Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Calor e hidratación: o bebé necesita auga no verán?

Tanto o leite materno como a de fórmula ben preparada son suficientes para manter a correcta hidratación dos bebés máis pequenos na época estival
Por Carlos Casabona Monterde 5 de Xullo de 2017
Img bebe agua verano hd
Imagen: evgenyataman

Unha das preguntas máis habituais que recibimos os pediatras desde maio ata finais de setembro é a seguinte: “Doutor, pódolle dar auga ao bebé? Porque coa calor que fai teño medo de que se deshidrate e na televisión non pairan de dicir que os adultos temos que beber dous litros ao día de auga mesmo antes de ter sede”. A resposta está condicionada por diversos factores, que van desde a idade do neno e as frecuentes infeccións que ten se agarraches á gardaría, ata o clima. Pero hai que ofrecerlle auga ao bebé? En que momento? No seguinte artigo despéxanse estas dúbidas.

Como manter o equilibrio hídrico do bebé?

Se o bebé ten poucos meses, aínda non comezou a alimentación complementaria e só toma leite materno (ou adaptada), non é necesario darlle auga en condicións normais. A razón é moi sinxela: case o 90% do leite materno é auga; é dicir, se toma o peito, xa está a beber auga, e non pouca, pois toma, a vontade, varias veces ao día, pondo en acción os mecanismos comprobados durante milenios que o organismo ten para regular nutrición, equilibrio hídrico e temperatura. O que pode suceder é que no verán, coas altas temperaturas ambientais, o neno tome máis a miúdo o peito. Desta maneira aliméntase e hidrata á vez, pois nos primeiros meses o proceso da sudoración (un dos mecanismos que axudan a eliminar a calor) non está aínda ben desenvolvido.

Se se ofrece auga, algúns bebés acéptana, e entón énchense o estómago (que aínda é pequeniño) con algo que nin nutre nin alimenta, quitándolle o sitio á necesaria e imprescindible leite, e perdendo ademais a oportunidade de estimular a produción de leite ao non succionar do peito con frecuencia.

Se non se recomenda auga nesta etapa, menos aínda se deben dar infusións que polo xeral levan azucre ou compoñentes herbales que poden ser perigosos. Coa moda do natural, estes preparados preséntanse como inofensivos, cando non o son.

Se hai 38 ºC á sombra, o lóxico é quedar relaxados en casa na habitación máis fresca, no canto de saír á rúa (cunha botella de auga ou non), ata que a calor dea un respiro. Outra opción é pasar a tarde nunha biblioteca que teña aire acondicionado e contos ou xogos para bebés e nenos pequenos.

Os bebés non poden dicir que teñen sede. De aí vén precisamente a importancia de ofrecer o peito ou o biberón a demanda. Por iso, se aínda se di no Centro de Atención Primaria que se lle dea cada tres horas, non se está dando un bo consello: tanto o peito como o biberón ofrécense a demanda.

Img pecho demanda obesidad hd
Imaxe: Roxana

E como se sabe que o piden, se non falan? As nais téñeno moi claro: tendo ao seu fillo pegadito ao peito. Así, cando o necesite, terao preparado, sen esterilizar, sen facer cálculos de canta auga hai que pór por cacito, sen ter que ir comprar leite adaptado en po, sen ter que lavar despois os biberóns… Todo son vantaxes.

Polo que respecta á lactación artificial, como non se pode nin se debe porlle o biberón á beira para que o colla cando queira, a demanda está rexida polos grititos, vocalizaciones, leve enojo, movementos de cabeza, brazos e pernas e, sobre todo, observando a expresión da cara ao mostrarlle o biberón. Se se pasan por alto estes sinais, virá o pranto, signo tardío de fame, dificultando, en ocasións a alimentación por excesiva irritabilidad.

Como saber se o bebé está deshidratado?

A osmolalidad do leite materno é moi parecida ao plasma sanguíneo do corpo, é dicir, que os ións e o resto de nutrientes e elementos que o leite contén non poden dar sede, pois ten un correcto equilibrio de electrolitos. De aí a importancia extrema que para conservar este equilibrio ten respectar a proporción de auga coa que se debe preparar o biberón, en caso de non ser posible a lactación materna. Esta proporción é normalmente de 30 a 1, isto é, cada 30 ml de auga engádese un cacito raso do preparado en po (o que vén co mesmo bote, non o cacito doutra marca).

Déronse casos de deshidratación en nenos de moi pouca idade por non respectar esta proporción, xa que, ao dar unha solución concentrada (por exemplo, 60 ml con 2,5 ou 3 cacitos), está a provocarse unha osmolalidad elevada no plasma sanguíneo que poderá enfermalo de gravidade. A hiperosmolalidad é un potente estímulo da sede; se esta non se satisfai, aparece a deshidratación con algún ou varios destes síntomas:

  • Sequedad de mucosas: lingua e beizos perden brillo e móstranse resecos.
  • Diminución da elasticidade ou turgencia da pel (signo do pliegue).
  • Baixada de peso.
  • Febre.
  • Aumento da frecuencia respiratoria (polipnea).
  • Irritabilidad en forma de pranto que non calma con facilidade nin en brazos da nai.
  • Somnolencia excesiva.
  • Mancha menos o cueiro (micciones menos frecuentes) e con cheiro máis forte por estar os ouriños máis concentrados.

Estes signos tamén poden presentarse no bebé, se sofre unha gastroenterite que lle provocará vómitos ou diarreas.

Se comeza a deshidratarse, o pediatra prescribirá unha solución oral de rehidratación que ten a composición adecuada para repor o seu equilibrio iónico e hidratarlo. Non é recomendable a fabricación caseira de soros con auga, azucre, sal e limón “a ollo”, nin con bebidas isotónicas nin con zumes, nin diluíndo refrescos aos que se lles deixou ir o gas.

Cando aínda non comezou a deshidratación, pero están ao comezo do proceso, é posible que rexeiten o soro oral prescrito. Pódese ofrecer, agora si, auga normal e corrente, preferiblemente de baixa mineralización, en pequenas doses cada pouco tempo, para evitar os vómitos.

Segundo a tolerancia e o cadro clínico, se a deshidratación é marcada, será necesaria a visita a un centro hospitalario para administrar soros por vía venosa.

Por todos estes motivos, non é aconsellable pór cereais nos biberóns, e non só porque leven azucre engadido, senón tamén por alterar a osmolalidad do leite. Algúns sanitarios aínda seguen recomendando -mesmo antes do seis meses- uno ou dous cacitos de cereais no biberón da noite, coa intención de que o neno durma máis, algo que nin sucederá nin é conveniente. Sería como pretender que un adulto coma dous pratos de paella ás 11 da noite para durmir mellor… Absurdo, non?

Cando é recomendable ofrecer auga a un bebé?

Img ofrecer agua bebe hd
Imaxe: dml5050

A partir dos 6-7 meses, en vaso, e cando xa comeza a comer alimentos distintos ao leite, pódeselle ofrecer auga (sen angustialo) ou porlle ao alcance froita e hortalizas como o tomate ou pepino (é importante coñecer o método BLW ou ACS), xa que as froitas e verduras teñen unha cantidade elevada de auga: por exemplo sandía (91%) ou melón (92%).

Non son recomendables os zumes por baixo do ano e en moi pouca cantidade por encima desta idade. A Academia Americana de Pediatría publicou novas recomendacións sobre este asunto, ben desenvolvido neste artigo.

A única bebida que deben tomar os lactantes e nenos, á parte do leite, é a auga, salvo no caso dos maiores de 4-5 anos, nos que nalgunha ocasión (ollo que hai demasiadas) poderíase facer un extra, digamos lúdico, en compañía de familiares e amiguiños. Darlles un pouco de gazpacho, feito sen sal e con limón no canto de con vinagre, tampouco sería unha mala idea para beber algo saudable; hai bebés (maiores de 8-10 meses) e nenos pequenos a quen lles encanta.