Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Bulos sobre alimentación que traspasan xeracións e expándense nas redes

A lista de bulos sobre os alimentos é inmensa, de aí a responsabilidade dos xornalistas paira non difundir informacións falsas que confundan ás persoas

Hai falsos mitos asentados na cultura popular, como que a froita engorda máis se se toma de sobremesa, que o melón é indigesto na cea ou que hai “superalimentos” con propiedades máis aló do seu estrito valor nutricional. Todos carecen de base científica. Outro clásico é o suposto poder da auga con limón, que nin prevén o cancro, nin reduce os efectos da covid-19, nin mellora a dixestión. E outro mito das avoas, aquilo de que os bolos ou o pan recentemente saídos do forno son prexudiciais paira a dixestión, tampouco conta con evidencias que o apoien. Pero hai máis. Facemos un repaso dos máis actuais e como combatelos desde os medios de comunicación.

Bulos de alimentación e covid-19

Durante a pandemia, a Organización Mundial da Saúde (OMS) denunciou as noticias infundadas que apuntaban que os suplementos de vitaminas D e C ou o zinc podían axudar a tratar ou aumentar a resposta inmunitaria free á covid-19. Tamén desmentiu que esta enfermidade se propague pola auga potable e que tomar allo ou beber alcol posúan acción protectora fronte ao coronavirus.

Tampouco o ten a cafeína, un bulo que tivo bastante repercusión en prensa. En realidade, era una interpretación dun estudo realizado en Reino Unido que revelaba que nun grupo de persoas concreto habíase visto que a incidencia da covid-19 era menor entre aquelas que tomaban froita, daban o peito ou consumían café. Os propios investigadores xa apuntaban que só existía correlación e non una vinculación causa-efecto. Tal como chegou á prensa entraría no lote dos bulos.

Outros bulos alimentarios: chicle e aceite de coco

Coincidindo coa publicación da noticia de que os españois consumimos un 45 % menos de chicles, segundo datos da patronal Produlce, empezou a pulular polas redes o bulo de que os chicles eliminan as caries. A farmacéutica e experta en seguridade alimentaria, Gemma do Caño, lembra que non elimina a carie, nin moito menos, pero parece que masticar chicle con xilitol (sen azucre) pódea previr. Aínda así, insiste que hai dúbidas de que sexa por iso.

A explicación é que, a falta de tempo ou posibilidade paira realizar una hixiene bucal correcta tras a comida, mascar chicle pode xerar una autolimpieza de emerxencia, transitoria, que en ningún caso substitúe ao cepillado. Aproveitando esta falsa crenza, Mondelez —casa nai das galletas Fontaneda ou o chocolate Milka— lanzou Trident Oral B con flúor. As medias verdades e a boa fe do consumidor achandan o camiño para que a industria coloque novos produtos.

O aceite de coco é, paira a tecnóloga dos alimentos Beatriz Carballos, “a maior burbulla nutricional dos últimos anos. É certo que sobe o colesterol bo, pero como está até arriba de graxas saturadas (o 90 %) tamén sobe o malo e os triglicéridos. Actualmente non temos a certeza de que valores altos de colesterol HDL reduzan o risco cardiovascular, pero si está contrastado que a subida do LDL increméntao”, recalca. Tampouco hai evidencia de que axude a adelgazar nin a controlar a glicosa en sangue.

A lista de noticias falsas acerca dos alimentos é inabarcable. De aí a importancia da responsabilidade dos xornalistas paira non difundir informacións falsas nos medios que confundan ao consumidor ou poñan en risco a súa saúde.

A industria alimentaria como fonte de información

Paira dar a coñecer os seus produtos, o recurso habitual da industria é a publicidade, e máis cando se trata de alimentos destinados ao público infantil. Con todo, cada vez é máis potente a maquinaria despregada desde os departamentos de comunicación paira mesturar mensaxes saudables ou solidarias co propio produto.

Galletas Príncipe financia un estudo coa psicóloga Silvia Álava e Ipsos segundo o cal o 98 % dos pais considera que o deporte é clave no desenvolvemento cognitivo e socioemocional dos seus fillos. Con todo, as galletas están lonxe de ser un alimento saudable e o seu consumo debe ser ocasional. Unindo todos eses elementos nun mesma mensaxe, pode dar a sensación de que comer galletas combate o sedentarismo e fai que os pequenos sexan máis listos. Non se di expresamente, pero o cerebro do consumidor inconscientemente ata os cabos.

Algo similar sucede cos alimentos sen gluten, bio ou sen lactosa, ou os famosos “enriquecidos” con ferro, calcio, vitaminas ou ácidos grasos DHA. O ‘Estudo Nutricional en Poboación Infantil Española’ (EsNuPi), promovido polas Fundacións Española (FEN) e Iberoamericana (FINUT) de Nutrición, en colaboración coa Asociación Española de Pediatría (AEP), tiña por obxectivo revelar os patróns de alimentación e hábitos de actividade física na poboación infantil española dun a nove anos. Una das súas conclusións é que tres de cada catro nenos españois non alcanzan as inxestas recomendadas de omega 3. Esta carencia pode paliarse con leites de crecemento enriquecidas con ese nutriente. É casual que o estudo contase co financiamento do Instituto Puleva de Nutrición, marca láctea que conta cun leite precisamente con esas características?

Contrastar antes de publicar

Paira Alipio Gutiérrez, responsable de Saúde en Telemadrid e vicepresidente da Asociación Nacional de Informadores da Saúde (ANIS), una nota de prensa procedente da industria, aínda que vaia apoiada por un estudo, sempre debe contrastarse. “Cada vez hai máis intentos de coarnos publicidade disfrazada de información. Achéganche un estudo, pero é propaganda paira a marca. Antes de publicar nada, teño que contrastar con profesionais á marxe da industria: profesores universitarios, investigadores independentes, médicos…”. Outra cousa é que a fonte sexa directamente un organismo que se dedica á investigación, como o CSIC (Consello Superior de Investigacións Científicas). “Nese caso dou por feito que ten rigor científico”.

Gutiérrez recoñece que as marcas ou os gremios da alimentación aprovéitanse de que as sucesivas reducións de persoal nas redaccións fan que os poucos xornalistas que quedan anden saturados de traballo e non sempre teñan tempo paira contrastar. “Outras veces cae na trampa de sacala a fume de carozo paira ser os primeiros en dar a noticia, polo clickbait ou a primicia. Talvez non nun informativo, pero si desde as redes sociais do medio”, analiza.

Contrastar ou complementar información a partir de contidos de Internet porque se vai con présas é unha arma de dobre fío. Un estudo de 2015 pode estar obsoleto e non ser válido paira referendar un argumento. Outras veces, o erro parte do xornalista ao dar por bos e aplicables en humanos estudos que só se levaron a cabo en animais.

Ante as recentes críticas ao CSIC por aceptar encargos da industria, Gutiérrez cre que, se eses ingresos que entran por aí serven paira financiar despois estudos que redunden na saúde xeral, benvidos sexan. “Sigo confiando na integridade dos científicos. Outra cousa é que o comunicado que se envía á prensa vaia nesgado. Pero aí xa é tarefa do xornalista valoralo, interpretar correctamente os datos, ir ás fontes e contrastar”, engade. Nun país como o noso, onde só destínase a investigación o 1,2 % do PIB fronte ao 2,1 % de Alemaña, as universidades e institucións ven obrigadas a realizar estudos paira terceiros como forma de lograr fondos. “Se se destinase máis diñeiro a investigar, talvez desaparecería este conflito”. Paira a xornalista Marta do Val, “o que non é de recibo é copiar e pegar una nota de prensa. Xamais debería publicarse como noticia”.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Etiquetas:

bulos redes sociais

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións