Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Dietas sen fundamento

Moitos dos métodos dietéticos actuais xa estaban de moda fai máis de cinco décadas e teñen os mesmos riscos para a saúde que entón

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 30deMarzode2011
Img obesidad Imaxe: Colin Rose

Os cambios acontecidos en relación á alimentación das sociedades desenvolvidas foron unha das maiores novidades no último século. Con todo, ao mesmo tempo que se abandonaba o consumo tradicional dalgúns alimentos e impulsábase o doutros novos, certos trastornos de saúde asociados a estes cambios desenvolvéronse con especial virulencia e gravidade. A actual incidencia da obesidade, á fronte doutras enfermidades asociadas (diabetes, enfermidade cardíaca, hipertensión, osteoporose, cancro, etc.), é en certa medida o resultado duns hábitos de vida mellorables onde a alimentación desempeña un papel fundamental. Como parte da solución, o termo “dieta” gañou o favor da poboación xeral. Con todo, a maioría destas estratexias non demostraron ser eficaces nin seguras a longo prazo. Os nosos pais, e mesmo os nosos avós, xa se puxeron a dieta cuns resultados pouco alentadores. Na actualidade, en esencia, moitas desas dietas perpetuáronse anos despois cos mesmos erros de concepto que entón. Apenas un metafórico lavado de face serve a miúdo para difundilas cada certo tempo entre a poboación. É o caso de dietas monotemáticas, como a dieta da mazá ou da alcachofa, as denominadas dietas disociadas, as hiperproteicas ou outras que parecen novas, pero que xa estaban de moda hai décadas, como a dieta do grupo sanguíneo.

Dietas raras e pouco seguras

A maioría das dietas actuais máis coñecidas seguen as mesmas directrices que nas súas orixes fixéronas famosas -para algunhas pasaron máis de sete décadas- e son tan ineficaces como entón.

  • Dietas ricas en proteínas e/ou pobres en hidratos de carbono. A primeira das dietas populares atribúese a William Banting, un inglés que en 1863 popularizou o feito de porse a dieta co seu “método Banting”. No seu manifesto “Letter on Corpulence, Addressed to the Public” (Carta sobre a corpulencia, dirixida ao público), Banting suxire descartar o pan, a manteiga, o leite, o azucre, a cervexa e as patacas que formaran parte da súa dieta habitual, e que segundo el eran a causa da súa obesidade, a cambio de cantidades importantes de carne. En resumo, propón un sistema dietético con infinidade de puntos en común con varios métodos dietéticos que fan furor na actualidade. As catalogadas como dietas ricas en proteínas e/ou pobres en hidratos de carbono (dieta Atkins,método Dukan, sistema Kot, Siken Diet, sistema Pronokal, etc.) serían algúns exemplos. Hoxe en día, estes sistemas teñen un aspecto de renovada frescura científica, aínda que falta evidencia científica que apoie a súa eficacia e seguridade.

    Inconvenientes, riscos e/ou contraindicaciones: os seus principais inconvenientes tamén son comúns e supoñen un serio risco para a saúde pública, desde leves malestares como estreñimiento e halitosis, a situacións de maior gravidade como sobrecarga renal, aumento do risco de padecer cancro, cetosis, osteoporose, etc.

  • As dietas disociadas. En pouco tempo, a finais do século XIX, desenvolvéronse outros novos (entón si) sistemas adelgazantes baseados na “disociación”, é dicir, na ausencia de mestura de alimentos concretos. Herbert Shelton foi o primeiro en propor unha dieta disociada, aínda que ata a primeira década do século XX non se estendeu a súa práctica grazas ao labor do médico W. H. Hai (1866-1944), quen afirmou perder 20 quilos en tres meses con esa dieta. No seu tempo foi toda unha revolución polo carácter transgresor da formulación, en comparación cos costumes alimentarios. Na actualidade aínda hai libros con directrices para seguir este tipo de desafortunadas estratexias, desde as mencionadas (aínda se reeditan libros cos seus nomes como reclamo) ata moitas outras, como a Dieta de Antoine, Montignac ou a denominada “dieta disociada”.

    Inconvenientes, riscos e/ou contraindicaciones: segundo a Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN), este tipo de procedementos dietéticos carece de fundamento científico e os resultados obtidos, ademais de efémeros, obedecen a un menor consumo de enerxía. Ademais, o consumo disociado é imposible porque non hai alimentos que só conteñan proteínas ou hidratos de carbono.

  • Estratexias estrafalarias sen acreditación científica. O paso dos anos favoreceu a proliferación das máis disparatadas manobras dietéticas, no marco dun proceso que trataba de vender máis, antes que procurar unha verdadeira solución. En 1949 en España publicouse unha obra co suxestivo título “Desexa adelgazar sen deixar para comer” (do Dr. Box). Por 24 pesetas propuña, entre outros, o método da “cura da barca”, consistente en tombarse “o obeso no fondo dunha pequena embarcación, que é ancorada non lonxe” e “permanecerse así desde unha hora, ata o día enteiro”, en clara contradición co título da obra. As dietas “tecnolóxicas” foron outro exemplo de dietas con pouco fundamento científico que se puxeron de moda moito tempo atrás e que aínda hoxe se manteñen. Unha delas, quizá a máis relevante, é a dieta do grupo sanguíneo, cuxos orixes datan da década dos anos cincuenta. Sobre esta dieta realizouse no noso tempo unha actualización e engadíronse matices baseados na xenética, o que non a dotou de máis credibilidade.

    Inconvenientes, riscos e/ou contraindicaciones: mediante a restrición de determinados alimentos en función do grupo sanguíneo, promóvese o seguimento dun sistema ineficaz, que ademais pode carrexar problemas de saúde ao aumentar o risco de deficiencia no achegue de nutrientes esenciais.

  • As monodietas: baseadas nun só alimento.
    Outra volta de porca correspondeu ás dietas monotemáticas, ás cales dá nome o consumo dun único alimento (dieta do pomelo, da alcachofa, da piña, etc.). A primeira delas, ou polo menos una das que máis secuelas propiciou, constituíuna a “dieta da mazá”, aínda que en orixe fundamentouse nun estudo científico. Co rechamante título “Adelgazar comeza cunha mazá”, fíxose famosa a práctica de introducir cantidades importantes de froita na dieta, en especial mazás, tras atribuír a esta unhas virtudes esaxeradas para conseguir adelgazar. A consecuencia deste feito case histórico pódese constatar ao revisar as portadas dos libros de dietas populares e milagre: nunha alta porcentaxe destas figura unha mazá, aínda que unha vez no interior das súas páxinas, o sistema proposto tome outros camiños.

    Inconvenientes, riscos e/ou contraindicaciones: adelgázase a expensas de perder líquidos e electrolitos, reservas de glucógeno ou proteínas corporais, pero non tanto graxa corporal, que interesa perder se se diagnostica obesidade. Un seguimento continuado deste tipo de monodietas “” pode causar trastornos dixestivos, xa que hai unha carestía de nutrientes reguladores das funcións vitais e iso leva malestar emocional ao romper o ritmo alimentario normal de forma radical.

Adelgazar, interese fronte a evidencia
A pesar de tanta dieta e interese comercial, as bases científicas da obesidade están ben establecidas desde outrora e as solucións, tamén

A pesar deste inxente catálogo de dietas populares ou dietas milagre desenvolvidas ao abrigo dunha dispoñibilidade alimentaria sen precedentes, a cifra de persoas con obesidade aumentou ata alcanzar a consideración de epidemia por parte da Organización Mundial da Saúde (OMS). Con todo, a evidencia científica en relación ás causas da obesidade, e sobre todo sobre o seu tratamento, é excluínte con este tipo de disparatados métodos. Incluso os avós, a quen sorprendeu a incidencia da obesidade e apuntáronse ás dietas milagre de quenda, contaban con datos e ferramentas que, en esencia, eran os mesmos que se coñecen hoxe en día. Proba diso é a obra publicada en 1929 “Gordos e Fracos. Estado actual da patoloxía do peso humano”, de Gregorio Marañón. Neste pequeno libro, ao prezo de 2 pesetas da época, poden constatarse moitas das solucións que son tan válidas hoxe como entón. “O obeso […] debe ter en conta que o seu adelgazamento non será obra dun plan médico, senón dun cambio total no seu réxime de vida, […] para iso é necesario que o convencemento e a aptitude […] sobreveñan para que o gordo adelgace”. En canto ás normas xenéricas para solucionar a obesidade, Gregorio Marañón en 1929 sostiña textualmente o seguinte:

  • 1º. “Todo gordo debe facer dobre exercicio do que fai”. A
    recomendación actual pasa por seguir unha dieta equilibrada no marco dun estilo de vida activo, coa práctica regular de exercicio. Está demostrado que se se realiza un plan de adelgazamento sen facer exercicio físico, os ósos poden resentirse porque cando se adelgaza non só pérdese peso, senón tamén masa ósea, en especial nas zonas que son máis propensas a sufrir fracturas, como a columna, a cadeira e as pernas.
  • 2º. “Todo gordo debe comer a metade do que come”. Na actualidade, considérase que o tamaño e a forma da vaixela inflúen excesivamente na inxesta enerxética, de modo que ao utilizar un prato chairo en lugar dun fondo cómese un 22% menos de cantidade dun alimento. Outro feito demostrado é que cando se serve máis cantidade nun prato, téndese a comer máis aínda que non se teña fame.
  • 3º. “En todo gordo, debe analizarse coidadosamente o estado de equilibrio do seu sistema neuro-endocrino, regulador da nutrición”. O coñecemento actual asevera que as hormonas que regulan o apetito (a grelina esperta a sensación de apetito, mentres que a leptina inhibe as ganas para comer) inflúen no “efecto rebote” ou “eu-eu” das dietas hipocalóricas.

En calquera caso, xa desde entón, nos textos serios atribuíase ao tratamento da obesidade unha dificultade extrema na consecución do éxito e facíanse descansar nas medidas preventivas as máximas garantías. “O esencial é isto: a delgadez extrema e a gran obesidade son estados difíciles de curar, pero relativamente fáciles de previr”. Así se podía ler na obra de Gregorio Marañón. Esta formulación choca na base e no fondo co das dietas de moda, para as que sempre era fácil adelgazar cos seus novos sistemas.

As CLAVES: NON FACER DIETA E ACUDIR A UN PROFESIONAL

O tratamento do sobrepeso e a obesidade foron un problema desde que as súas cifras comezaron a aumentar a principios do século XX. A profusión de distintas dietas populares, afastadas da evidencia científica e das verdadeiras causas, non solucionou nin solucionará o problema. En boca de Xullo Basulto, responsable do Grupo de Estudo, Revisión e Posicionamento da Asociación Española de Dietistas-Nutricionistas (GREP-AEDN), “as dietas ‘pseudomilagrosas’ de moda son moito máis coñecidas pola poboación xeral que os patróns dietéticos para comer como cómpre” e propón non facer xamais unha dieta (das populares).

Ante a percepción da necesidade de adelgazar, o primeiro que se recomenda é estar convencido de afrontar unha serie de melloras nos estilos de vida de forma vitalicia e ter a confianza de que eses cambios, a longo prazo, reportarán os ansiados beneficios, tanto estéticos como sobre a saúde. Se non se dispón das ferramentas necesarias para realizar a precisa análise dos estilos de vida, é moi recomendable porse en mans dun especialista ou profesional sanitario, un dietista-nutricionista, que saiba achegar as solucións adecuadas, afastadas de métodos líderes en vendas ou de moda, para que o paciente aplíqueas.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións