Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Obxectivo: limitar o consumo de comido ‘lixo’

Os prexuízos do comido lixo para a saúde aumentan co sedentarismo da corentena. Contámosche como impactan estes produtos a túa dieta e como podes comer rico, barato, fácil e san

pizza fast food Imaxe: Getty Images

Pizzas recargadas de graxas, hamburguesas cheas de salsas, sobremesas azucarados e hipercalóricos…A comida rápida, tamén coñecida como comida lixo, é saborosa, tentadora, palatable e barata. O seu consumo resulta, para moitas persoas, gratificante, pero tamén está detrás de numerosas patoloxías non transmisibles, como o sobrepeso, a obesidade, a diabetes tipo 2, a hipertensión, as enfermidades cardiovasculares e certos tipos de cancro. Uns prexuízos que se multiplican nestes tempos de corentena, nos que, ademais, temos un estilo de vida moito máis sedentario. Antes de afeccionarche a pedir a domicilio uns nuggets, unha pizza grellada ou unhas hamburguesas con bacón e queixo, bótalle unha ollada a este artigo.

A comodidade, a preguiza ou a falta de tempo para cociñar fomentan o consumo de pratos fáciles. Segundo o ‘Informe do Consumo Alimentario en España 2018‘, o prato que máis se repite en todas as comidas e ceas caseiras é a ensalada verde (boa noticia), pero seguida de preto pola pizza. Outro dato: a venda de hamburguesas en bares e restaurantes creceu un 14 % nese ano, ata superar os 550 millóns de unidades, segundo a consultora NPD. Unha media de case 12 unidades por boca.

Este patrón de consumo ten xa uns anos: a tendencia xorde en Occidente despois do II Guerra Mundial, cando a tecnoloxía da alimentación empezou a imporse sobre receitarios populares e produtos frescos, desenvolvendo comestibles moi baratos a gran escala. Este hábito disparou as cifras de obesidade —en España, o 60,9 % da poboación de entre 25 e 64 anos sofre sobrepeso ou obesidade, segundo a Enquisa Nutricional da Poboación Española (ENPE) da Fundación EROSKI— e os sanitarios apuntan ás dietas non equilibradas, formadas por alimentos ricos en sal e en azucres libres, como responsables da maior parte das patoloxías asociadas.

Comida lixo: os nenos son os máis vulnerables

O aumento da obesidade infantil supón un dos desafíos máis complexos en saúde pública. No caso de España, o 35 % dos menores entre 8 e 16 anos teñen exceso de peso; deles, un 20,7 % sofre sobrepeso e unha 14,2 % obesidade, segundo datos de UNICEF. A especialista do Centro de Investigación Biomédica en Rede (CIBEROBN) Nancy Babio atopa nos baixos prezos, a accesibilidade e a publicidade orientada a público infantil e xuvenil —obxecto de crítica pola OMS—, as razóns da expansión de produtos ultraprocesados, convertendo a estes tramos de idade nos máis expostos a este patrón. Pero os pais non son alleos ao hábito.

Que é o comido lixo?

Conceptos como comida lixo, comida chatarra, junk food ou ultraprocesado definen o mesmo. O problema está no consenso na nomenclatura. Todos eles refiren a alimentos de escaso valor nutricional cuxo consumo está asociado ao desenvolvemento de enfermidades non transmisibles. Para Nancy Babio, “na actualidade existe unha imprecisión legal e científica con estes termos. Aínda fai falta unha definición”.

Así as cousas, as investigacións en nutrición apóianse no Regulamento europeo 852/2004, que distingue entre transformación, produtos transformados e sen transformar, e no sistema de recollida de datos Foodex 2, desenvolvido pola Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA) con datos de consumo de diferentes países, pretende a avaliación de riscos e estudos nutricionais.

Ultraprocesados: que fan as institucións para limitalos?

O Ministerio de Sanidade empezou a actuar en 2005, coa estratexia NAVES, para promover a alimentación saudable e o fomento da actividade física. Neste marco, en 2013, iniciáronse acordos coa industria alimentaria, como o plan HAVISA (Hábitos de Vida Saudables na Poboación Española) destinado a incluír mensaxes de promoción da actividade física nos empaquetados de alimentos calóricos, ou o código PAOS, para a autorregulación publicitaria de alimentos. Os expertos en saúde pública consideran ambas as medidas como ineficaces.

No último ano, desde o Ministerio discutiuse a ampliación da lei 17/2011, con accións como a implantación voluntaria de Nutri-Score, a redución da cantidade de azucre en 3.500 produtos ou a prohibición de vender ultraprocesados (preparacións industriais elaborados a partir de sustancias derivadas doutros alimentos) en hospitais e outros centros públicos, así como a limitación da publicidade dirixida a menores, unha estratexia de éxito nos países nórdicos. Con todo, os expertos denuncian que tanto a prohibición dos ultraprocesados nas máquinas de vending de lugares públicos como o veto aos reclamos infantís en empaquetados e anuncios incúmprense continuamente.

Aumentar impostos para as bebidas azucaradas

Entre tanto, a creación dun imposto especial para as bebidas azucaradas foi unha das propostas máis demandadas por sociedades científicas e organizacións de consumidores, e implantada nos últimos anos en Francia, Portugal, Reino Unido, Hungría, Bélxica, Dinamarca, Finlandia e Irlanda, onde xurdiron diferentes conflitos entre fabricantes e gobernos. Unha medida polo momento só aplicada en Cataluña. Segundo Nancy Babio, “no caso catalán, os estudos indican un descenso do 22 % no seu consumo”.

Nesta liña, unha das estratexias anunciadas polo Ministerio de Consumo é revisar a fiscalidade dos alimentos, aumentando os impostos dos ultraprocesados e rebaixando ao 4 % o IVE dos alimentos frescos e saudables, medida xa implantada en Francia, onde o abaratamento de froitas e verduras mediante a redución do IVE aumentou o seu consumo. Dous puntos contemplados pola Sociedade Española de Epidemiología, pero insuficientes para esta asociación, que propón, ademais, axudas especiais, como xa sucede en Finlandia, para persoas en situación de vulnerabilidade, o outro segmento da poboación máis afectado polo comido lixo, despois dos nenos e novos. Nancy Babio apunta tamén a mellorar a comprensión da etiquetaxe nutricional a través da implantación obrigatoria de Nutri-Score, para empoderar ao consumidor cara a mellores decisións de compra.

Alternativas sas e baratas para facer en casa

Os expertos en saúde pública coinciden en que o consumo de ultraprocesados está máis estendido entre as rendas máis baixas. Institucións como o Basque Culinary Center reivindican a volta á cociña como acto de empoderamiento. A experta en proxectos gastronómicos de baixo orzamento e profesora de cociña Anna Mayer comenta que “a clave está en non saírse da dieta mediterránea, a que conta con máis respaldo científico sobre o seu impacto saudable, o que á súa vez é unha boa noticia para os petos por basearse en alimentos alcanzables como legumes, cereais, verduras e peixes”. Estas son as súas propostas (calculadas para catro persoas):

  • Prato de legumes (0,60 euros). Aínda que os legumes en conserva non son unha mala alternativa, o menor impacto no moedeiro dáse coa compra da súa versión seca. Ingredientes para catro persoas: legumes secos (lentellas, feixóns e garavanzos) entre 1,50 e 2 euros por kg (10 racións) ou legumes xa cocidos a 0,40 euros/ración.
  • Salteado de verduras e carne (2,33 euros). En lugar de guisos, salteados de carne con verduras. Dúas variantes de preparacións: marinados tipo mediterráneo ou en wok con salsa de soia. Ingredientes para catro persoas: salteado de verduras variado (entre 0,80 e 1 euro) e 100 g de carne (1,33 euros).
  • Pesto de pistacho e perexil (1 euro). Esta salsa é unha alternativa estupenda a unha pizza ultrapocesada de carbonara, por exemplo. Non só en prezo: os pistachos son unha importante fonte de fibra e vitamina B6. Ingredientes para catro persoas: 80 g de pistachos, 40 g de albahaca fresca, 75 g de queixo parmesano rallado, allo e 150 ml de aceite de oliva.
  • Verduras ao forno (2,88 euros). Unha bandexa de verduras cortadas en anacos é idónea para cociñar unha gran cantidade de verduras á vez para varios días. Co fin de axustar ben o orzamento, é fundamental que as verduras sexan de tempada. Pódense acompañar cunha salsa de iogur. Ingredientes para catro persoas: calabacín (0,30 euros), pemento vermello (0,44 euros), cenoria (0,88 euros), cebola (0,30 euros), pataca (0,34 euros) e salsa de iogur (dous iogures naturais, 0,62 euros).

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións