Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

“Desconfía dos produtos ‘enriquecidos’ con vitaminas e alimenta aos teus fillos con comida que non os necesite”

Mikel López Iturriaga, director do Comidista

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 10deNovembrode2021

Desde a súa sección no diario O País baixo o nome do Comidista, Mikel López Iturriaga comanda un equipo de xornalistas e expertos en nutrición paira brindar información sobre cociña e gastronomía, ensinar a preparar todo tipo de receitas, dar ideas prácticas, mostrar as artimañas de certa industria alimentaria e, tamén, informar sobre alimentación sen bulos. Sobre isto último falamos con el nesta entrevista. “Simplemente tentamos facer xornalismo honesto sobre comida e contarlles aos lectores o máis aproximado á verdade”, di.

Algunhas verdades son un azoute paira a industria. Que información chégalle por parte dos fabricantes?

Certa industria alimentaria empéñase en confundir á xente paira vender máis. Pero é consciente de que os consumidores cada vez teñen máis en conta a saúde á hora de decidir que compran, por iso redobra esforzos paira destacar as presuntas calidades dos seus produtos. Cando se trata de ultraprocesados, carnes procesadas ou bebidas alcohólicas teñen que esforzarse por parecer o que non son. Por iso gastan moito diñeiro en estudos non demasiado rigorosos que os retraten como sans.

Algún gremio especialmente intenso nos seus intentos de disfrazarse como saudables?

Especial mención neste terreo merecen o viño e a cervexa, que poden estar moi ricos, pero mírelos por onde os mires non son saudables. A súa industria empéñase en contarnos aos xornalistas que hidratan, que rexuvenecen, que son antioxidantes e ata que son bos paira o alzhéimer ou a próstata, para que esquezamos un pequeno detallito: levan una sustancia tóxica e cancerígena chamada alcol.

Moitas veces publícanse fake news que parten de informacións tergiversadas pola industria, pero que ao xornalista chéganlle revestidas de nota de prensa con estudo científico. Cal é a nota de prensa máis desatinada que recibiu?

Recordo con gran agarimo o estudo que dicía que os flavonoides do viño diminúen o risco de fractura de cadeira. Inmediatamente imaxineime a alguén completamente cocido cambaleándose pola rúa dicindo: ‘Non vos preocupedes si caio, non pasa nada, heime pimplado una botella de tintorro así que teño a cadeira de titanio’.

Por que os produtos dirixidos a nenos son tan susceptibles de ir “avalados” por estudos ou asociacións profesionais?

Os envases deses produtos paira nenos, cargados de azucre, de sal ou de graxas insanas, están forrados de reclamos saudables

Porque esa preocupación pola saúde da que falaba antes dispárase cando falamos dos nenos. Calquera nai ou pai quere dar aos seus fillos alimentos sans, polo que a industria dos ultraprocesados e os produtos azucarados ten que facer un sobreesfuerzo paira disfrazalos e engatusar a eses proxenitores preocupados. Vive Deus que o conseguen: os envases deses produtos paira nenos, cargados de azucre, de sal ou de graxas insanas, están forrados de reclamos saudables (‘con calcio’, ‘con fósforo’, ‘con vitaminas A, B e D’, ‘con máis proteínas’) ou de avais de institucións untadas pola gran industria alimentaria. O meu consello: desconfía a diario de todos os produtos que leven estes reclamos, e sempre que poidas, alimenta aos teus fillos con comida que non os necesite.

Cando lles chega un estudo “avalado” por unha asociación médica, universidade ou doutor, dano por bo ou buscan voces independentes para que o valoren?

Cando nos chega un estudo pómonos o casco e a armadura, collemos o escudo, blandimos a espada e pómonos en formación de exército romano. Metaforicamente falando, claro. Nos estudos dubidosos consultamos aos nosos expertos de cabeceira en cuestións de nutrición, algúns deles colaboradores do Comidista, pero despois de 10 anos de web aprendemos a detectar en tres minutos os claramente nesgados. En moitos casos, non hai que perder moito tempo paira pescudar quen financiou o estudo: si rascas e aparece a industria alimentaria ou a do alcol, pon de inmediato o estudo en corentena. Ou tírao á papeleira directamente.

Hai voces ou entes máis fiables, máis independentes, ou iso é una invención?

Hai entidades e voces fiables, e por sorte moitos exercen una labor de divulgación máis accesible que nunca grazas a Internet e as redes sociais. A cuestión é saber distinguilos, porque conviven con entidades supostamente científicas e desinteresadas, financiadas pola industria e con máis dun científico que vendeu a súa alma ao diaño. Fronte a eles, hai que fiarse do que din organismos oficiais ou dietistas-nutricionistas, tecnólogos ou expertos en seguridade alimentaria con certa reputación.

Compénsalle á industria gastar grandes cantidades de diñeiro en facer estudos?

Por suposto que lle compensa. Por cada medio ao que se lle desatan as alertas, hai 10 que o rebotan sen exporse a súa fiabilidade. Sobre todo, si deses estudos pódese sacar un titular que nos diga o que queremos ouvir: que as patacas fritas son buenísimas paira a circulación, que o chocolate atrasa o envellecemento ou que a cervexa é mellor que o paracetamol. Iso tradúcese en máis clics, máis retuits, máis alcance, máis tráfico e, en último termo, máis ingresos.

Ademais da necesidade de tráfico dos medios dixitais, as redaccións viven una triste realidade: cada vez están máis decimadas. Aprovéitanse desa debilidade?

Nun panorama de precariedade como o actual non é fácil manter posturas éticas firmes

Nestes tempos de escaseza que viven os medios, a moitos non queda outra que contentar ás marcas paira captar a súa publicidade. Si ti levas una web ou una revista sobre nenos que está a pasar estreitezas económicas, e chégache ese estudo dunha marca de leite, non lles dourarías a pílula dándolle bóla, á espera de que che caia a súa próxima campaña? Non digo que estea ben facelo. Só trato de explicar como funciona este negocio nos seus peores momentos. Nun panorama de precariedade como o actual non é fácil manter posturas éticas firmes.

Que gana una asociación ao pór o seu selo nunha caixa de galletas de dinosauros enriquecidas con cinco vitaminas e ferro?

Financiamento por parte da industria. Que eu saiba, deixaron de facer isto dos selos porque era un verdadeiro escándalo. Pero estamos nun caso parecido ao dos medios e a publicidade: ao final, estas concesións só teñen un motivo, e é o diñeiro.

Se se canalizase máis diñeiro público á investigación, evitaríase que os científicos tivesen que rebaixarse a facer este tipo de estudos interesados?

Totalmente. Estou convencido de que en ocasións se prestan a este tipo de historias porque a súa profesión non está o suficientemente ben paga e recoñecida socialmente. Se España como país envorcásese de verdade na ciencia, creo que serían menos.

As restricións á publicidade de alimentos infantís na televisión e o feito de que os pais saiban algo máis acerca de nutrición, están a facer que as comunicacións das marcas vólvanse máis agresivas ou insistentes paira dar a coñecer os seus produtos en forma de noticias científicas?

Até agora*, as restricións á publicidade foron practicamente inexistentes porque en España a publicidade se ‘autorregula’. Neste momento, a industria fai o que lle dá a santísima gana e as sancións son máis raras de ver que ao yeti montado nun unicornio, así que non creo que iso inflúa. En canto á maior información dos pais… imos facer un exercicio de voluntarismo e imos pensar que si inflúe, e que dalgunha maneira empuxa ás marcas a esforzarse máis en avalar científica ou pseudocientíficamente as virtudes dos seus produtos.

Hai algún gremio especialmente insistente?

Neste terreo, a ‘santísima trinidad’ da brasa fórmana os produtos infantís, a cervexa e o viño. Só poderían competir con eles o chocolate e o xamón ibérico, que tamén lle dan duro ao estudo ‘científico’ financiado.

O consumidor confía na imparcialidade e veracidade da prensa. Que pode facer paira saber se algo que se publica nun medio é información non interesada e veraz?

Primeiro, pensar si está a ler esa información nun sitio fiable ou nunha web ‘cazaclics’. Segundo, fixarse nas fontes das que salgue a información: os medios rigorosos adoitan enlazar a estudos concretos de institucións ou revistas prestixiosas, inclúen voces autorizadas na materia e matizan moito as súas afirmacións con explicacións claras. Os medios badanas usan expresións do tipo ‘diversos estudos confirman’, ‘os científicos aseguran’… Adoitan ser máis contundentes en titulares e textos, e afán basear as súas afirmacións en estudos de remotas universidades das que ninguén ouviu falar nunca. Por último, convén mergullar un pelín nas fontes paira detectar posibles conflitos de intereses ou financiamento por parte de empresas. Se a información é favorable aos seus intereses, coidado!

_____

(*) A entrevista foi realizada antes do anuncio do Ministerio de Consumo achega do veto á publicidade de alimentos insanos, que entrará en vigor en 2022.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións