Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Eduard Baladia, dietista-nutricionista e membro fundador do GREP-AEDN

O método Dukan non serve para adelgazar e supón un risco para a saúde pública

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 25deMarzode2011

O 80% dos españois que queren adelgazar gastan unha media de 60 euros mensuais en todo tipo de tratamentos ineficaces e innecesarios. O expendio total que se estima en produtos “máxicos” ascende a uns 2.050 millóns de euros ao ano. Estes datos son máis que preocupantes e obrigan a dar a voz de alarma. Máis cando concierne a unha enfermidade crónica como é a obesidade, que require un tratamento multidisciplinar e seguro, sen efectos secundarios nin contraindicaciones. Entre tanto, cada ano coñécense novos produtos dietéticos que, en teoría, axudan a perder peso, aínda que na maioría dos casos non teñen un respaldo científico demostrado respecto da súa eficacia e a súa seguridade, que sustente as mensaxes publicitarias e a mercadotecnia que os envolve. Coas novas dietas que se coñecen periodicamente sucede algo similar: poden comprometer a saúde da persoa que as segue. Este ano, unha das dietas de moda ata o momento é a dieta ou método Dukan. A Asociación Británica de Dietética (British Dietetic Association) inclúea como unha do cinco peores dietas que se deben evitar durante 2011, xunto con outras como a dieta do grupo sanguíneo, a dieta do jarabe de arce, da sopa “queima graxa” ou a Baby food diet.

As repercusións que pode supor na saúde pública o seguimento deste tipo de “dietas milagre” é unha preocupación de Eduard Baladia, dietista-nutricionista e membro fundador do Grupo de Revisión, Estudo e Posicionamento da Asociación Española de Dietistas-Nutricionistas (GREP-AEDN, voz científica da Asociación). Na súa profesión, Baladia especializouse na procura de evidencia científica en temas de alimentación, nutrición e dietética, o que lle motivou para crear o GREP, xunto con Xullo Basulto e a tamén dietista-nutricionista María Maneira. A investigación máis recente na que participou materializouse nun documento de posicionamento sobre a denominada Dieta Dukan. Nesta entrevista, destaca que “todas as dietas ou métodos máxicos cumpren algunhas ou todas as características dunha dieta fraudulenta”. No seu empeño de informar e formar á poboación xeral, debulla así as características que axudan a identificar unha denominada “dieta milagre”.

Centos de miles de persoas ponse a réxime a partir destas datas, tan difícil resulta adelgazar?

En realidade, facer dieta e exercicio para perder peso non é unha tarefa difícil. Trátase máis ben de ter claro o propósito: ser tenaz e seguir algunhas normas básicas que foron ben descritas pola ciencia. O verdadeiramente difícil é aprender e adherirse a un estilo de vida (actividade física diaria e alimentación saudable) que permita obter ese resultado e mantelo ao longo do tempo.

Por que costa tanto?

Cambiar a conduta dunha persoa adulta é complicado, máis aínda cando o ambiente no que está mergullado non é favorable (sedentarismo no traballo, comidas lúdico-festivas, comidas de negocios, menús ofrecidos nos restaurantes, a propia gastronomía…). A ese ambiente chamámolo “obesogénico” (que facilita a obesidade) e comprobouse que mesmo quen proveñen de culturas cuxo estilo de vida permite ter baixas taxas de obesidade, engordan se conviven nunha cultura que mantén este ambiente.

E manter os resultados, resulta tamén tan custoso?

“O cambio de conduta permite perder peso sen esforzos esaxerados e mantelo ao longo do tempo”A poboación esfórzase en perder peso a calquera prezo, tanto económico como de saúde, e pode mantelo durante o tempo que a súa tenacidade o permite, xa que tarde ou cedo desístese. Pero hai que esforzarse e ser tenaz para cambiar condutas, que permitirán perder peso sen esforzos esaxerados e mantelo ao longo do tempo. Non é difícil manter a cabeza por encima da auga, os bebés e os animais fano de forma instintiva, o complicado é aprender un bo estilo que permita nadar con máis velocidade, durante máis tempo e con menos esforzo. En canto á obesidade, vivimos en “waterworld”: ou aprendemos a nadar ou non nos manteremos moito tempo á boia.

Unha procura en Internet (foros, blogues, sitios web de venda de libros en liña, etc.) evidencia a ampla e variada gama de dietas ou métodos adelgazantes relacionados coa moda e as distintas épocas do ano. O de maior popularidade na actualidade é a Dieta Dukan. Segundo o seu autor, o médico francés Pierre Dukan, “é o mellor método de adelgazamento”. Avala a evidencia científica tal afirmación?

“Non hai ningún estudo científico que apoie a eficacia do método Dukan”A procura en bases de datos nacionais e internacionais de artigos científicos coas palabras “Dukan” ou “método Dukan” non dá ningún resultado. É dicir, non hai ningún estudo científico que avale ou apoie a eficacia deste método, aínda que o peor é que tampouco se teñen datos sobre a súa seguridade, é dicir, non se estudou se pode causar algún dano para a saúde a curto ou longo prazo. Así que a evidencia científica non avala de forma algunha a dieta ou método Dukan. O mesmo ocorreu coa dieta milagre do ano pasado e é de esperar que ocorra o mesmo coa do ano que vén. É máis, incluso algunhas das afirmacións que se fan na publicidade sobre esta dieta son fraudulentas, polo que ese método encaixa perfectamente coas denominadas “dietas milagre”.

A primeira fase do método (fase de ataque) céntrase nun plan de alimentación baseado en proteínas, de 1 a 10 días de duración, en función da perda de peso que se queira lograr. As proteínas espertan interese científico pola súa capacidade para saciar, aumentar o gasto enerxético e favorecer a perda de peso. Teñen base científica estas suposicións?

“Unha dieta axuda a adelgazar porque é deficitaria en enerxía e porque a poboación se adhire a ela, non por ser máis rica en proteínas”Unha revisión sistemática da literatura científica publicada en 2003 concluíu que non hai probas que sustenten que unha dieta cun maior contido en proteínas axude a perder peso. Outro estudo máis recente publicado en 2009, tras expor a catro grupos de poboación a catro dietas adelgazantes con diferente distribución de proteínas, carbohidratos e graxas (chamados macronutrientes), concluíu que a perda de peso xustifícase polo tempo que se segue a dieta e polas calorías que se deixan de inxerir, non pola distribución de macronutrientes. De forma clara e sinxela: os estudos en humanos conclúen que se unha dieta axuda a adelgazar é porque é deficitaria en enerxía e porque a poboación se adhire a ela, non por ser máis rica en proteínas. Tal e como se recolle nun recente informe emitido polo noso grupo de investigación (GREP-AEDN): “A Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA) considera que non existen probas científicas para asociar o consumo de proteínas con vantaxes no control do peso corporal”.

No seu libro, o autor do citado método afirma que unha dieta debe proporcionar sempre polo menos 1 gramo de proteínas por día e por quilo de peso, e que estas deben estar repartidas por igual no tres comidas. Axústase esta cantidade á recomendada pola Organización Mundial da Saúde (OMS)?

A afirmación axústase bastante á recomendación da OMS de inxerir 0,8 g de proteína por cada quilogramo de peso e día. A cuestión é como interpreta a poboación xeral esta verdade nun libro como o de Dukan. Os cidadáns entenden que se a OMS fai esa afirmación, é porque será moi importante chegar a ese mínimo. E o é. Con todo, só nos países subdesarrollados, onde se rexistran máis casos de persoas que sofren fame e deficiencias, é onde realmente resulta difícil chegar a esa cantidade. A dieta habitual da poboación española achega máis de dúas veces a cantidade de proteínas recomendada pola OMS. Así que, se non hai déficit de proteínas na poboación xeral española, por que darlle importancia ou protagonismo e acentuar o seu consumo mediante a dieta? Unha pequena verdade fácil de comprobar e contrastar, aínda que non teña importancia nin sentido no contexto dunha sociedade de opulencia, fai máis crible o resto de afirmacións do libro.

Unha destas afirmacións insiste en que “só unha alimentación exclusivamente composta por proteínas é posible sen perigo para o organismo”. É certo?

Non é preciso buscar evidencia científica para refutar esta afirmación, xa que non é posible unha alimentación exclusivamente composta por proteínas. Ata os alimentos considerados como “proteicos”, como as carnes, os ovos e os peixes, conteñen cantidades significativas doutros nutrientes. Doutra banda, cabe mencionar unha revisión sistemática e meta-análise publicada en novembro de 2010 que conclúe que a alimentación mediterránea, rica en hidratos de carbono e fibra, relaciónase cunha diminución do risco de padecer as principais enfermidades crónicas.

Sen abandonar a cuestión das proteínas. Respecto da premisa da dieta Dukan que avoga porque na primeira fase non haxa límite ao consumo de alimentos proteicos, pode ter efectos secundarios o exceso de proteínas?

“O consumo prolongado de dietas pobres en carbohidratos e ricas en proteínas asóciase cun incremento na taxa de mortalidade total”Si, de feito, está ben documentado. O seguimento da alimentación de 22.944 persoas adultas europeas durante 10 anos concluíu que “o consumo prolongado de dietas pobres en carbohidratos e ricas en proteínas asóciase cun incremento na mortalidade total”. A primeira asinante do estudo é a doutora Antonia Trichopoulou, unha prestixiosa investigadora da Organización Mundial da Saúde. Á súa vez, nun extenso documento publicado en novembro de 2010, a Axencia Francesa para a Seguridade Alimentaria, do Medio Ambiente e Ocupacional (ANSES) sinala que a dieta Dukan pode comportar desequilibrios nutricionais e pode ser moi arriscada, xa que podería implicar alteracións somáticas, psicolóxicas, hormonais, de crecemento ou de rendemento.

De feito, polo enfoque de dieta rica en proteínas, poderíase confundir coa dieta Atkins ou Montignac, cos perigos demostrados asociados a este tipo de réximes. En que situacións habería que ter especial coidado?

Se entendemos por contraindicaciones en que situacións non hai que indicalas, a resposta sería: nunca hai que recomendalas. Se pola contra a pregunta vai encamiñada a saber en que situacións pode ser especialmente arriscado seguila, respondería: estas dietas deberían contraindicarse formalmente en nenos, adolescentes, embarazadas, lactantes, anciáns e en persoas que padecen algunha patoloxía, incluída a obesidade.

Outra particularidade desta e outras dietas populares é a eliminación da froita de maneira temporal. Ten algún fundamento dietético (“adelgazante”) eliminar a froita da dieta?

Todo o contrario. Segundo a OMS, hai evidencia convincente de que o consumo de froitas diminúe o risco de padecer obesidade. Unha meta-análise publicada en 2006, que realiza un seguimento de 25 anos a unha mostra de 160.000 persoas, conclúe que un maior consumo de froita relaciónase cunha menor taxa de exceso de peso corporal.

O GREP-AEDN elaborou e coordinou un documento de posicionamento sobre a Dieta Dukan. Cal é a opinión que desexa transmitir a AEDN á sociedade?

A postura oficial do GREP-AEDN destaca a súa consideración acerca de que o “método” do señor Dukan é fraudulento e ilegal, non serve para adelgazar e supón un risco para a saúde pública. Por iso, o GREP-AEDN desaconsella encarecidamente á poboación o seguimento do “método” ou a “dieta Dukan”, e insta as autoridades sanitarias a protexer aos cidadáns das consecuencias negativas da difusión deste tipo de fraudes e ofrécese como fonte acreditada en todo o relacionado co control de peso, para achegar opinións obxectivas e apoiadas en probas científicas de eficacia e seguridade, coa finalidade de preservar a saúde pública.

CANDO DESCONFIAR DUNHA DIETA

Segundo a moda ou a época do ano desenvólvense novas e rechamantes dietas ou métodos de adelgazamento. Ante esta delicada e preocupante situación para o consumidor, Eduard Baladia, en voz da AEDN, advirte de que todas as dietas ou métodos considerados “máxicos” cumpren algunhas ou todas as características dunha dieta fraudulenta. É máis, resume unha serie de características que delatan a unha dieta como “milagre”, sobre a cal cabe desconfiar tanto da súa eficacia como da súa seguridade.

É así cando prometen resultados “rápidos”, prohiben o consumo dun alimento ou grupo de alimentos, conteñen listas de produtos “bos” ou “malos”, esaxeran a realidade científica dun nutriente ou aconsellan produtos dietéticos aos cales se atribúen propiedades extraordinarias. Baladia insiste en que moitas das “dietas milagre” inclúen relatos, historias ou testemuños para achegar credibilidade e, mesmo, afirmacións que contradín a grupos sanitarios de recoñecida reputación. Ante este feito, “a poboación non debe dubidar en reler sempre estes puntos para identificar unha dieta milagre, xa sexa a deste ano, a de anos pasados ou as vindeiras”, conclúe o dietista-nutricionista.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións