Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Cando se come o incomestible

A pica é un trastorno do comportamento alimentario que se caracteriza polo impulso para comer cousas non comestibles como terra, arxila ou papel

img_sorra_p

É sabido que as mulleres embarazadas teñen unha percepción máis agudizada ou, polo menos, inusual, dos sabores e as texturas, e poden ter apetencias inusuais no que respecta á alimentación. O que xa non é tan coñecido -aínda que se trata dun fenómeno relativamente estendido nalgúns países e grupos sociais- é que as embarazadas son un dos grupos nos que máis a miúdo se detecta a pica, un trastorno do comportamento alimentario caracterizado polo impulso para comer cousas que non son comestibles, como terra, arxila, papel, escarcha do conxelador ou cinzas.

Baixo que circunstancias aparece este trastorno? Acháronse evidencias de pica e de geofagia (o consumo de terras e arxilas) en Latinoamérica e en África, pero tamén nun país desenvolvido como EEUU, así que se asumiu que a pica ten unha maior prevalencia entre as embarazadas en xeral. Agora, un grupo do Centro de Epidemiología danés do Statens Serum Institut en Copenhague acaba de publicar, en revístaa Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, os resultados dun estudo dunha cohorte de 100.000 mulleres.

Os resultados parecen indicar que a pica non é habitual en mulleres embarazadas de «poboacións privilexiadas», segundo definición dos propios investigadores. Ás mulleres pedíuselles que respondesen a un cuestionario sobre alimentación que incorporaba preguntas sobre a pica. O 70% das participantes responderon o cuestionario e, delas, só 14 declararon comer sustancias non comestibles. Segundo os resultados, din os investigadores, «a pica en poboacións privilexiadas é máis un mito que unha realidade».

Déficit de micronutrientes

Crese que nalgúns países o consumo de terras xoga un papel como antidiarreico ou que axuda a evitar as nauseas das mulleres gestantes

A forma máis coñecida de pica é a geofagia, o consumo de terra, arxila ou lodos e non é precisamente un costume estraño nalgunhas zonas de África e no sur de EEUU. Mesmo nalgúns lugares pódese comprar arxila para o seu consumo. Un traballo publicado na revista American Journal of Clinical Nutrition mostraba, en 1979, a incidencia de geofagia en zonas rurais de Mississipi. Os autores localizaron os 25 lugares dos cales a poboación extraía a arxila, e contabilizaron que ata un 57% das mulleres e un 16% dos nenos de ambos os sexos tomaban arxila, pero en ningún caso homes adultos e adolescentes. Segundo aquel traballo, non se achou correlación entre geofagia e fame, anemia ou problemas de parásitos nos intestinos -uno dos problemas consecuencia da geofagia, se se consomen terras con larvas, é precisamente os parásitos.

Crese que nalgúns países o consumo de terras xoga un papel como antidiarreico ou que axuda a evitar as nauseas das mulleres gestantes. Outra das hipóteses máis estendidas que explicarían a pica e, moi especialmente, a geofagia, sería o déficit dalgúns oligoelementos como ferro, zinc ou vitaminas no organismo. Nesa liña, algúns traballos acharon que as mulleres que practican geofagia presentan baixos niveis de hemoglobina. Outra cousa é se o consumo de terra, rica en minerais, pode suplementar esa carencia, queda nun simple intento ou é, en realidade, a causa do déficit. Iso é o que se preguntaron un equipo da Universidade de Kingston (Reino Unido). Xeralmente, explicaban os autores, asúmese que a geofagia pode suplementar os nutrientes minerais e que, por tanto, non debe disuadirse de practicala, especialmente nas comunidades de subsistencia.

«Esta hipótese baséase na asunción de que unha longa proporción dos nutrientes minerais nos materiais geofágicos son potencialmente dispoñibles para a súa absorción polo corpo humano». Pero realmente son absorbidos polo corpo? Para probalo, os investigadores idearon un experimento. Colleron cinco mostras de terras diferentes, recollidas en zonas onde a geofagia é prevalente, e sometéronas a un ensaio en laboratorio que simula o proceso gastrointestinal de absorción. Os resultados, publicados en 2004 na revista Science of the Total Environment, mostraban que a pesar de que as terras eran ricas en minerais, o proceso non só non absorbía eses minerais senón que dificultaba a absorción doutros micronutrientes presentes, especialmente ferro, zinc e cobre.

Falta de serotonina

Outra hipótese para explicar a geofagia e a pica sería a falta do neurotransmisor serotonina ou do seu precursor, o triptofano. «En situación de esforzo fisiológico excesivo, como sería o embarazo, ou en situacións de deficiencias de vitaminas ou oligoelementos, poden manifestarse comportamentos estraños», explica Gregorio Gómez-Jarabo, profesor de psicobiología na Universidade Autónoma de Madrid. Iso pode levar a casos de pica tan extremos como o chegar a comer «xiz ou cabichas», pero o normal, apunta este experto, é que se opte por comer outros produtos, como chocolate. Iso si, sempre se trataría dun impulso, non dunha decisión preconcibida: unha persoa non adoita ser consciente dos seus niveis de serotonina. De calquera forma, un trastorno emocional subxacente ou unha gran tensión ante excesivas responsabilidades poderían ser, sinala este experto, situacións proclives á aparición da pica, xunto ao déficit de serotonina ou triptofano.

O traballo do Centro de Epidemiología danés do Statens Serum Institut en Copenhague, que mostra que a pica entre mulleres embarazadas ben alimentadas é un mito, non sería contraditorio coa idea. Gómez-Jarabo sinala que é en condicións onde a nutrición non é adecuada que se poden dar os déficits que poderían estar na base da aparición do trastorno.

COMERSE As PAREDES

Cando Nuria Tobar era pequena comíase, tal como explica ela, as paredes da súa casa. Ata algo máis do seis anos, esta moza que agora está na súa trintena, pegaba o rostro ás diferentes paredes do que entón era o seu fogar e, explica, «como tiña os dentes incisivos bastante longos ía dando dentelladas á parede, sobre a cal ía deixando numerosos buracos». O comportamento, para o cal non atopou explicación, desapareceu sen intermediación de ningún especialista. Tratábase dun caso de pica? Ela rememórao e interpreta ao seu modo: «creo que era unha necesidade imperante de calcio».

Achar unha explicación á pica non parece algo fácil, tendo en conta da gran mestura de factores culturais e biolóxicos que poden estar implicados. A pica toma o seu nome do nome en latín da urraca (Pica pica), unha ave con hábitos alimentarios moi amplos. Falar de pica é falar do consumo de cousas tan pouco comestibles como fósforos queimados, cabelo, po, xeo, escarcha do frigorífico, cinzas, terra ou arxilas. Un traballo da Universidade de California, publicado no ano 2000 e que tiña como investigador principal a Dennis Mull, recollía as opinións de mulleres embarazadas en EEUU, de orixe mejicano, que dicían sentir e gozar as texturas e cheiro da arxila, o po ou pedras.

O problema de non controlar estas apetencias inusuais, advertían os investigadores, é que en función da natureza da sustancia, poden darse consecuencias negativas tanto para a nai como para o feto, que pode ter problemas ao nacer, presentar malnutrición ou estar exposto a contaminantes como o chumbo, herbicidas ou pesticidas.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións