Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Propóleo, é bo para a saúde?

Non existen probas de que os suplementos dietéticos de propóleo sexan efectivos, curativos nin beneficiosos para a saúde

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 06deFebreirode2013
img_propoleos listp

É capaz o propóleo de mellorar o noso vigor sexual ou de frear o envellecemento? Compórtase a modo de superalimento con milagrosas propiedades? Os seus efectos son tan beneficiosos como para contrarrestar os nosos malos hábitos? A xulgar pola súa habitual presenza nas farmacias e nas mal chamadas “tendas de dietética”, millóns de persoas cren que si. Cómprano no inverno coa esperanza de previr os arrefriados, ou noutros momentos do ano para protexer o fígado e mellorar a dixestión. Con todo, non existen probas que sustenten devanditos supostos efectos beneficiosos. O presente artigo responde a catro preguntas fundamentais sobre o propóleo, ofrece cinco consellos e unha advertencia sobre o seu uso.

Img propoleos 01
Imaxe: Daniel Galleguillos

1. Que é o propóleo e que propiedades atribúenselle?

O termo “propóleo” non é aceptado pola Real Academia Española (RAE), aínda que é o máis utilizado (aparece en documentos publicados no BOE ou no Diario Oficial da Unión Europea). A RAE tampouco admite outra acepción moi común: própolis (ou “própolis de abella”). Si recolle, con todo, a palabra “propóleos”, que define así: “sustancia cérea con que as abellas bañan as colmeas ou vasos antes de empezar a obrar”.

Trátase, en todo caso, dun material resinoso que, a pesar de que ten a súa orixe nos brotes do álamo e das coníferas, é obtido polo ser humano das colmeas. Isto é así porque as abellas recollen os compoñentes dos propóleos das plantas e utilízanos para selar os buracos nos seus panales, suavizar as paredes internas e cubrir os cadáveres dos intrusos mortos. Por iso é normal achar no propóleo sustancias provenientes das colmeas.

O propóleo presenta unha composición química complexa na que foron identificados máis de 300 compoñentes, moitos deles con actividade biolóxica. Esta última consideración, como se detalla máis adiante, non sempre é positiva.

O propóleo ten máis de 300 compoñentes, moitos deles con actividade biolóxica

Existe unha larguísima lista de hipotéticas virtudes atribuídas ao uso de propóleo. Unha procura en Google pode facernos crer que é capaz de aliviar enfermidades leves, como trastornos estomacais ou arrefriados, pero tamén graves, como a tuberculose, o cancro, a sida e ata os infartos de miocardio. A propia Wikipedia sinala hoxe que ao propóleo “recoñécenselle” as seguintes propiedades medicinais: antibióticas, antivirais, antitumorais, antiinflamatorias, analgésicas, antialérgicas, anestésicas e inmunoestimulantes. Neste texto, en calquera caso, só se avaliará o efecto do propóleo inxerido en forma de suplemento dietético e non en forma de pomada ou ungüento.

2. Son certas as supostas propiedades do propóleo?

Os beneficios que refiren algunhas persoas tras consumir propóleo, son reais ou teñen que ver co chamado “efecto placebo“? Seica non obedecen a que este suplemento se utiliza para afeccións leves nas que a mellora podería atriburise ao curso natural da enfermidade? A opinión da Autoridade Europea para a Seguridade Alimentaria (EFSA) axuda a despexar estas cuestións. Segundo esta institución, non está probado que o propóleo:

  • mellore a saúde respiratoria ou promova o “confort respiratorio”.
  • ostente actividades antibacterianas ou antifúngicas.
  • teña unha acción antimicrobiana ou contribúa ao equilibrio microbiano nos órganos e tecidos do corpo.
  • produza melloras na garganta ou teña un efecto calmante na garganta ou o peito.
  • manteña a saúde oral.
  • contribúa á saúde intestinal ou mellore a dixestión.
  • apoie ao sistema inmunitario ou axude ás “defensas naturais”.
  • participe no normal funcionamento da circulación do sangue.
  • protexa ao fígado ou axude a que funcione ben.
  • teña capacidade antioxidante ou protexa a células e tecidos contra a oxidación.
  • aumente a resistencia fisiológica do organismo en caso de condicións ambientais severas.
  • produza unha “purificación corporal”.

Debido ao carácter regulamentario dos ditames da EFSA, as declaracións que atribúan ao propóleo efectos como os descritos, infrinxen o artigo 5.1.a de o Regulamento 1924/2006 e son, por tanto, ilegais.

3. O uso de propóleo ten efectos secundarios?

Cando unha sustancia non probou unha efectividade fóra de dúbidas para os beneficios que se lle atribúen, non ten sentido consumila e exporse ao risco de que presente efectos adversos. Incluso a máis mínima sospeita de posibles consecuencias negativas debería inclinar a balanza en contra da súa utilización.

No caso do propóleo, non hai suficiente información para poder saber se é un produto seguro, ou se interactúa con medicamentos, segundo MedlinePlus, aínda que un estudo publicado en 2006 observou síntomas como diarrea, dor abdominal e dermatitis tras a súa utilización. Unha investigación aparecida en 2011 engadiu que o propóleo pode actuar como anticoagulante e debería, por tanto, evitarse en pacientes que presenten un risco incrementado de hemorraxia.

Un problema engadido é que o propóleo atopámolo en moitas ocasións acompañado doutros produtos. Que sucede se o combinamos con, por exemplo, zume de granada? E se o tomamos con xelea real? Terá en tales casos máis efectos secundarios ou presentará máis interaccións farmacolóxicas? A resposta, como se comentou antes, é que non se sabe. Ademais, tanto a industria farmacéutica que comercializa o propóleo, como os vendedores ou terapeutas alternativos que o pautan, non están obrigados a informar acerca dos efectos adversos que poidan derivarse da súa utilización, algo que si ocorre cos fármacos convencionais.

Desaconséllase o seu uso en nenos , no embarazo, en pacientes con asma, así como en persoas alérxicas ás coníferas, os álamos, os produtos das abellas, o bálsamo do Perú ou os salicilatos (como a aspirina).

4. Por que o propóleo está no mercado se non se probou a súa efectividade?

Trátase dunha pregunta pertinente. O desexable é que antes de autorizar a comercialización dun produto con supostas propiedades terapéuticas demóstrese a súa efectividade e seguridade en humanos. Pero no caso dos produtos dietéticos, hoxe non é así. O GREP-AEDN indica que a lexislación aplicable aos produtos dietéticos non establece a necesidade de que se realicen ensaios clínicos que demostren a súa efectividade e seguridade antes da súa comercialización.

Non estraña, por tanto, que o Servizo Nacional de Saúde do Reino Unido (NHS) sinale que esta situación coloca nunha posición de vulnerabilidade aos consumidores. O NHS detalla que iso contrasta co desenvolvemento dos fármacos, que si deben achegar evidencias “robustas” que proben que son á vez seguros e eficaces antes de permitir o seu uso.

Cinco consellos ante o uso do propóleo

A continuación enuméranse cinco recomendacións aplicables tanto ao uso de propóleo como ao doutros produtos dietéticos, adaptadas dun documento
publicado en 2012 polo GREP-AEDN:

  1. Minimice o uso de ‘produtos dietéticos’. Se non está do todo seguro da súa efectividade, seguridade ou necesidade, non os compre.
  2. Non substitúa ou aprace o inicio do tratamento médico que lle indicou o seu profesional sanitario de referencia.
  3. Se observa algún efecto secundario, póngase en mans dun médico e denuncie a situación ante unha institución que se dedique á defensa do consumidor.
  4. Non confíe demasiado en produtos prodixiosos, chámense “bálsamo de Fierabrás” e veñan da man de Don Quixote, ou se etiqueten como “própolis de abellas” e veñan nun envase bonito. Hai estudos que mostran que quen deposita a súa fe nas aparentes propiedades dos produtos “naturais” ou dos suplementos dietéticos tende a ser indulgente co resto dos seus hábitos de saúde, por mor dunha inxustificada e ilusoria sensación de invulnerabilidade, que desinhibe os comportamentos insanos. Nunha investigación, por exemplo, observouse que tomar suplementos dietéticos asóciase a un incremento no tabaquismo, debido á errónea crenza de que tales suplementos protexen do cancro.
  5. No canto de confiar, en resumo, en milagres “naturais”, é moito mellor lembrar (e aplicar) un último e potente consello: melloremos o noso estilo de vida.

Unha advertencia: os produtos que se anuncian como naturais non sempre son saudables

A pesar de que é ilegal empregar o termo “natural” como característica vinculada a pretendidos efectos preventivos ou terapéuticos, utilízase de forma habitual. Faise porque pensamos que o natural é o contrario do artificial, é o puro e non o sintético, é o orgánico en lugar do procesado, é o humano e holístico no canto do inhumano ou tecnolóxico. Así, moitas persoas consideran que os produtos naturais son seguros, cando isto non é sempre así, tal e como apuntou en febreiro de 2011 a Office of Dietary Supplements. De feito, os produtos dietéticos poden mesmo estar adulterados con produtos perigosos, segundo a Facultade de Medicina de Harvard.

Os suplementos “naturais”, ademais de carecer de información sobre a súa seguridade, poden exercer efectos potentes no corpo e causar problemas serios. Unha revisión sistemática da literatura publicada en novembro de 2012 concluíu que varias plantas e suplementos dietéticos presentan potenciais interaccións farmacolóxicas prexudiciais. Debido á falta de regulación destas sustancias, é posible, segundo o profesor Ezdard Ernst, que descoñezamos gran parte das devanditas interaccións, e que esteamos en realidade fronte á punta dun iceberg.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións