Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Podemos fiarnos das apps nutricionais que escanean produtos?

Úsanas millóns de persoas, pero son fiables? Avaliamos a eficacia destas aplicacións coa axuda dun equipo de nutricionistas e tecnólogos alimentarios

Imaxe: Getty Images

As aplicacións para escanear alimentos procesados e obter unha valoración nutricional do produto están de moda. Entre elas, sobresaen catro: Yuka, MyRealFood, Open Food Facts e O Coco. Nas seguintes liñas explicamos como funcionan e en que se diferencian. Ademais, veremos as súas fortalezas e debilidades e analizaremos se son fiables os seus resultados, con axuda de catro especialistas: Gemma do Caño, experta en I+D+i e calidade da industria alimentaria; Miguel Anxo Lurueña, doutor en Ciencia e Tecnoloxía dos Alimentos; e Beatriz Carballos e Laura Saavedra, ambas as dietistas-nutricionistas e tecnólogas alimentarias.

Yuka

Esta app foi creada polo francés François Benoit, un pai de familia que buscaba  como facer accesible a información sobre a etiquetaxe. É moi popular en Francia, con máis de 10 millóns de usuarios.

  • Prezo: gratis / 14,99 euros ao ano a versión prémium | Descargas: máis de 5 millóns en Google Play

Como funciona? Yuka avalía alimentos e cosméticos. En canto á análise nutricional, tras escanear o código de barras, a ferramenta puntúa cada produto sobre 100, a partir de tres criterios:

  • 60 % da nota: a cualificación en Nutri-Score .
  • 30 % da nota: penaliza a presenza de aditivos baseándose en informes da Autoridade Europea para a Seguridade dos Alimentos (EFSA), a axencia francesa de seguridade sanitaria (ANSES), o Centro Internacional de Investigacións sobre o
    Cancro (CIIC) e outros estudos independentes.
  • 10 % da nota: valora en positivo se o produto conta coa etiqueta ecolóxica europea. Este selo non sempre garante que o produto cumpriu todos os criterios dunha produción sustentable. Cando o produto suspende, a app propón alternativas mellor avaliadas.
  • Financiamento. Segundo a compañía, procede da cota anual de 15 euros das subscricións prémium e dos 59 euros do Programa Nutrición –só dispoñible en Francia–, a través do
    cal ofrece coñecementos sobre alimentación, receitas e acceso a nutricionistas.

Opinión dos expertos

O mellor. “Outorga unha valoración numérica que pode ser cómoda para o consumidor porque lle resulta fácil de interpretar”, opina Beatriz Carballos. “Con todo, isto é unha arma de dobre fío, porque se os criterios non se basean na evidencia científica, esa nota por si mesma ten pouca validez, pero o usuario non vai apreciar matices”, engade.

O peor. “A pesar de que unha parte da nota baséase en Nutri-Score, non mostra a cualificación que se obtería con este sistema”, afirma Miguel Anxo Lurueña. “Ademais, esta ferramenta necesita dun mellor axuste porque algunhas  puntuacións non son correctas”, indica Laura Saavedra.

Todos os expertos coinciden nos dous puntos débiles: a valoración positiva dos produtos ‘bio’ e a clasificación dos aditivos. “Ningún dos dous achegan información que inflúa na calidade nutricional do alimento”, explica Gemma do Caño.

“A etiqueta ‘eco’ indica que están a cumprir unha lexislación en relación co seu sistema de produción, pero non son necesariamente máis sustentables (poden vir do outro lado do planeta, coa súa correspondente pegada de carbono) e non hai ningunha evidencia de que sexan  nutricionalmente mellores”, apunta Carballos, quen engade: “En canto aos aditivos, a clasificación en ‘sen risco’, ‘risco limitado’, ‘risco moderado’ ou ‘risco elevado’ leva a pensar que hai aditivos perigosos que debemos evitar, cando todos os que se usan no mercado son seguros nas doses empregadas e son avaliados pola EFSA. Ademais, non é transparente, xa que non explica que peso outorgan á opinión da EFSA nin o porqué desa ponderación, fronte a estudos independentes dos que non se coñece calidade nin robustez”.

MyRealFood

Carlos Ríos, nutricionista e gurú do movemento ‘realfooding’ en Instagram, é quen marca a pauta desta aplicación. Define a súa proposta como un estilo de vida saudable baseado en consumir o que el chama “comida real” e fuxir dos ultraprocesados.

  • Prezo: gratis | Descargas: máis de 500.000 en Google Play

Como funciona? A base desta aplicación é a comunidade de realfooders : “Crean contido propondo receitas saudables e motívanse entre eles”, explica Carlos Ríos. Para evitar os bulos, a app establece moderadores que eliminan ou desmenten calquera información non acorde coa evidencia científica.

Esta aplicación clasifica os produtos en tres grupos en
función do Índice Real Food: comida real, bo  procesado e ultraprocesado. Este índice foi creado polo propio Carlos Ríos a partir do sistema NOVA. Esta clasificación, creada en 2010 pola Universidade de São Paulo, agrupa os alimentos segundo o grao de procesamiento. “Simplificámolo coa axuda dun equipo de dietistas-nutricionistas
e de avogados expertos en regulación da etiquetaxe buscando a maior facilidade do usuario”, engade. Nesta app hai espazo para os aditivos: “Informa da súa presenza e indica se é inocuo ou controvertido en función dos estudos científicos”, aclara Ríos.

  • Financiamento. Polo momento, con recursos propios, aínda que no futuro contará con plans prémium.

Opinión dos expertos

O mellor. “En relación con Yuka, dá máis independencia ao consumidor porque non ofrece unha nota absoluta, senón varios tipos de información (grao de procesado, ingredientes, información nutricional…)”, opina Beatriz Carballos. “É positivo que empregue o
criterio de advertencia ‘alto en…’, seguindo o sistema de
etiquetaxe frontal empregado en Chile, que é un criterio obxectivo”, engade Gemma do Caño. “Ademais, o grao de procesamiento é un aspecto importante á hora de elixir ou evitar o consumo dun produto”, comenta Saavedra.

O peor. O sistema de clasificación é, en palabras de Miguel Anxo Lurueña, “fácil de interpretar, pero demasiado simplista”. E engade: “Postos a simplificar sería máis recomendable clasificar en saudable ou insano”. Para Carballos, “o sistema NOVA é público e obxectivo, non ha lugar á interpretación e podería ser un bo criterio”. Con todo, a letra pequena da app indica que “adapta e baséase en estudos científicos actuais do sistema NOVA”. Para esta experta, “esa adaptación introduce un factor subxectivo descoñecido, co que perde imparcialidade sen facer público o método de avaliación”.

E, como en Yuka, o asunto dos aditivos é un motivo de crítica. “Pon en dúbida a seguridade dalgúns aditivos ao cualificalos como ‘controvertidos’, o que pode xerar desconfianza e medos infundados (quimiofobia)”, analiza Lurueña. Ademais, como lembra Carballos, “indica que se basea nas opinións da EFSA e en estudos independentes, sen identificar os devanditos estudos”. “Require dunha evidencia científica máis sólida para apoiar esa teoría”, remata Laura Saavedra.

Open Food Facts

En 2012, o programador francés Stéphane Gigandet lanzaba esta ‘Wikipedia dos alimentos’: unha base de datos colaborativa, editada e financiada por voluntarios, sobre máis de 800.000 alimentos. A app é unha versión simplificada deste proxecto.

  • Prezo: gratis | Descargas: máis de 500.000 en Google Play

Como funciona? A valoración desta aplicación realízase a través do sistema Nutri-Score: unha escala de cinco letras e cores que representa a calidade nutricional dun alimento. Vai desde a cor verde (a A) para os produtos máis saudables ata o laranxa escuro (a E), para os menos bos. Ademais, ofrece información sobre os niveis nutricionais de o  produto por 100 gramos en graxa, graxa saturada, azucres e sal.

Como as dous anteriores, Open Food Facts tamén achega información sobre os aditivos. Neste caso, enlaza individualmente e redirixe á clasificación deste compoñente segundo a Administración de Alimentos e Medicamentos dos Estados Unidos (FDA) e a EFSA.

Tamén dedica un apartado á pegada de ecolóxica do produto, informando tanto os materiais e o lugar da fabricación do envase, como da procedencia do alimento. En
algúns produtos engádese máis información: marcas, alérgenos ou etiquetas (‘bio’, sen glute, veganos…).

  • Financiamento. Declárase sen ánimo de lucro e finánciase coas doazóns de voluntarios.

Os expertos opinan

O mellor. “O máis positivo é que utiliza un criterio obxectivo, publicado por unha entidade oficial (Santé publique France): se calquera consumidor colle os criterios Nutri-Score e ponse a calcular a valoración dun produto, obterá unha valoración única e non interpretable, que será a mesma que dá a aplicación”, asegura Beatriz Carballos.

Ademais, todos coinciden en afirmar que se trata dunha aplicación útil para comprar produtos da mesma categoría. “E os datos son abertos, polo que se poden corrixir de forma sinxela”, engade Do Caño. “Conta cunha base de datos mundial de produtos moi ampla”, recoñece Saavedra. Carballos recomendaría esta app a “consumidores cun coñecemento nutricional medio, que coñezan o sistema Nutri-Score”. E Miguel Anxo Lurueña aconséllaa “só para comparar produtos da mesma categoría”.

O peor. Un dos seus puntos débiles resulta do cálculo de Nutri-Score. “Ao ser unha aplicación colaborativa, algunhas valoracións non están ben calculadas”, afirma Carballos. “Ademais, hai produtos nos que o sistema Nutri-Score pode despistar. Por exemplo, froitos secos ou aceite de oliva (que son saudables, pero coa clasificación desta app poden parecer insanos) ou refrescos sen azucre, que non se poden cualificar de saudables, pero que obterían unha boa puntuación”, apostila Lurueña. Nesta mesma liña opina Do Caño: “Gustaríame que ofrecese máis información. Nutri-Score é útil para comparar produtos da mesma categoría, pero non para ver como son en exclusiva. Por exemplo, atopamos coa mesma cualificación unha Coca-Cola Zero e un Actimel”.

O Coco

A app do Consumidor Consciente conta co asesoramento de Maira Bes-Rastrollo, catedrática de Medicamento Preventivo e Saúde Pública, e o dietista-nutricionista Juan  Revenga. A finais deste mes, esta aplicación estreará un novo sistema de valoración.

  • Prezo: gratis | Descargas: máis de 100.000 en Google Play

Como funciona? A app emite un veredicto propio puntuando o alimento do 0 ao 10, baseándose en tres fontes científicas de referencia:

  • A clasificación das 17 categorías alimentarias da OMS (Organización Mundial da Saúde) de 2015.
  • O sistema NOVA, que avalía o grao de procesamiento:
    alimentos sen procesar (NOVA 1), ingredientes culinarios (NOVA 2), alimentos preparados con dous ou tres elementos dos grupos anteriores (NOVA 3) e os ultraprocesados (NOVA 4).
  • Os selos de advertencia chilenos.

O algoritmo aplica, en primeiro lugar, os dous primeiros, e o
resultado ofrece diferentes combinacións:

  • OMS Si, NOVA 1 ou 3: 10 puntos.
  • OMS Si, NOVA 4: 6 puntos.
  • OMS NON, NOVA 1 ou 3: 5 puntos.
  • OMS NON, NOVA 4: 4 puntos.

Posteriormente, aplícase o sistema de advertencias chileno, que descontará un punto segundo a cantidade de azucre, sal, densidade enerxética e graxa. Así se obtén unha nota de 0 a 10. O nutricionista Juan Revenga insiste en que un dos principais obxectivos “céntrase en ser transparentes cos usuarios, indicando as fontes utilizadas”.

Tamén achegará datos sobre os aditivos. “Non vai sementar a menor dúbida sobre a seguridade de ningún aditivo: se están autorizados pola EFSA, considerarase seguro”, explica Revenga. Con todo, si ofrecerá unha opinión persoal sobre a función de cada aditivo,  distinguindo entre a tecnolóxica (relativa a antiapelmazantes, antioxidantes, axentes de carga…) e a cosmética, é dicir, aqueles aditivos que se usen para disfrazar as cualidades organolépticas e sensoriais do produto (colorantes, edulcorantes, potenciadores de sabor, espesantes…).

  • Financiamento. A app finánciase con recursos propios e proximamente incorporará subscricións prémium.

Os expertos opinan

O mellor. Para todos os expertos, é o sistema máis completo. “Utiliza tres criterios obxectivos, non interpretables, pero combinándoos para cubrir as carencias que cada un deles poida ter”, opina Beatriz Carballos. Esta nutricionista recomenda
que, se se descarga, ademais de empregala para ver a valoración de alimentos individualmente, úsese para comparar produtos
similares, porque poden levar sorpresas: dous pans de molde aparentemente iguais, por exemplo, poden ter unha cualificación moi distinta. “Realmente serve para elixir mellor”, apunta.

O peor. Os aditivos volven estar no foco das dúbidas. “O punto débil é que se reserve un apartado para os aditivos cunha valoración ‘persoal’  (subxectividade), pero a forma de facelo reduce as miñas reticencias”, analiza Carballos. Laura Saavedra conclúe: “Nin esta aplicación nin ningunha das anteriores poden substituír o consello personalizado dun profesional sanitario”.

Ortorexia, coidado coa obsesión por comer san

A información sobre alimentación erixiuse nunha das principais ferramentas de prevención da saúde. Pero a comida tamén pode converterse nunha obsesión que derive nun trastorno, unha realidade para 400.000 españois, segundo un recente informe da Fundación Fita. Os medios falan con frecuencia da ortorexia, un trastorno caracterizado pola obsesión por comer san. Adelaida Trías, psicóloga no Instituto de Trastornos da Alimentación (ITA), explica: “Esta patoloxía aínda non aparece no Manual Diagnóstico e Estatístico dos Trastornos Mentais da Asociación Americana de Psiquiatría (DSM-5), nin a estamos vendo en consulta”.

Por outra banda, a científica e divulgadora Deborah García Belo advirte sobre as implicacións de entender a alimentación sa como identidade persoal e social, caendo na procura da aprobación externa polas decisións alimentarias (como likes en redes sociais, felicitacións ou comentarios de desaprobación de amigos ou familiares). Coincide Trías: “Pode ser nocivo en persoas especialmente vulnerables á aprobación externa ou moi preocupados pola imaxe”.

No entanto, a orixe deste tipo de trastornos é sempre multicausal. A psicóloga cita algúns trazos indicativos ou que predisponen ao trastorno como inseguridade, baixa tolerancia á frustración, pensamentos circulares, hiperactividade, dificultades relacionais, ademais de restricións alimentarias, purgas con vómitos ou utilización de laxantes e mesmo abuso de alcol e outras sustancias e, nalgúns casos, autolesiones.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións