade de Tufts (Boston) e coordinador do libro Obesity.

En España, a tendencia parece ser similar. Así o vemos nos resultados do informe Aladino: o 23,2 % dos nenos de familias con rendas inferiores a 18.000 euros brutos anuais sofre obesidade; esta porcentaxe sitúase no 11,9 % naqueles casos de familias con rendas superiores aos 30.000 euros. “O quilo de verdura é máis caro que una bolsa de panecillos de leite. Non todo o mundo pódese gastar o diñeiro en froita e en alimentos frescos”, explica a doutora Teresa Cenarro, vicepresidenta da Asociación Española de Pediatría de Atención Primaria (AEPap). Así, dáse o paradoxo de que, nos países desenvolvidos, resulta máis barato engordar que perder peso.

Neste sentido, o doutor Casabona explica que “moitos divulgadores din que se pode comer ben e barato. Non estou do todo de acordo. É certo que se pode, pero comendo de maneira algo repetitiva e con calidades medias: legumes, arroz, pasta e patacas; froita, pouca; hortalizas básicas, e de segunda ou terceira categoría. Con todo, a bollería, embutidos e fiambres, outras carnes procesadas, zumes envasados, refrescos, patacas fritas de bolsa, ganchitos… están tirados de prezo e son calorías a chea e encima potentes de sabor e adoradas polos nenos”.

📚 A educación dos pais

Os resultados do estudo ‘Infancia e futuro: novas realidades, novos retos’, realizado polo Observatorio da Infancia, suxiren que os nenos cuxos pais terminaron a secundaria teñen menos probabilidade de ter obesidade, especialmente se os pais –e, en concreto, a nai– teñen estudos universitarios. As distintas investigacións apuntan que é o nivel cultural da nai o que máis conta, posiblemente porque segue sendo ela a que xestiona as comidas no fogar. Neste sentido, un proxecto recoñecido polo Ministerio de Sanidade co premio Estratexia NAVES e coordinado pola doutora Etelvina Suárez, xefa de Pediatría do Hospital San Agustín de Avilés (Asturias), atopou que “a menor grao de instrución da nai –o pai, curiosamente, non influía– maior era a porcentaxe de nenos con sobrepeso”.

Pero é tan importante a educación nutricional? Se temos en conta o consumo de alimentos saudables por tipo de familias, os fogares con fillos pequenos son os que comen menos cantidade de froita (47,3 quilos por persoa ao ano), segundo o ‘Informe de Consumo Alimentario en España 2019’. Os xubilados, con todo, case multiplican por catro este consumo (174,4 quilos por persoa ao ano). É dicir, os hábitos seguen sendo moi importantes á hora de elixir os alimentos máis saudables e, por iso, as xeracións máis maiores, que creceron nunha época con menos opcións de alimentos industriais, son os que maiores cantidades de froitas e verduras consumen.

✈️ Cambiar de país, un factor engadido

O estudo ‘Infancia e futuro’ tamén revelaba que “a porcentaxe de nenos de orixe inmigrante que presentan problemas de obesidade é superior ao de nenos autóctonos (21 e 16 %, respectivamente). Se controlamos o efecto doutras características sociodemográficas, os nenos de 5 a 10 anos de orixe estranxeira presentan un risco case un 80 % máis alto de padecer obesidade que os fillos de pais españois.

Estes tres factores, apunta o pediatra Carlos Casabona, a miúdo se imbrican entre si: “Atopámonos a persoas que veñen con múltiples condicionantes: a miúdo non teñen una boa educación sanitaria e proceden de países nos que non hai tanta oferta alimentaria. En consulta vexo máis obesidade en clases con menos recursos, tanto económicos como culturais”. Todo isto súmase a que, nas familias con menos recursos, os alimentos insanos como os refrescos azucarados ou as hamburguesas son vistos moitas veces como un premio, ao non poder permitirse outros caprichos.

📝 O consello profesional

Quen decide o que debe comer un neno? A influencia do profesional da saúde (pediatra, enfermeira pediátrica ou dietista-nutricionista) diminúe a medida que o neno crece. É dicir, pedimos consello e seguimos as súas instrucións cando é un bebé, pero ao redor do ano de vida é un momento de especial risco nutricional, ao diminuír a influencia da recomendación pediátrica e gañar en importancia os patróns alimentarios familiares, que se afastan en moitas ocasións da alimentación saudable.

🔑 Os nenos comen, os pais elixen

Na súa primeira infancia, cando apenas deixou de ser un bebé, o menor non elixe: come o que se lle dá. É o momento de ofrecerlle una dieta con alimentos variados, frescos e sans.

“Os nenos non son os que compran nin os que cociñan”, corrobora a doutora Cenarro. “Nas casas tómase o que se comprou, o que está na despensa ou na neveira. Os adultos son os que teñen o poder de decisión; se os seus hábitos son malos, cambialos é moi complicado”. Así é: un neno pequeno non pide o filete empanado no canto de á prancha, nin pór nata a unha crema, bechamel a unha coliflor ou touciño a uns legumes. Pero, se se afai desde pequeno a alimentos tan palatables, despois seguiraos pedindo.

A cuestión dos hábitos lévanos aos proxenitores espello: somos un exemplo (bo ou malo) paira os fillos. Se non tomamos verduras nin froita, se comemos bolos industriais e alimentos ultraprocesados, os nosos fillos edúcanse pensando que esa é a pauta habitual. O exemplo que damos aos nosos fillos é fundamental. Hai que dedicar tempo, dentro e fóra de casa. Moitas familias fan a compra en torno ao neno, e iso pode ser bo, pero tamén malo, dependendo de como lles orientemos.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións