Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Alimentación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Xullo Basulto, membro e fundador do Grupo de Estudo, Revisión e Posicionamento da Asociación Española de Dietistas-Nutricionistas (GREP-AEDN)

Atribuír a un alimento concreto propiedades terapéuticas é inducir ao engano

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 01deOutubrode2010

Xullo Basulto é dietista-nutricionista e centra o seu labor na divulgación de coñecementos relacionados coa saúde, a nutrición e a alimentación. Foi profesor asociado na Universidade Rovira i Virgili e no seu traballo destaca un trazo diferencial moi concreto: a constante procura da evidencia científica dentro do actual coñecemento, e por tanto, a obrigación de estar actualizado. Esta cualidade, entre outras, levoulle en 2002 a propor e máis tarde liderar a creación do Grupo de Estudo, Revisión e Posicionamento da Asociación Española de Dietistas-Nutricionistas (GREP-AEDN). Hoxe en día o GREP-AEDN é consultado a diario por profesionais particulares, pola industria e pola administración, e emite os seus informes á luz da ciencia baseada na evidencia. Neste sentido non son infrecuentes as consultas referidas ao pretendido efecto que sobre a saúde teñen diversos alimentos ou nutrientes que aparecen en función das diferentes modas.

Saúde e alimentación: cal é o grao do devandito vínculo?

A saúde garda relación co que comemos, sen dúbida. O enfoque que deu á relación comida-saúde o Ministerio de Saúde Americano alá en 1988 é claro: “se estás entre os 2 de cada 3 adultos que non fuma ou bebe en exceso, o que comes afectará á túa saúde a longo prazo máis que calquera outra opción”. Así de simple: comer ben mellora a saúde. Comer mal, empeóraa.

Pódese cuantificar?

Si, pódese cuantificar o efecto que a alimentación exerce sobre a saúde. Polo menos 2,7 millóns de mortes ao ano están causadas por un baixo consumo de froitas e hortalizas, segundo datos da Organización Mundial da Saúde (OMS). Devanditos datos revelan que a nivel mundial, a baixa inxesta de froitas e hortalizas causa aproximadamente un 19% dos cancros gastrointestinales, un 31% das cardiopatías isquémicas e un 11% de derrámelos cerebrais. A OMS concreta máis aínda e engade que unha inxesta diaria dun mínimo de 400 g de froitas (sen incluír os zumes) e hortalizas prevén: a obesidade, a enfermidade cardiovascular, o cancro e a diabetes tipo 2.

Ao seu modo de ver, cales son as maiores preocupacións da poboación xeral en canto á súa saúde e alimentación?

O 42% dos europeos, segundo unha enquisa da Comisión Europea publicada en 2006, pensamos que a nosa saúde pode alterarse en función da nosa alimentación. É unha cifra que debemos esforzarnos en que aumente ata convencer ao 58% restante. Os datos sinalan que os problemas de saúde que máis inquietan aos cidadáns coinciden cos que preocupan aos planificadores de saúde; as enfermidades cardiovasculares, o cancro e a obesidade.

É frecuente escoitar que o consumo dun determinado alimento axudaranos e previranos de sufrir enfermidades e aspectos relacionados coa nosa saúde, que hai de certo nestas alegacións?

A mensaxe das sociedades científicas de nutrición é que tomemos unha gran variedade de froitas e hortalizas, pero xamais nos instan a inxerir un tipo de froita ou verdura en particular. Un alimento, de forma illada, de ningún modo exercerá prodixios na nosa saúde. Si o fará, a medio-longo prazo, unha dieta rica en alimentos de orixe vexetal. Pero mesmo así, unha dieta, por máis saudable que sexa, non fai milagres.

Que opinión merécenlle os considerados alimentos antienvejecimiento ou que atrasan este proceso?

En datas recentes a subdirectora xeral de Saúde Pública, Dona María Eugenia López Delgado, indicou que manter unha alimentación rica en froitas e verduras, deixar de fumar e evitar o sedentarismo pode alongar a vida 14 anos. É dicir, si que podemos atrasar o envellecemento con determinados alimentos: os vexetais. Tomemos unha ampla variedade deles e a nosa vellez será máis saudable. Froitas, hortalizas, froitos secos, sementes, legumes, especias e cereais integrais (pan, arroz e pasta, entre moitos outros) demostraron axudar a previr, sen dúbida, boa parte das enfermidades crónicas asociadas á deterioración que se produce no noso organismo co paso dos anos.

Nos últimos meses as coñecidas como bayas de goji, zumes e extractos alagaron os mostradores de fruterías, herbolarios e mesmo farmacias Que son as bayas goji?

Debo confesar que a primeira vez que me preguntaron por elas tiven que acudir ao buscador de Internet, xa que non aparecían en ningún dos libros de texto centrados en composición de alimentos que manexo. As coñecidas como bayas goji son o resultado da recolección e desecado dos froitos dun arbusto que responde o nome científico de Lycium barbarum, aínda que tamén é posible que haxa presentacións comerciais cos froitos de Lycium chinense. En ambos os casos trátase de dúas especies arbustivas pertencentes á familia das Solanaceas, familia que ten unha ampla representación na nosa contorna (a planta da pataca, do tomate e do pemento pertencen a ela). Non son máis que froitas desecadas similares ás nosas tradicionais uvas pasas, pero de cor vermella.

Que hai de certo respecto das virtudes que parecen ter?

Nada. Das bayas goji se dogmatizan numerosas propiedades que son imposibles de cumprir (axudar a perder peso, diminuír a presión arterial, etc.). Se fose así, non serían un alimento, senón un medicamento. En tal caso, non poderían tomarse sen receita médica.

En concreto, unha das virtudes máis repetidas das bayas goji é a súa poder antienvejecimiento, está xustificado?

Dun tempo para acó gran parte da cualidade “antienvejecedora” dos alimentos asociouse ao carácter antioxidante dos seus compoñentes e a súa capacidade para neutralizar os radicais libres. Así, en maio de 2010 o Departamento de Agricultura de Estados Unidos (USDA) publicou unha pormenorizada base de datos na que se reflectía a capacidade de absorción de radicais libres dunha extensa lista de alimentos. Nesta lista están incluídas tamén as bayas goji e resulta destacable que a capacidade de absorción de radicais libres destes froitos sexa algo menor que o das grosellas e moito menor que o das mouras, por citar outras bayas silvestres máis coñecidas na nosa contorna. Segundo este documento, as cereixas e os arándanos terían un carácter antioxidante semellante e pásalas de Corinto superior a estas, máis do dobre. E conste que estes son só uns poucos exemplos, hai infinidade deles.

A través de que mecanismo tería lugar este beneficio dos devanditos alimentos?

Unha das claves para atrasar o proceso de envellecemento é priorizar o consumo de alimentos de orixe vexetal, ademais de cumprir cun estilo de vida saudable. Ao ser as bayas de goji un produto de orixe vexetal contiñan sustancias protectoras para a nosa saúde, como fitoquímicos (que sabemos que teñen capacidade de bloquear os citados “radicais libres”, as sustancias que aceleran o dano celular). Pero non terán máis fitoquímicos ou “de mellor calidade” que calquera outra froita desecada. Atribuír a un alimento concreto propiedades terapéuticas é inducir a engano ao consumidor.

Ademais, tamén hai certa controversia en relación co seu contido en determinados pesticidas e metais pesados daniños, é certo?

Denunciouse recentemente a inclusión de metais pesados e praguicidas en determinadas mostras destas bayas, aínda que a Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN) respondeu indicando que “non existe ningún risco inmediato para a saúde”. Convén esperar a ter máis datos respecto diso antes de emitir xuízos precipitados. Si creo que debería haber un maior control na importación destes produtos. É preciso destacar ademais que na súa resposta, a AESAN engadiu que “non existen evidencias científicas que avalen a publicidade sobre os efectos saudables que con frecuencia acompañan a este tipo de produtos”.

Desde 2007 está en vigor o Regulamento Europeo sobre Declaracións Nutricionais e Propiedades Saudables dos Alimentos co fin de evitar que fabricantes e distribuidores de alimentos fagan calquera tipo de alegación ou declaración sen a correspondente evidencia de que así sexa Por que se seguen comercializando as bayas de goji, entre outros alimentos, tal e como se está facendo?

Podemos remontarnos ao ano 2000 en que se publicou a Directiva 2000/13/CE para ter constancia legal de que a etiquetaxe, a presentación e a publicidade dos produtos alimenticios “non deberán inducir a erro ao comprador respecto das características ou os efectos do alimento”, nin poderán atribuír a un alimento propiedades de prevención, tratamento e curación dunha enfermidade humana. Dez anos despois da súa entrada en vigor, infinidade de etiquetas, presentacións e publicidades de alimentos no mercado español incumpren dita Directiva. Así pois, as declaracións de saúde das bayas de Goji súmanse ás irregularidades xa existentes. Quen nos dedicamos á alimentación confiamos en que forneza efecto o proposto no rigoroso Regulamento de declaracións nutricionais.

Poderiamos pensar que se trata dunha moda pasaxeira?

Si, de feito, moitas das declaracións sobre os supostos efectos beneficiosos deste tipo de produtos fainos o propio vendedor no seu punto de venda pola súa conta e risco, a través de carteis, folletos, lousas, etc. Algo que non aparece nos envases onde se comercializan. Este tipo de estratexias reflicte, en definitiva, o interese económico dunha transacción comercial na que, en ocasións, cométense excesos informativos a diverso nivel: o produtor, o envasador, o distribuidor e/ou o tendero final.

Cales cre que serán as vantaxes principais que obterán os cidadáns a través do completo cumprimento deste Regulamento?

O cumprimento deste regulamento, que pretende garantir a veracidade das declaracións de saúde relativas aos alimentos, contribuirá a axudar aos consumidores a realizar unha selección alimentaria responsable, pero sen inducirlles a erro. A idea é que as mensaxes de saúde que cheguen á poboación sexan educativos (desde o punto de vista da relación entre alimentación e saúde), pero sen levar a engano respecto para o efecto beneficioso declarado.

Concede a mesma desconfianza ou advertencia a outros alimentos en relación ás extraordinarias propiedades nutricionais e beneficios sobre a saúde que se lles outorgan?

Si, a verdade é que outorgo a mesma desconfianza a calquera atribución extraordinaria a un alimento. Considero que é moi posible que cando a poboación toma alimentos cuxas promesas de saúde son gloriosas, pode confiar tanto niso que non vexa a necesidade de cambiar o seu estilo de vida. De maneira inconciente pode pensar, “xa teño este comodín de saúde, así que non fai falta que faga exercicio ou que deixe de fumar”.

Por último, pídolle un consello para cando escoitemos a próxima publicidade na que se diga que un alimento concreto vai mellorar a nosa saúde ou esperanza de vida.

O meu consello é que cultive unha prudente actitude escéptica. Ningún alimento pode presumir de curar, rexuvenecer, dar vigor, vitalidade, tranquilidade ou inducir o soño. Para iso están os medicamentos, cos seus respectivos prospectos enciclopédicos que advirten das súas propiedades, pero tamén dos seus efectos secundarios e contraindicaciones.

NON MÁIS DIETA

Autor do libro “Non máis dieta” publicado o pasado maio e dirixido ao gran público, Basulto pon de relevo no mesmo “o absurdo que resulta a actual proliferación e popularidade dos máis variados tipos de dietas”. Dentro do que podería ser percibido como unha situación paradoxal, “as dietas ‘pseudomilagrosas’ de moda son moito máis coñecidas pola poboación xeral que os patróns dietéticos para comer como cómpre”, asegura.

Dietas para ter saúde. Dietas para perder peso. Dietas para esculpir o corpo. Dietas para recuperar a mocidade. Hai dietas para comer ben? Con este sucinto formulación Xullo Basulto e María José Mateo (co-autora) na súa recente publicación, incitan ao lector a penetrarse nos porqués, causas e consecuencias de facer caso das máis variadas estratexias dietéticas afastadas, a maioría, do menor rigor científico.

Nunha parte da sociedade na que o culto ao corpo e a persecución da saúde, entendida esta como a absurda negación dunha evidencia connatural a todo ser vivo, o envellecemento; é preciso atopar sólidas referencias que mostren tanto aos profesionais sanitarios como á poboación ata onde se pode mellorar a saúde a través da alimentación, asevera o dietista-nutricionista. Para iso “só hai que ter en conta os consellos, guías e recomendacións de organismos e sociedades científicas de recoñecido prestixio, e facer caso omiso de modas, ‘revolucións’ dietéticas, dimes e diretes”, conclúe Basulto.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións