Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Auga de consumo doméstico

É limpa e segura paira o consumidor, pero non dá a máxima calidade como alimento
Por miren 10 de Xuño de 2003

É segura e saudable a auga que utilizamos nos nosos fogares? Os expertos aseguran que máis do 98% dos controis que se efectúan cumpren cos criterios establecidos paira garantir a calidade da auga de consumo humano. Con todo, os casos de auga contaminada sucédense nas cidades: contaminación fecal, exceso de cloro… Comprobemos como se mide a calidade da auga e que din os expertos sobre a necesidade de utilizar certas sustancias que, aínda que a priori non resultan convenientes paira o consumo, necesítanse paira garantir a boa saúde da auga.

Auga limpa e segura

A auga é un dos elementos fundamentais para que haxa vida. Nós mesmos estamos formados en gran parte por este líquido. Lonxe quedan os tempos nos que se podía beber sen problemas directamente dos ríos e encoros. Desde que vivimos nun mundo industrializado hai que utilizar diversos métodos químicos para que a auga sexa potable e poida parecerse o máis posible á súa definición: incolora, inodora e insípida.

A auga no noso país ten maior calidade natural alí onde máis abunda, que é no norte, mentres que no sur a calidade é inferior, segundo José Manuel Naredo, experto en economía dos recursos naturais e Premio Nacional de Medio Ambiente no ano 2000.

En España, o Estado regula mediante normativas a calidade da auga de consumo humano, e as comunidades autónomas -ao estar a Sanidade transferida- encárganse de que as distintas “empresas de potabilización” -públicas na súa maioría e formadas por municipios ou mancomunidades de municipios, aínda que cada vez hai máis privadas e mixtas- cumpran estas normas.

En datas recentes aprobouse un Real Decreto -140/2003 de 7 de febreiro- en España que regula os criterios sanitarios da calidade da auga de consumo humano. Aparecen conceptos novos que hai que controlar como, por exemplo, a cantidade de Trihalometanos (THM), que son as sustancias que se forman cando entran en contacto o cloro e a materia orgánica da auga dos ríos e encoros; ou a radioactividade.

Antes da aprobación do Real Decreto, pero tendo en conta os máximos de cada sustancia que se especificaban neste, a Organización de Consumidores e Usuarios (OCU) realizou un estudo no que se comprobou que a auga da billa non entrañaba riscos paira a saúde a curto prazo, pero constatouse que una terceira parte das mostras analizadas contiña sustancias contaminantes.

“Non hai que ser alarmistas, a potabilización funciona razoablemente ben”, explica Antonio Estevan, consultor ambiental e membro da Fundación Nova Cultura da auga. “Na maior parte do país -continua- a auga pódese beber perfectamente, noutros casos é potable, pero ten mal sabor polo exceso de cloro, e iso xa é una elección persoal do consumidor”.

José María Gascó, catedrático da Escola de Enxeñeiros Agrónomos da Universidade Politécnica de Madrid, sinala que a seguridade na auga é de carácter biolóxico: “Sométese a 14 ó 15 tratamentos paira asegurar a calidade da auga. A curto prazo, a auga que se consome nas cidades é segura, no sentido de que ninguén que beba un vaso vai sufrir una diarrea”.

Auga de baixa calidade en orixe

A auga das billas provén fundamentalmente de fontes superficiais, cunha porcentaxe do 73%, segundo datos do Instituto Nacional de Estatística (INE), mentres que teñen menor presencia as augas subterráneas (23%) e as obtidas por outros procedementos (4%), como a desalación.

Un dos problemas que existe en España é que, polo xeral, a auga que se potabiliza é de baixa calidade en orixe. “Está bastante deteriorada polo abuso dos ecosistemas acuáticos, sobre todo na vertente mediterránea. Por exemplo, hai una calidade baixa en Zaragoza, en Barcelona e en xeral en toda Cataluña, na Comunidade Valenciana, etc. Na vertente atlántica a auga é de mellor calidade. Madrid e a súa contorna, en cambio, teñen unha auga excepcional, de moitísima calidade”, detalla Estevan.

Con todo, os expertos creen que hai moita marxe de mellora en canto á calidade das augas prepotables. “O primeiro paso é que se mellore a calidade; cada vez hai máis cantidade de augas subterráneas e de peor calidade porque teñen máis salgues”, sinala Gascó.

Segundo datos do INE, no ano 2000 a cada español abastecíaselle de 168 litros de auga ao día e había unhas perdidas diarias por fugas na rede de distribución de 68 litros por habitante e día. É dicir, unha porcentaxe do 21% de auga perdida polo mal estado da rede de distribución. Este é un dos grandes puntos, segundo os expertos, nos que se pode traballar paira mellorar a calidade da auga de consumo. “Reparar as redes e evitar as fugas é una medida fundamental. En Suíza hai menos do 5% de fugas de auga; en España as mellores cidades chegan a un 10 %, pero hainas que chegan até o 40% de fugas. Tan só con rebaixar as fugas xa se mellora a calidade da auga porque utilizamos menos recursos de dubidosa calidade”, argumenta Estevan.

Riscos potenciais

Diversos riscos se ciernen sobre a auga de consumo humano. Estes son algúns:

  • As redes de distribución de auga: As redes que levan a auga nas cidades son grandes e complexas: nunha cidade como Zaragoza, por exemplo, teñen 700 quilómetros de tubaxes. Como explica Antonio Estevan, estas redes son ecosistemas acuáticos onde poden vivir certas bacterias: “Paira eliminar esas bacterias engádense aditivos desinfectantes: cloro, ozono, pero mutan e xeran resistencias, polo que cada vez hai que botar máis cloro”. É neste punto onde se produce o problema. “Os axentes oxidantes utilizados paira potabilizar a auga atacan químicamente ás paredes das propias conducións, que son de diversos materiais porque se foron construíndo ao longo dos anos. Por esta razón prodúcense reaccións que non se coñecen moi ben e que poden ter os seus riscos”, explica o experto.

    “Existe una pugna entre o risco químico producido por un aumento do uso dos desinfectantes paira evitar que calquera elemento contaminante ataque as paredes das redes de distribución, e o risco biolóxico de baixar a cantidade de cloro e demais sustancias paira evitar a contaminación”, conclúe.

  • Contaminación bioacumulable: Sábese que as sustancias engadidas que leva a auga paira a súa desinfección non son tóxicas a curto prazo, pero se descoñece a súa acción a longo prazo. Concha Germán Bes, profesora da Escola Universitaria de Ciencias da Saúde da Universidade de Zaragoza explícao: “Nas augas superficiais e en moitas das subterráneas hai una gran cantidade de contaminantes de tipo microbiológico, por unha banda, e procedentes da agricultura, gandaría e industria, por outro. Estes últimos son moi numerosos, son novos e non sabemos como quitalos. Entre os contaminantes microbiológicos hai algunhas sustancias que as potabilizadoras non poden controlar como os criptosporidios, caracterizados porque entre as persoas con baixas defensas -nenos, anciáns e enfermos crónicos- poden orixinar enfermidades con mínimas unidades de patógenos”. Estes microbios, engade a especialista, pódense localizar, aínda que ao haber moi pouca cantidade deles na auga é tan complexo, tan caro, e tan pouco rendible que non se fai este labor nas potabilizadoras.

    Gascó comparte esta opinión: “a medio e longo prazo a auga da billa pode provocar problemas como acidez de estómago, pedras no ril ou cálculos de fosfato tricálcico, debido a que as augas levan nitratos, exceso de calcio ou as oxidaciones da materia orgánica, por exemplo”. “A auga que se distribúe -continua- ten sustancias que son antibióticos, dito este termo no sentido de que matan a vida, matan os patógenos e microbios. E esas sustancias non están de seu na auga pura”.

Debido a que a prepotabilidad das augas empeora, ” é necesario que a auga reciba tratamentos que garantan o seu bo estado”, por este motivo engádense trazos e sustancias adicionais que son un pouco prexudiciais, pero efectivas paira lograr este fin.

Auga como alimento

A auga pódese considerar o alimento que máis veces toma una persoa ao longo da súa vida. E como tal é importante coidar a súa calidade. “Un alimento que che chega por unha tubaxe é pouco recomendable”, opina Germán Bes. “Quéresenos vender unha auga de billa de máxima calidade, pero realmente non é iso, senón unha auga potable sanitariamente permisible. Serve paira todo, pero non é un alimento. Recomendo que una parte da bolsa da compra sexa auga mineral”, engade.

Gascó pensa que un bo consello sería “combinar a utilización da auga da billa con augas de baixa mineralización, alternando o seu consumo paira lograr depurar o organismo convenientemente”.

Solucións paira garantir a calidade da auga

Os expertos coinciden na conveniencia de crear distintas redes de distribución en función do seu uso. “É importante levar a cabo un axuste uso-calidade das augas. Por exemplo, na cidade estadounidense de San Diego, pódense contar até cinco tipos diferentes de augas con diversa calidade segundo os destinatarios”, expón Estevan. De momento, a situación é España é oposta. “É una barbaridade utilizar a mesma auga paira beber, paira regar, paira tirar da cadea no baño, paira ducharse, etc.”, denuncia Germán Bes. Timidamente estanse empezando a aplicar solucións neste sentido, así en Mallorca esíxese que toda nova urbanización teña dobre rede de abastecemento, desta maneira limítase a utilización da auga en cada caso.

“A gran vantaxe de facer axustes uso-calidade é que paira usos pouco esixentes pódese destinar auga de pouca calidade e as augas de mellor calidade poden orientarse paira o consumo humano”, argumenta Estevan.

Outra solución pasa por mellorar as augas desde a súa orixe paira, desta forma, ter que clorarlas menos e evitar riscos paira a saúde. “É moi importante que a auga de partida sexa da mellor calidade posible”, explica Antonio Estevan. Así o afirma tamén a Directiva marco da auga, aprobada pola Unión Europea en 2000, que di que se as fontes son sas, as subministracións de augas tamén serán saudables.

Concha Germán Bes achega o dato doutra solución que leva a cabo outro país da UE: “Holanda en lugar de utilizar ríos ou auga subterránea potabiliza a auga de choiva, máis fácil de potabilizar porque é unha auga limpa na que poden aparecer contaminacións semellantes á choiva aceda, aínda que en menor proporción que nas outras fontes”.