Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Gemma Salvador Castell, dietista da Dirección Xeral de Saúde Pública de Cataluña

Na prevención da obesidade é imprescindible a coordinación entre os distintos sectores e profesionais

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 27deNovembrode2009

Gemma Salvador Castell é dietista diplomada pola Universidade de Nancy, Francia. Desde 1987 traballa no Programa de Alimentación e Nutrición do Departamento de Saúde da Generalitat de Cataluña. É coordinadora e docente da oferta de formación continuada en alimentación e nutrición que este Departamento ofrece aos centros de atención primaria. Ao seu labor educativo súmase a responsabilidade na planificación e educación alimentaria das colonias e campamentos de verán para nenos e adolescentes con diabetes, organizados pola Asociación de Diabéticos de Cataluña. Participou en varios estudos epidemiolóxicos sobre a análise nutricional da poboación, en varias comunidades autónomas. Na actualidade, é membro da Xunta Directiva da Sociedade Española de Nutrición Comunitaria (SENC) e da ONG Nutrición Sen Fronteiras.

Cales son os temas prioritarios nos que se traballa desde a Administración?

As distintas administracións (estatal, autonómicas e municipais) dan prioridade a estratexias e plans de prevención da obesidade na poboación, en especial infantil, como a estratexia NAVES no ámbito estatal. Desde o Departamento de Saúde da Generalitat de Cataluña, en concreto desde a Dirección Xeral de Saúde Pública, deseñouse no período 2005-2006, mediante a colaboración dun grupo de expertos, unha estratexia de Promoción da Actividade física e Alimentación Saudables (PAAS).

Como se aborda o problema da obesidade?

“A presenza de alimentos frescos no menú escolar, como froitas ou ensaladas, é adecuada”As características principais, tanto do PAAS como da maior parte das estratexias que nestes momentos desenvólvense no noso país, céntranse nunha abordaxe multidisciplinar e multisectorial, xa que a propia enfermidade defínese como tal. Falamos do concepto de “contorna obesogénico”, que se caracteriza por falta de mobilidade debido aos cambios na innovación tecnolóxica, o fácil acceso aos transportes mecanizados ou a priorización das actividades a través dunha pantalla, pero tamén se refire ao crecemento espectacular da diversidade e a oferta alimentaria ou ao bombardeo publicitario sobre consumo. Neste marco, os eixos básicos de actuación céntranse en accións vinculadas á promoción da actividade física e duns hábitos alimentarios saudables.

Entón, a acción pasa pola educación alimentaria?

En efecto. As estratexias de intervención han de ser informativas e educativas, cuxo obxectivo é mellorar a capacidade e criterio para levar a cabo estilos de vida saudables; e facilitadoras, para a creación de espazos que favorezan este tipo de prácticas. A finalidade é facilitar un consumo saudable.

A abordaxe multidisciplinar da alimentación é unha prioridade. Como se traballa este aspecto?

No proceso de mellora da alimentación e os hábitos alimentarios da poboación poden, e deben, intervir múltiples sectores e profesionais: produtores, industria, distribuidores, medios de comunicación, profesionais da educación ou da saúde (dietistas-nutricionistas, persoal de medicamento e enfermaría, farmacéuticos). É imprescindible a coordinación entre todos eles a través dunha política clara e unificada.

Comentou a transcendencia da obesidade infantil. Que accións diríxense de maneira específica a este sector da poboación?

En Cataluña, o PAAS exponse e lidera accións en distintos ámbitos: sanitario, laboral, educativo e comunitario. Como exemplo de acción vinculada á poboación escolar, destaca o “Programa de revisión de programacións de menús escolares”. Todos os centros docentes de Cataluña poden solicitalo de forma gratuíta. En función duns criterios consensuados nunha guía elaborada en 2005 (“A alimentación saudable na etapa escolar”), un equipo de dietistas-nutricionistas elabora un completo informe que valora e destaca os aspectos positivos da programación, así como os factores que é necesario mellorar.

A miúdo dise que os menús das escolas son moi frouxos desde o punto de vista nutricional (moitos fritos, pouca verdura, pouco peixe…). Corroboran os datos das últimas revisións estas crenzas?

É moi difícil xeneralizar, pero nestes momentos, segundo os datos que temos do últimos tres anos en relación a unhas 900 programacións de menús avaliadas, as propostas son en xeral bastante satisfactorias, aínda que hai aspectos mellorables.

Cales son os aspectos positivos?

“A principal transcendencia sobre os hábitos alimentarios dos nenos céntrase na contorna familiar, aínda que a comida na escola é unha inxesta importante”Avalíanse aspectos cualitativos e cuantitativos (referentes ás frecuencias recomendadas de consumo dos distintos alimentos). Desde o punto de vista cualitativo, é necesario que os pratos e cocciones especifíquense mellor, co fin de proporcionar información máis concreta e útil ás familias. Moitas programacións inclúen combinacións pouco adecuadas de primeiro e segundo prato porque son demasiado densas ou lixeiras. Con todo, os elementos frescos no menú (froitas ou ensaladas), as verduras e hortalizas e os fritos son moi adecuados. En canto aos datos cuantitativos, hai que destacar como aspectos positivos unha elevada porcentaxe de cumprimento das frecuencias recomendadas de arroz, pasta, legumes, verdura, peixe e froita.

Que puntos son mellorables?

Os aspectos que se deberían mellorar son o exceso de carne e produtos lácteos e a escaseza de ovos e de ensaladas nas guarnicións.

Constátase que os cambios na sociedade actual han levado a un aumento da utilización dos servizos de comedores escolares. Ten esta comida de mediodía tanta transcendencia na alimentación dos nenos?

Sen ningunha dúbida, a principal transcendencia sobre os hábitos alimentarios dos nenos céntrase na contorna familiar, aínda que a comida de mediodía na escola é unha inxesta importante, non só desde o aspecto nutricional, senón tamén desde o punto de vista convivencial, social e educativo. Cando un neno utiliza o servizo de comedor escolar durante todo o ano, realiza 173 comidas sobre un total dunhas 1.825 (se se supoñen cinco inxestas diarias), que son responsabilidade da familia. Os servizos de comedor escolar deben garantir unha oferta alimentaria suficiente, variada, equilibrada, segura e satisfactoria, adaptada ás distintas idades e necesidades dos escolares. No espazo do comedor deben traballarse tamén aspectos relacionados con hábitos e comportamentos fronte ao proceso alimentario e a súa contorna. Por iso, o equipo de monitores debería estar formado para dar resposta a estas necesidades.

Ademais dos escolares, tamén comen fóra de casa moitas persoas adultas. Desde o seu Departamento lidérase unha iniciativa de acreditación de restaurantes. Como xurdiu a idea?

Calquera iniciativa debe responder a unhas necesidades detectadas e a unha evidencia científica que xustifique un investimento de tempo e diñeiro. Dispomos de tres premisas con evidencia científica que apoian esta intervención: en Cataluña, segundo o ENCAT (enquisa de avaliación do estado nutricional da poboación catalá) de 2002-2003, o 37% da poboación adulta realiza, como mínimo, entre unha e tres comidas fóra do domicilio durante a semana lectiva (sen contemplar o fin de semana). Ademais, hai evidencia científica sobre os beneficios que a dieta mediterránea, e en xeral a actividade física e a alimentación, teñen para a saúde. Por tanto, deseñar unha intervención no ámbito da restauración colectiva dirixida en especial á contorna laboral foi unha das prioridades da estratexia PAAS. Esta iniciativa é a acreditación de restaurantes promotores de dieta mediterránea, AMED.

Cal é a acollida dos restauradores a este tipo de iniciativas?

En xeral, moi boa, aínda que é un sector difícil porque o establecemento diana non é un restaurante de alto “standing”, senón os locais que ofrecen menú diario. Con frecuencia, estes restaurantes dispoñen de pouco persoal e recursos mínimos para aplicar e visibilizar entre a súa clientela as características destacables da súa oferta e a súa acreditación AMED. Durante este ano, acreditáronse comedores laborais de grandes hospitais (Sant Pau, Vall d’Hebron, ICO…).

Cales son as principais limitacións no ámbito alimentario-nutricional que detectaron nos menús de mediodía?

No estudo piloto previo identificamos unha utilización baixa de aceite de oliva nas preparacións, un uso reducido de legumes e produtos integrais, un exceso de produtos de orixe animal con elevado contido en graxa saturada e, en especial, unha escasa oferta de froita fresca nas sobremesas.

Que outras alternativas se contemplan para as comidas de mediodía na contorna laboral?

Algunhas alternativas son moi boas aínda que, con frecuencia, empréganse mal, como a comida de fiambrera (táper), bocadillos e máquinas expendedoras de alimentos e bebidas. Traballamos e elaboramos documentos de consensos e recomendacións para mellorar a oferta nesta contorna.

OBESIDADE INFANTIL, CADA VEZ MÁIS CASOS

A pesar de ser un país mediterráneo e dispor dun clima e unha produción alimentaria diversa e idónea para levar a cabo un estilo de vida saudable, “as cifras de nenos con exceso de peso son das máis elevadas de Europa”, reflexiona Gemma Salvador. Suxire que a situación “expón un gran interrogante a todos os expertos en saúde pública” e insiste en que, na xénese e o aumento dos casos de obesidade infantil, inciden múltiples factores. Entre eles, a velocidade con que se cambiou “a dispoñibilidade e a oferta procedente da industria alimentaria”, así como a falta de conservación das características diferenciais da dieta mediterránea (gastronomía, estacionalidade dos alimentos ou produtos de proximidade).

Tamén inflúe “a modificación nos últimos anos da estrutura familiar” (núcleos con poucos membros e moitas horas de traballo fose do fogar); a falta de transmisión, cara ás xeracións máis novas, do valor da autogestión alimentaria (compra, procesado e preparación dos alimentos); e o aumento das prácticas sedentarias, tanto nas actividades cotiás como no tempo de lecer, que son “factores negativos e determinantes para a obesidade infantil”, conclúe Salvador.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións