Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Cecilia Díaz-Méndez, directora do grupo de investigación Socioloxía da alimentación na Universidade de Oviedo

A comida é tamén un elemento estrutural dunha parte da vida social e dos fogares

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 24 de Xuño de 2011

A doutora socióloga Cecilia Díaz-Méndez imparte docencia de Socioloxía do Consumo desde 1996 e dirixe o grupo de investigación Socioloxía da alimentación na Universidade de Oviedo, onde é titular do departamento. Desde o ano 2000 orientou as súas investigacións cara á Socioloxía da Alimentación, o que lle permitiu dirixir diversos traballos no campo do comportamento alimentario. A doutora Díaz-Méndez sostén que para lograr unha alimentación saudable “teñen moito que dicir as áreas sanitarias, pero non son alleas a iso as políticas agrarias, dado que as eleccións alimentarias dependen da oferta, non soamente da demanda”. Advirte do erro de considerar que todo se resolve cunha boa información e formación alimentaria, xa que, sinala, “os profesores sabemos que todo o que se ensina non se aprende”.

Ante isto, Díaz-Méndez destaca que a política de educación alimentaria é “necesaria, pero insuficiente e ineficaz se non se combina con outro tipo de intervencións, como a regulación da publicidade alimentaria ou o control sobre as formas de produción agraria e industrial, ou ben sobre a distribución dos alimentos”. Destaca que, de momento, hai unha institución aglutinadora destas preocupacións, a Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN), e unha proposta, a estratexia NAVES, que parte desta necesaria visión integral da alimentación para frear a obesidade infantil. “Pero atención”, advirte, “esta iniciativa iniciouse en 2005 e as cifras sobre a obesidade en España seguen en aumento”.

Hoxe en día, que é comer ben?

Os conceptos de dieta saudable cambiaron ao longo do tempo, aínda que poderiamos dicir que, en esencia, hoxe mantense a idea de boa alimentación como variada e equilibrada e que integra tanto os aspectos relacionados co gusto como os de sociabilidad. Esta é a idea que prevalece hoxe entre os españois cando se lles pregunta “Que é para ti comer ben?”. Outra cuestión distinta é se se cumpre! A realidade é que a norma existe e está xeneralizada, pero a práctica está cada vez máis afastada dela.

Ata que punto os factores sociais condicionan a elección e a preparación dos alimentos?

Os datos evidencian diferenzas sociais importantes na alimentación. Isto, antes, traducíase en falta de alimentos e desnutrición, pero nunha sociedade de abundancia alimentaria como a nosa, non debería haber aspectos sociais determinantes dunha boa ou mala dieta. O caso é que hai e, unha proba diso, é a obesidade, claramente ligada a grupos socioeconómicos menos favorecidos.

Canto pesan os aspectos nutricionais e canto os económicos nas dietas das persoas?

O prezo como factor de decisión das eleccións alimentarias ha perdido peso fronte á calidade durante as últimas décadas do século XX. Con todo, nos últimos anos, é un criterio de elección dos alimentos que volve figurar como prioritario nos barómetros alimentarios europeos. Isto fíxonos reflexionar acerca da relación entre alimentación e saúde.

Está ligada a saúde ao prezo dos alimentos?

“A comida sa é máis cara, o que pode conducir a considerar a alimentación como un factor de desigualdade” Os datos sobre obesidade mostran que o acceso a unha dieta saudable depende de características socioeconómicas en todos os países desenvolvidos, pero tamén nos emerxentes. A comida sa é máis cara, non é estraño que se comece a considerar a alimentación como factor de desigualdade, igual que cando faltaban alimentos.

Son estas as razóns que motivan a permanencia duns hábitos e o abandono doutros?

A vida social moderna imprime unhas dinámicas diferentes ás das sociedades tradicionais. Hoxe unha boa parte da nosa vida pivota sobre o traballo. Os seus horarios e limitacións afectan o resto da vida. A alimentación vese afectada os horarios laborais e escolares e manter unha pauta alimentaria como a do pasado, no que as mulleres non traballaban fóra de casa, xera disfuncións.

O papel da muller é tan determinante?

Sen dúbida hai cambios alimentarios ligados ao traballo feminino fose do fogar, sobre todo porque os homes non substituíron ou acompañaron ás mulleres neste proceso e isto dá lugar a cambios de hábitos relevantes: a forma de comprar ou de cociñar, os horarios das comidas, con quen se come e onde. Xunto con isto, non podemos ignorar que a continuidade nos comportamentos alimentarios apóiase na cultura alimentaria, un conxunto de normas, coñecementos, valores, etc., acerca do que significa comer ben, que está presente na cultura dos españois.

En que se concreta?

En España, a comida é tamén un elemento estrutural dunha parte da vida social e os fogares. Por exemplo, a comida principal pasa a ser a cea se o grupo non pode coincidir ao mediodía. Aínda que esta relevancia non sexa idéntica á do pasado e detéctense comportamentos novos que poden facer pensar o contrario, compartir a mesa segue sendo un valor. Naturalmente, hai factores que fan cambiar esta cultura, a cuestión é se pesan máis os factores que a deterioran ou os que a perpetúan. E é aquí onde quizá entraron as valoracións dos analistas acerca de se estamos ante un momento de desfeita alimentaria ou se estamos ante unha nova orde alimentaria. En moitos casos, creo que se pasou xa da análise obxectiva ao xuízo, pois non nos gusta perder a cultura mediterránea e téndese a realizar unha valoración negativa, ou catastrófica, da transformación da alimentación.

Ata que punto se desligan a satisfacción para comer ou de poder comer coas necesidades reais biolóxicas?

“A alimentación foi sempre unha manifestación social e non unha mera resposta biolóxica” Non se se algunha vez estivo separado, posto que a alimentación foi sempre, mesmo nas sociedades primitivas, unha manifestación social e non unha mera resposta biolóxica. No entanto, o que nos preguntamos agora é se se resolve de maneira instrumental, o comer para quitar a fame, sen máis. Cando de forma obxectiva vese que os países do sur de Europa, por exemplo, dedican a comer máis do dobre de tempo que os americanos, non se pode deixar de pensar que significa para uns e outros comer, xa non só comer ben, senón comer, simplemente comer.

Como un acto social.

“Hai cada vez máis persoas que a pesar de ter unha norma cultural clara sobre o que significa comer ben, din que comen mal”As enquisas din que a sociabilidad forma parte do significado dunha boa alimentación entre os europeos, é unha mostra clara da non instrumentalización da comida, aínda que habería que ver se isto queda restrinxido ao tempo de lecer ou se está integrado na rutina diaria. Os datos que temos nós indican que a comida aquí é unha cousa seria, que se fan esforzos importantes para facela ben, pero como dicía ao principio, hai cada vez máis persoas que a pesar de ter unha norma cultural clara sobre que significa comer ben, manifestan non cumprila, é dicir, din que comen mal. Atopámolo en mozos ocupados que viven sós.

En que se centra o que vostede cualifica como nova orde alimentaria?

Quen analizamos a alimentación desde un punto de vista social, comezamos a falar de nova orde alimentaria, pero facémolo máis como unha aproximación analítica, pois cremos que é preciso ver as cousas desde outra perspectiva e non tanto coa imaxe dunha transformación radical dos hábitos alimentarios. Todo cambio ten aspectos positivos e negativos, se se quere ver así, hai que tentar explicalos e comprendelos, e para iso tamén hai que comparalos co pasado, pero sen que esta comparación impida ver os aspectos novos da transformación.

O “consumo de masas” dificulta a necesidade de alimentarse de forma correcta?

O que se chama “consumo de masas” trouxo moito benestar material. Os españois saímos da fame da posguerra grazas ao desenvolvemento agrario e industrial dos anos sesenta, que encheu os mercados de produtos variados e a prezos alcanzables, o que nos afastou das dietas monótonas e deficitarias no aspecto nutricional. Pero temos que expornos agora en que medida o papel da agroindustria, sobre todo a través da publicidade, incide na modificación dos hábitos alimentarios e na creación de hábitos prexudiciais. Hai que pensar en que medida as mensaxes da agroindustria son concordantes ou non coas recomendacións alimentarias institucionais.

É optimista nos resultados da pedagoxía alimentaria cada vez máis temperá e eficaz?

As administracións públicas teñen a obrigación de garantir a saúde e o benestar dos seus cidadáns, isto inclúe propiciar unha dieta saudable para todos. Aínda que isto parece moi sinxelo, non resulta nada fácil. Para empezar, non está do todo claro o que poderiamos denominar políticas alimentarias e hai diferenzas (e diverxencias) en relación coas institucións que deben ocuparse disto. As políticas alimentarias han estado ligadas aos departamentos agrarios durante moitos anos da nosa historia recente e pasaron cara aos organismos de consumo e cara ás áreas sanitarias nas últimas décadas. O que quero resaltar con estes cambios é que non resulta sinxelo afrontar os problemas alimentarios desde un só campo.

A SOCIOLOXÍA DA ALIMENTACIÓN

Cecilia Díaz-Méndez é doutora en Socioloxía pola Universidade de Oviedo. Imparte docencia en Socioloxía do Consumo desde 1996 e dirixe o grupo de investigación Socioloxía da alimentación. Os seus inicios na Socioloxía Rural permitíronlle aproximarse á análise do consumo a partir de conexións entre o ámbito da produción agraria e o consumo alimentario. Desde o ano 2000 orientou as súas investigacións cara á Socioloxía da Alimentación e dirixiu diversos traballos no campo do comportamento alimentario.

Colabora en investigacións dentro e fóra de España, con antropólogos, sociólogos e nutricionistas de Portugal, Francia, Italia e Reino Unido. Entre os seus traballos máis destacados, figura “The sociology of food in Spain: European Influences in Social Analices on Eating Habits” (2006), “Os debates actuais en socioloxía da alimentación”(2005), o libro “Como Comemos? Cambios nos comportamentos alimentarios dos españois” (2005) e o monográfico da Revista Internacional de Socioloxía “Consumo, Seguridade Alimentaria e Saúde” (2005).

Díaz-Méndez coordinou con Cristóbal Gómez Benito o estudo “Alimentación, Consumo e Saúde” (Fundación A Caixa, 2008) e publicou unha revisión histórica sobre as políticas alimentarías españolas con leste mesmo autor (Nutrition and the Mediterranean diet. A historical and sociological analysis of the concept of “health diet” in Spanish society, 2010).


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións