Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Bebidas alcohólicas: as etiquetas con menos información ao consumidor

O alcol é o único produto que se pode inxerir e que non está obrigado a mostrar a súa composición na súa etiqueta. A lei permite que non consten os seus valores nutricionais

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 15deDecembrode2021

A lexislación esixe aos fabricantes de alimentos ou bebidas envasados a desglosar todos os seus ingredientes, así como o seu valor nutricional (calorías, hidratos de carbono, proteínas e demais macro e micronutrientes). As bebidas alcohólicas son a única excepción á regra e así o contempla a normativa vixente. Dados os seus efectos nocivos paira a saúde e a enorme difusión do seu consumo, cabe preguntarse a que responde este trato excepcional e si non se está privando ao consumidor do seu dereito a coñecer una información que afecta de forma directa á súa saúde.

Alcol: un elevado consumo con graves consecuencias

Os adultos europeos beben uns 9,8 litros de alcol ao ano, segundo un estudo da Organización Mundial da Saúde (OMS) da pasada primavera. España, con 10 litros, sitúase lixeiramente por encima da media en consumo de alcol. Ese mesma sondaxe advirte que este tipo de bebidas é causante dunha de cada dez mortes na rexión (un millón ao ano). En concreto, o alcol é o responsable do 29 % das mortes por cancro, do 20 % das cirrosis hepáticas e o 19 % das enfermidades cardiovasculares. O seu consumo, ademais, está na orixe de moitos accidentes de tráfico, laborais ou pelexas de toda índole.

O estudo pon especial énfase en dous datos moi preocupantes: a elevada mortalidade dos mozos debido ao alcol (15,6 % entre os 15 e 19 anos) e a redución da esperanza de vida nun 23 % debido ao consumo destas bebidas. “O alcol non é una mercadoría ordinaria e non debe ser tratado como tal. Paira mellorar a saúde de todos os europeos necesitamos un compromiso renovado paira reducir o consumo e o dano atribuíble a leste”, sinalou durante a presentación do informe a directora da División de Programas de Saúde da OMS, Nino Berdzuli. Esta petición dos responsables sanitarios choca cunha regulación laxa e unha etiquetaxe pouca informativo sobre os seus ingredientes e sobre os seus riscos potenciais.

Riscos que se ocultan

Una paquete de tabaco debe advertir de forma moi visible acerca dos riscos de fumar, con mensaxes tan crúas como “fumar mata”. A etiquetaxe das bebidas alcohólicas, sexa cal for a súa gradación, non advirte dos seus riscos, máis aló de que non deben bebelas mulleres embarazadas.

Tampouco se aplican as mesmas normas respecto á etiquetaxe que obrigan a todos os alimentos procesados a desglosar a súa información nutricional. Expresamente, o artigo 16 do Regulamento da UE 1169/2011 sobre a información alimentaria facilitada ao consumidor exime de facelo a todas as bebidas cun contido en alcol superior ao 1,2 %.

Paira a tecnóloga dos alimentos, Beatriz Carballos, isto deixa nunha situación de vulnerabilidade informativa ao consumidor. “No noso país, un 13 % da poboación consome alcol a diario e moitas persoas non son conscientes de que estas bebidas achegan kilocalorías polo alcol (7 kcal por gramo) e polo resto dos seus compoñentes”, explica. Tampouco se perciben os seus riscos en toda a súa magnitude.

Que ten que ir na etiqueta dunha bebida alcohólica?

A lei só obriga a informar sobre o seu grao alcohólico volumétrico. Non fai falta escribir a palabra alcol completa, nin moito menos avisar sobre os potenciais riscos desta sustancia.

De forma voluntaria, o fabricante pode declarar a información nutricional completa ou só o valor enerxético (as coñecidas como calorías baleiras, xa que non hai máis achegue nutricional). Pero é una estratexia enganosa: en termos estritamente de calorías un copazo non é una bomba (31 ml dun destilado ‘só’ achegan unhas 69 calorías), aínda que a súa densidade nutricional é nula.

Aproveitando que boa parte da poboación só conta calorías e non nutrientes, os distribuidores facilitan diversas calculadoras online coas equivalencias calóricas entre unha copa, una hamburguesa e as calorías que se queiman ao correr. A conclusión é disparatada: cinco chupitos de whisky equivalen a unha cheeseburger ou a 30 minutos correndo. Omiten algo tan importante como que o deporte aeróbico, ademais de queimar calorías, ten efectos beneficiosos paira o corazón (fortaléceo e contribúe a reducir a frecuencia cardíaca en repouso, uno dos principais indicadores de saúde) e metabólicos (mellora o metabolismo da glicosa e os lípidos, un factor protector fronte a enfermidades como a obesidade e a diabetes). A copa son calorías baleiras, é dicir, non achegan máis nutrientes.

O regulamento permite que cada país poida desenvolver normas nacionais que obriguen a declarar a lista de ingredientes nestas bebidas. Algúns países como Alemaña, Austria, Croacia, Hungría ou Romanía fixérono. En España, algúns fabricantes e distribuidores españois xa desglosan a información nutricional nas súas webs, aínda que localizalo ás veces require unha viaxe tedioso por toda a páxina e varios clics. “A industria do alcol é un motor económico moi importante no noso país. Ademais, forma parte do patrimonio cultural. Evidentemente, unha etiquetaxe máis clara ou cunha advertencia sobre os riscos de consumo non lles favorece”, sentencia Carballos.

Cambios na etiquetaxe que se esperan e non chegan

A Comisión Europea expón unha nova etiquetaxe paira 2023. Entre as propostas, incorporar a lista completa de ingredientes e o seu valor nutricional, así como advertencias sobre a súa relación co cancro e os riscos dun consumo excesivo. Este punto xerou un cru debate no seo da Comisión, cuxo vicepresidente Margaritis Schinás chegou a afirmar que “a Comisión non vai prohibir o viño nin o vai a etiquetar como produto tóxico. O abuso de alcol defíneo a ciencia, non Bruxelas”.

A pesar da boa vontade de parte dos responsables europeos, a nova lei non o vai a ter fácil. A diferenza do tabaco, cuxa produción se centra fóra de Europa, o sector cervexeiro, o enológico e todos os fabricantes de bebidas alcohólicas de alta gradación ten un indubidable peso na economía europea. Ao que se suma a súa incidencia na hostalaría. Paira Francisco Ojuelos, experto en dereito e consumo, “pode intuírse una presión fortísima destes sectores que se resumen nos catro proxectos de leis frustradas con anterioridade”. En caso de atascarse, a solución pode ser aumentar aínda máis os impostos paira reducir o seu consumo, baseándose só en medidas económicas e non de saúde.

Preocupa o azucre, pero non o alcol

Catro de cada cinco consumidores quererían que as etiquetas das bebidas alcohólicas informasen da lista de ingredientes e os valores nutricionais. E así o entende a OMS no seu ‘Plan de Acción europeo paira reducir o uso daniño do alcol 2012-2020’*, no que sinala que “a etiquetaxe das bebidas alcohólicas debería asegurar que os consumidores teñen acceso a información completa sobre o contido e a composición do produto”.

Resulta paradoxal que o debate destes últimos anos respecto dos azucres libres e os seus efectos sobre a saúde non teña un equivalente no ámbito das bebidas alcohólicas. E non é precisamente porque se beba pouco. En España consúmense uns 51 litros de bebidas azucaradas por persoa fronte aos máis de 55 litros de bebidas alcohólicas.

“Non se abre o debate porque non queremos sabelo. Os consumidores queremos seguir pensando que ‘una copita de viño ao día’ é saudable ou que a cervexa ‘ten moitos micronutrientes’, mentres gozamos estas bebidas na nosa vida diaria e no noso lecer. Estas mensaxes refórzanse ademais coa publicación periódica de estudos científicos con evidentes conflitos de interese que se publicitan en todos os medios de comunicación perpetuando estes mitos tan daniños paira a saúde pública”, recalca a tecnóloga dos alimentos Beatriz Carballos. “Vivimos nun país cunha altísima tolerancia social ao consumo deste tóxico, até o punto de que aos abstemios pídeselles que xustifiquen por que non beben. Todo isto sumado ao poder económico da industria das bebidas alcohólicas crea un contexto onde é difícil abrir o debate”, engade.

O viño e a cervexa non son mellores

etiqueta vino informacion nutricional
Imaxe: Holger Detje

Que se consuman con frecuencia nas comidas ou ceas non significa que o viño ou a cervexa sexan alimentos en sentido estrito. O seu valor nutricional é escaso, a pesar de que a industria se empeñe en desglosar os beneficios dos taninos e a cebada.

  • A etiquetaxe da cervexa, que se rexe polo Real Decreto 678/2016, só obriga ao fabricante a informar que tipo de cervexa é (normal, de cereais, extra, especial, sen alcol, de baixo contido en alcol ou negra), a lista de ingredientes, os alérgenos, o grao alcohólico volumétrico (Alc. % vol), a cantidade neta, a data de consumo preferente, a identificación da empresa produtora ou distribuidora e o número de lote. O resto de información é voluntaria.
  • En canto ao viño, a súa etiquetaxe réxese polo Real Decreto 1363/2011. Debe incluír a categoría do produto vitícola, o grao alcohólico, a procedencia, o embotellador e importador (se o hai), si é Denominación de Orixe Protexida ou Indicación Xeográfica Protexida, o volume nominal e alérgenos. Nos viños espumosos debe sinalarse tamén o contido de azucre. Non hai obrigación de informar sobre a súa achegue nutricional.

Ambas as regulacións satisfán os intereses comerciais do fabricante, pero non os requirimentos do consumidor. Non sabe nin que achega á súa dieta diaria nin si ten efectos potencialmente nocivos. En opinión de Beatriz Carballos deberían incluír, ademais, “unha etiquetaxe de advertencia, como o que se utiliza noutras sustancias tóxicas, como o tabaco”.

Alcol: controvertidos efectos na saúde

A pesar de que o consumo de alcol está na orixe dunhas 200 enfermidades, a comunidade sanitaria móstrase dividida fronte ao consumo do alcol. O dietista-nutricionista Xullo Basulto é partidario da tolerancia cero. “De entrada, porque a dependencia empeza sempre cun consumo baixo ou moderado. Ninguén está libre de caer no alcoholismo. Pode ser por unha mala serie vital ou porque teñas una predisposición xenética que incrementa as túas posibilidades de padecelo”, sinala este experto.

O cidadán percibe que os destilados —como o whisky, a xenebra e o ron— si teñen efectos tóxicos no seu organismo, pero o 90 % non é consciente de que o viño incrementa o risco de cancro porque lles venderon os beneficios do resveratrol, non referendados en humanos. Tanto é así que a Axencia Europea de Seguridade Alimentaria prohibe afirmar que o resveratrol é bo paira a saúde”, explica.

Segundo Basulto, o consumidor pensaríallo dúas veces antes de beber si, como sucede co tabaco, a etiqueta advertise dos seus efectos en menores, embarazadas, enfermos, persoas tomando algún tipo de medicamentos ou que vaia conducir. “E en canto ao risco de cancro, mensaxes moi claras: uno de cada cinco cancros de mama relaciónase co consumo de alcol, tres bebidas ao día aumentan un 20 % o risco de cancro intestinal e máis de dous ao día duplican a incidencia de cancro de boca e garganta”, advirte.

Na mesma liña móvese Mariña Bosque, membro da Rede de Trastornos Adictivos (RETICS) e do Grupo de Traballo sobre Alcol da Sociedade Española de Epidemiología. “O consumo de calquera cantidade de alcol pode supor un risco paira a saúde, especialmente entre as persoas adolescentes e novas, xa que ao atoparse aínda en período de desenvolvemento neurocognitivo son máis vulnerables aos seus efectos adversos”, explica. Segundo datos do Ministerio de Sanidade, en España o consumo de alcol entre os mozos adoita iniciarse aos 13 anos e o número de mozas que se emborracha é superior ao dos mozos, aínda que eles beben máis cantidade. Un dato alarmante é que a metade dos adolescentes españois non cre que tomar catro ou cinco copas durante os fins de semana poida ocasionar problemas de saúde.

Desde a Fundación Española do Corazón mantense una postura ambigua fronte ao viño. Mentres se apunta que “o consumo mantido e excesivo pode danar o corazón porque o alcol é un tóxico paira o músculo cardíaco, que o debilita e pode chegar a ocasionar insuficiencia cardíaca”, dá por boa una copa de viño na cea.

_____

(*) Podes consultar aquí o ‘Plan de Acción europeo paira reducir o uso daniño do alcol 2012-2020‘.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Etiquetas:

alcol calorías

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións