Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Consellos nutricionais nos diarios, son fiables?

Os consellos dietéticos que se publican nos xornais non sempre teñen suficiente base científica que os apoie

Img period listg Imaxe: Steve Garry

Os titulares relacionados coa nutrición non sempre son fiables. En ocasións trivializan sobre asuntos importantes e outras veces alertan en exceso. O blogue de Ser Consumidor mostraba hai poucos días as diferentes interpretacións que poden realizarse a partir dun mesmo estudo científico (en concreto, un que avaliaba a relación entre o viño e a depresión). Aínda que a información sobre nutrición chega ao cidadán por diferentes vías e cada vez hai máis medios, os xornais seguen sendo unha importante fonte de datos. Contan, ademais, cun alto nivel de aceptación e credibilidade. Diferentes estudos avaliaron os consellos dietéticos que aparecen nos xornais, en base ás evidencias aceptadas pola comunidade científica. As súas conclusións non son sempre halagüeñas, como se mostra no presente texto, que analiza por que se produce esta situación, cales son as súas consecuencias e que podemos facer para cambiala.

Img period
Imaxe: Steve Garry

O papel dos xornais na nutrición: estudos recentes

Cinco investigadores do Reino Unido publicaron en agosto de 2012 un estudo na que se avaliou a calidade dos 111 consellos dietéticos que apareceron nunha semana escollida ao azar no dez periódicos máis vendidos do seu país. Iso supuxo incluír tanto periódicos de gran formato (como TheTimes ) como diarios sensacionalistas ou tabloides (como Mirror). Para a súa avaliación, o doutor Benjamin Cooper e os seus colaboradores (de entre os que cabe destacar ao renombrado doutor Ben Goldacre, autor do libro ‘Mala ciencia’), tomaron como referencia as escalas propostas por dúas das entidades máis preeminentes no ámbito da saúde: o Fondo Mundial para a Investigación do Cancro e a Scottish Intercollegiate Guidelines Network (Rede Escocesa Intercolegiada sobre Guías de Práctica Clínica).

Img diario desayuno
Imaxe: Larry & Teddy Page

A súa revisión concluíu co seguinte resultado: a maioría dos consellos dietéticos avaliados non ten sustento científico suficiente. Segundo os seus cálculos, entre o 68% e o 72% dos devanditos consellos non podían clasificarse na categoría que precisan as evidencias científicas antes de promovelos á poboación. É importante destacar que a calidade era maior nos xornais de gran formato que nos diarios sensacionalistas. Tanto un estudo publicado en novembro de 2008 por Basu e Hogard como unha investigación máis recente, publicada na revista científica Public Healht en xaneiro do presente ano coinciden con esta última consideración.

Engade máis leña ao lume un artigo aparecido en agosto de 2013 en Public Health Nutrition. Neste caso, a investigación foi máis concreta: avaliouse a cobertura por parte dos xornais canadenses e americanos das recomendacións de inxesta de vitamina D e calcio emitidas polo Instituto de Medicamento de Estados Unidos (IOM, nas súas siglas en inglés) en 2011. A súa conclusión fala por si soa: os artigos de prensa non transmiten de forma adecuada as recomendacións do IOM.

O observado no Reino Unido é extrapolable, segundo Cooper e colaboradores, ao que ocorre en moitos outros países, así que non é desatinado pensar que en España sucede algo similar. De feito, un estudo explorou o tratamento xornalístico da obesidade nos xornais O País, O Mundo e ABC entre 2000 e 2005 e constatou a escasa cobertura xornalística das iniciativas ou estratexias políticas que abordaban o problema. En 2006 a doutora Gemma Revolta, subdirectora do Observatorio da Comunicación Científica, analizou a cobertura xornalística da saúde na prensa escrita española. Observou que a nutrición era un dos temas seguidos pola nosa prensa, pero tamén constatou que os temas de saúde (iso inclúe á nutrición) poucas veces ten un espazo específico ou un tratamento independente. Engadiu que a información adoita estar preparada “por profesionais escasamente especializados”.

Desinformación nutricional, por que se produce?

Para Cooper e colaboradores, en non poucos casos a fonte das noticias son individuos ou organizacións que buscan promover un tema ou evento. Moitos comunicados de prensa prodúcenos, entre outros, grupos de interese, organismos de comercio ou empresas de relacións públicas que traballan para a industria alimentaria. Así, devanditos comunicados transmiten, de modo acrítico, os puntos de vista e as recomendacións dos devanditos grupos ou entidades.

Pero hai outros factores implicados, como a procura da novidade ou a polémica, sen esquecer a falta de medios económicos que permita unha maior dedicación a cada artigo, ou a implicación de profesionais sanitarios con cualificación suficiente como para analizar de maneira correcta os aspectos relacionados coa nutrición humana.

As consecuencias de ofrecer consellos dietéticos pouco fiables

Img diario desayuno2
Imaxe: Rene Schwietzke

O que recolle o estudo do Reino Unido xera unha situación nada desexable, xa que avogar por cambios dietéticos incertos pode impactar de forma negativa sobre a saúde dos individuos. “Dado que a obesidade supón hoxe unha emerxencia de saúde pública sen precedentes -sinalan os autores- sería esperable que os consellos dietéticos dispensados polos xornais reflectisen a seriedade da situación […]. Non é o que achamos”.

Hai moitas probas que constatan que os medios de comunicación poden ter unha influencia significativa sobre as nosas decisións relacionadas coa saúde, e iso inclúe ás decisións alimentarias. O exemplo máis claro preséntao a cobertura dos medios dos riscos relacionados cos alimentos (é paradigmático o que ocorreu por mor da chamada ‘crise do pepino’). En opinión de Cooper e colaboradores, as notificacións xornalísticas a este respecto son “desproporcionadas en relación co risco real”.

As declaracións nutricionais incongruentes xeran, ademais, unha confusión nada recomendable. Nunha enquisa, o 52% dos 2.404 enquisados declarou que “os científicos sempre están a cambiar de opinión”. A ciencia avanza, non cabe dúbida, pero os medios de comunicación non sempre reflicten devandito cambio, senón unha realidade distorsionada para producir titulares rechamantes. Sexa como for, tres de cada dez enquisados considerou que, dada a situación, o mellor era proceder da seguinte maneira “ignorarei todas as recomendacións e comerei o que me dea a gana”. Non está de máis lembrar algo que apuntou en 2004 a Organización Mundial da Saúde: mellorar a nutrición podería ser o factor illado máis importante para reducir as enfermidades en Europa.

Pero aínda que os xornais non influísen nas decisións da poboación (que si o fan), o certo é que, tal como indica a reputada xornalista Acianela Montes de Oca, a superfilicialidad no manexo os temas sanitarios condena aos lectores “á pobreza informativa, á falta de pluralidade, de equilibrio e de profundidade”.

Como mellorar a información nutricional nos medios

Os medios de comunicación poden mellorar a saúde, pero para iso é necesario mellorar a calidade da información que ofrecen e facer unha aposta clara polo rigor, no entendido de que desempeñan unha función formativa entre os seus lectores. Mesmo nos xornais pequenos, onde o diñeiro é moitas veces un límite, é posible mellorar a calidade dos artigos cun bo desempeño xornalístico, cotejando os datos con profesionais independentes da nutrición e a saúde. É un desafío difícil á vez que ambicioso, pero hai tres propostas que vale a pena ter en conta:

  1. Citar os estudos, de maneira que os lectores poidan contrastar por si mesmos a información. O doutor Ben Goldacre, no seu blogue ‘Bad Science‘ (‘Mala ciencia’) emite varias teorías para explicar por que en moitas ocasións os xornalistas non citan as fontes primarias de información (algo bastante fácil de facer). Na súa opinión, deberiamos cuestionar a credibilidade de toda noticia de saúde que non cita o estudo ou os estudos de base.
  2. Gemma Revolta, pola súa banda, considera que o sector especializado e os medios de comunicación deben interactuar para fomentar o coñecemento mutuo. O apoio de dietistas-nutricionistas neste sentido pode ser decisivo, tal e como indicaron en 2008 Basu e Hogard, antes citados. Para Cooper e colaboradores, unha maior formación especializada dos xornalistas para interpretar as evidencias científicas axudaría excesivamente.

  3. Débese desligar ao máximo a información en materia de saúde das presións e influencias políticas, pero sobre todo das económicas.

Para concluír, dado que a escola é un territorio idóneo para previr a obesidade infantil, a situación descrita neste texto pódese enfocar de modo positivo e aproveitar para que os nenos (cuxo risco de obesidade é, neste momento, moi elevado) avalíen nas aulas de forma crítica a cobertura dos medios de comunicación dos aspectos relacionados coa nutrición.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións