Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Miguel Anxo Royo, xefe da área de Estudos da Escola Nacional de Sanidade do Instituto de Saúde Carlos III

Canto máis tempo dedican os nenos a ver a televisión, maior é o seu risco de desenvolver obesidade

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 23deAbrilde2010

Doutor en Medicamento, Miguel Anxo Royo (Zaragoza, 1967) é xefe da área de Estudos da Escola Nacional de Sanidade do Instituto de Saúde Carlos III e coordinador do Comité Español Interdisciplinario de Prevención Cardiovascular (CEIPC). Antes, foi inspector médico no Insalud e subdirector da Dirección de Saúde Pública do Ministerio de Sanidade. Tanto na xestión, como na investigación e na docencia, gran parte da súa actividade virou ao redor dun eixo principal: a saúde pública e a nutrición. O seu labor investigador máis recente levoulle a avaliar algúns aspectos da estratexia NAVES. Culminado esta análise, fixo públicos os resultados dun estudo en profundidade sobre o cumprimento do Código PAOS -o Código de autorregulación da publicidade de alimentos dirixida a menores, prevención da obesidade e saúde-, en colaboración coa investigadores María do Mar Romeu Fernández, do Servizo de Medicamento Preventivo do Hospital Xeral de Cidade Real, e Fernando Rodríguez Artalejo, Catedrático de Medicamento Preventivo e Saúde Pública da Universidade Autónoma de Madrid. Os resultados confirman que a metade dos anuncios incumpren una ou varias normas do Código e que boa parte da publicidade de alimentos e bebidas dirixida a nenos refírese a produtos moi enerxéticos, fomenta patróns de consumo pouco saudables e favorece o desenvolvemento da obesidade infantil.

Dirixiu o máis recente estudo de avaliación sobre o grao de cumprimento do Código PAOS en televisión. Que lle induciu a realizar esta análise?

Por unha banda, a constatación de que, tras varios anos de funcionamento do Código PAOS, ademais das avaliacións realizadas pola Asociación paira a Autorregulación da Comunicación Comercial e os informes da Comisión de Seguimento da Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN), non se levou a cabo ningunha avaliación independente do mesmo. Doutra banda, percibía que algúns anuncios emitidos en televisión incumprían de forma rechamante certas normas do Código.

Constatou que é así?

Tras analizar a publicidade de alimentos e bebidas dirixida a menores en catro canles -dúas cadeas nacionais, TVE1 e Antena 3, e dous rexionais, Canle Sur e Telemadrid-, constatamos que a metade dos anuncios incumprían una ou varias das normas do Código e un 20% adicional destacaba por un cumprimento dubidoso dalgunha destas. Tan só un 30% dos anuncios cumpren todas as normas. Os de alimentos lácteos, seguidos dos “anuncios” de carnes e derivados, incumprían o Código con maior frecuencia. En canto ao formato da publicidade, os anuncios de maior duración ou sobre algunha promoción mostraron un peor comportamento en relación co Código.

Como realizaron a análise?

Fomos moi rigorosos e conservadores na avaliación do cumprimento de cada una das normas, polo que establecemos una categoría de “cumprimento dubidoso” cando non tiñamos a seguridade absoluta de que un anuncio incumpría una norma concreta. Paira contrastar a fiabilidade da nosa avaliación, solicitamos a un grupo de oito médicos que analizasen de forma independente una mostra de seis anuncios que considerabamos que incumprían algunha das normas. O oito médicos non só coincidiron en valorar os seis anuncios como incumplidores, senón que o número de normas que consideraron non respectadas foi superior ao que detectamos nós.

As empresas adhírense ao Código de maneira voluntaria?

O Código PAOS é de autorregulación e, como tal, a adhesión ao mesmo é voluntaria. O obxectivo principal do noso estudo consistía en avaliar as empresas adheridas ao Código, as únicas comprometidas co seu cumprimento. No entanto, posto que gravaramos todos os anuncios emitidos, decidimos avaliar tamén ás empresas non adheridas, coa hipótese de que o grao de incumprimento sería superior nestas ao non adquirir ningún compromiso en relación co Código. Con todo, paira a nosa sorpresa, o grao de incumprimento foi moi similar en ambos os casos e puxo en cuestión a utilidade do Código.

Cales son as normas con maior incidencia?

“Os anuncios emitidos durante o fin de semana mostraban un peor cumprimento do Código que os emitidos en horario escolar”A norma 8, sobre condicións que debe cumprir a información adicional do produto, non se cumpriu en ningún caso, mentres que a 18, sobre presentación das condicións esenciais en caso de oferta promocional, alcanzou máis dun 80% de incumprimento. Pero esas normas só son aplicables nun número reducido de anuncios. Paira o total, as normas do Código que se saltaron con maior frecuencia foron: a 23, que prohibe promover ou presentar hábitos de alimentación ou estilos de vida pouco saudables; a 13, sobre a participación de personaxes coñecidos ou famosos; a 9, que tenta evitar o chamamento directo ou a incitación a que os nenos pidan o produto e suxiran que o adulto é a mellor persoa paira adquirilo; a 3, relativa á indución a erro sobre as características do produto; e a 6, que impide explotar a imaxinación dos nenos. En cada una destas normas, o grao de incumprimento oscilou entre o 5% e o 14% dos anuncios emitidos.

Hai diferenzas substanciais entre canles, horas de programación ou días de maior incumprimento?

O incumprimento do Código PAOS foi máis frecuente en Canle Sur, a cadea de Andalucía, una das comunidades autónomas con maior prevalencia de obesidade infantil. Con todo, a presión publicitaria (número de anuncios emitidos nas franxas horarias analizadas) foi superior en Telemadrid. En canto ao día de emisión, os anuncios emitidos durante o fin de semana mostraban un peor cumprimento que os emitidos en horario escolar. O mesmo ocorría fóra dos horarios de protección reforzada, a pesar da gran audiencia infantil detectada nesas franxas temporais, e en horarios espertador, acces (período previo) sobremesa e acces prime-estafe, cando o potencial de exposición dos nenos á publicidade é maior.

Nunha análise sobre os alimentos anunciados en horario infantil desenvolvido por EROSKI CONSUMER hai dous anos, o titular foi contundente: “Os anuncios de TV dirixidos ao público infantil fomentan o consumo de produtos que propician a obesidade”. Mellorou esta situación?

Por desgraza, non. A inmensa maioría dos anuncios sobre alimentos e bebidas dirixidos a nenos son de produtos altamente enerxéticos e pobres en nutrientes. Fomentan patróns de consumo pouco saudables que favorecen o desenvolvemento da obesidade infantil.

Así de tallante é a realidade?

A asociación entre consumo de televisión e obesidade infantil probouse nun gran número de estudos científicos durante os últimos anos. Estes demostraron que a relación entre o tempo que os nenos dedican a ver a televisión e o desenvolvemento de obesidade resulta lineal: canto máis tempo ven a televisión, maior é o seu problema de obesidade.

Por que?

As razóns ás que se atribúe esta relación son tres: o maior sedentarismo, o picoteo asociado ao hábito de ver a televisión e a exposición á publicidade. É máis, un estudo recente publicado en febreiro en “American Journal of Public Health”, que profundou nesta análise, demostrou que a visión de publicidade televisiva por parte dos nenos estadounidenses asóciase co desenvolvemento posterior de obesidade infantil.

A conclusión principal que vostede apunta é que se deben desenvolver fórmulas que regulen dunha forma máis eficaz o impacto da publicidade na dieta dos nenos. Cal sería o punto de partida?

“O Código PAOS demostrou ser un instrumento ineficaz paira reducir a presión comercial sobre os nenos”Non pode ser outro que promover hábitos alimentarios saudables entre os nenos. Respecto da publicidade alimentaria, a medida que mellor pode contribuír á consecución deste obxectivo é a redución da presión comercial á que se somete aos nenos. Na presentación do Código PAOS, desde a presidencia da AESAN declarouse que “a nosa pretensión é reducir a presión comercial sobre os nenos”. Pero o Código PAOS, tal como era previsible, mostrouse como un instrumento ineficaz paira lograr este obxectivo, que só pode alcanzarse mediante medidas restritivas sobre o tipo de produtos publicitados (alimentos e bebidas altamente enerxéticos e pobres en nutrientes) e a frecuencia de emisión dos mesmos.

Algúns países restrinxen a venda e publicidade de alimentos con calorías baleiras, exceso de azucres, sodio, graxas trans e saturadas debido ao seu prexuízo sanitario. A FSA, en Reino Unido, estuda reformular a composición en azucre e graxa saturada, así como o tamaño das racións de chocolates, confeitaría ou bebidas como parte da súa loita contra a obesidade. Son efectivas estas campañas?

Aínda que aínda é moi pronto paira sacar conclusións, a avaliación do seu impacto é moi complexa debido á natureza multifactorial da obesidade. Con todo, a estreita relación entre a publicidade, o consumo de alimentos -sobre todo, alimentos altamente enerxéticos (ricos en azucres refinados e graxas)- e o desenvolvemento da obesidade favorece que calquera medida destinada a restrinxir a venda e a publicidade deste tipo de produtos estea dotada dun gran impacto potencial sobre o problema da obesidade infantil. Ademais, os ensaios de prevención levados a cabo paira investigar a eficacia de programas de intervención paira reducir as horas que os nenos ven a televisión demostraron de forma reiterada a eficacia desta medida paira diminuír o risco de desenvolver obesidade. Así se consegue a redución do consumo de alimentos obesogénicos e a adquisición de patróns alimentarios máis saudables.

O Anteproxecto de Lei de Seguridade Alimentaria e Nutrición que se espera aprobar este ano recolle medidas moi restritivas sobre a venda de determinados alimentos, na súa maioría, bollería industrial e refrescos nos colexios e institutos. O seu equipo avaliou o impacto do convenio sobre máquinas vending. En que fase do estudo están?

O convenio de máquinas vending impón limitacións á presenza desta oferta nos colexios de primaria, pero non aborda a situación dos institutos de secundaria. De acordo cos resultados do noso estudo, limitados á cidade de Madrid, non só o cumprimento deste convenio é moi baixo, senón que na maioría dos colexios consultados descoñecíase que existía. Por outra banda, a presenza de máquinas en colexios de primaria cando se asinou o convenio era moi escasa (9% dos colexios de Madrid). Aos tres anos da firma do convenio, esta cifra reduciuse até o 6% (en ambos os casos, a presenza limitábase a colexios concertados e privados, sendo nula nos públicos), pero ao preguntar polos motivos da retirada das máquinas, ningún colexio fixo alusión ao convenio e na maioría dos casos alegáronse razóns comerciais. Estes feitos contrastan coa situación dos institutos públicos de secundaria que dispuñan de máquinas vending en máis do 30% dos mesmos e quedaron á marxe do convenio, cuxos acordos, por tanto, non son de aplicación paira as máquinas situadas nos mesmos. As conclusións que poden sacarse destas observacións tampouco nos permiten ser optimistas acerca da eficacia desta intervención.

Ao final, o bocadillo é o máis san. Como volver a el?

O bocadillo é una opción mellor que moitos dos produtos industriais de bollería e pastelaría que, na súa gran maioría, conteñen elevados niveis de azucres refinados e graxas, e favorecen a obesidade. Ademais, en moitos casos, estes produtos tamén conteñen ácidos grasos parcialmente hidrogenados (graxa trans), que incrementan en maior medida o risco cardiovascular. Pero, máis que o bocadillo, é máis sa a dieta mediterránea tradicional. Volver a ela é complexo, pero non imposible. É necesaria a implicación de todos: pais, colexios, comunidades asociativas, empresas, concellos… Hai que educar e concienciar aos nenos e ás súas familias da importancia dunha boa alimentación, capacitarlles paira enfrontarse ás barreiras paira adquirir hábitos saudables e pór en marcha as medidas paira garantir que as opcións paira levar una vida sa e activa sexan accesibles paira todos. Hai que configurar unha contorna que favoreza eses hábitos: facer fácil o saudable.

Gran parte da industria alimentaria centra os seus esforzos na mellora da información da etiquetaxe nutricional. Inflúe una información máis completa nas decisións de compra dos consumidores?

Este é un aspecto no que se avanzou moito nos últimos anos, así como no desenvolvemento de alimentos funcionais e novos produtos alimentarios cun perfil nutricional máis saudable (baixo contido en graxas e azucres). A implicación da industria alimentaria foi importante neste avance, pero aínda queda moito por facer. Unha etiquetaxe máis clara e completo, que destaque os nutrientes cun maior potencial impacto negativo sobre a saúde, como os ácidos grasos parcialmente hidrogenados, e a posibilidade de sinalar mediante un código de cores que permita ao usuario identificar con facilidade os alimentos moi enerxéticos e pobres en nutrientes, por unha banda, e os dun mellor perfil nutricional, por outro, son dúas liñas polas que hai que avanzar máis.

O FUTURO DOS CÓDIGOS

Un grupo de traballo da International Obesity Task Force (IOTF) demanda pasos legais paira establecer un código internacional de publicidade que protexa aos nenos dos efectos nocivos da publicidade. Miguel Anxo Royo insiste en que os códigos de autorregulación, pola súa propia natureza, “non conseguirían reducir de maneira substancial o alto volume e o forte impacto da publicidade de bebidas e alimentos obesogénicos sobre os nenos, mesmo cando se cumprisen estritamente”. Sumar ao que sinala a IOTF: “Os únicos anuncios alimentarios que deberían estar permitidos paira nenos son aqueles que contribúan a fomentar una dieta saudable”.

Esta recomendación forma parte dos “Principios de Sydney” sobre publicidade, que demandan medidas legais que protexan os dereitos dos nenos e garántanlles espazos libres de anuncios. Só a industria alimentaria ha discutido a necesidade de restricións legais e argumenta que os sistemas de autorregulación funcionan ben. “Os nosos achados contradin este argumento”, declara Royo.

Sobre as medidas implantadas en Reino Unido en relación coa publicidade, cualifícaas de “positivas”, pero engade que “constitúen un tímido avance, xa que se basean na proporción de nenos da audiencia -só se aplican cando estes son maioría-, en lugar de ter en conta ao número total de nenos sentados fronte ao televisor en cada momento”. Prefire fixarse en Suecia e Noruega, moito máis contundentes, xa que non permiten ningún tipo de publicidade dirixida a menores de 12 anos en televisión.

“Ese debe ser o espello onde mirarnos: un país que se considera avanzado debe situar a protección dos dereitos dos nenos, que constitúen todo o seu futuro, como una clara prioridade, a todos os niveis, fronte a consideracións doutro tipo, como as estritamente comerciais”. Na súa opinión, hai que tomar as medidas oportunas e coa contundencia necesaria paira protexer os seus dereitos, de maneira que se garanta un crecemento saudable dos mesmos, tanto na vertente física como psicolóxica.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións