Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé > Bebés

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

“Nos filósofos e superheroes hai moitos ensinos paira aplicar cos nenos”

José Carlos Ruiz, filósofo e escritor

O diálogo, o deber, a paciencia, o hábito… pódense fomentar nos nosos fillos co apoio dos filósofos clásicos. Pero tamén podemos recorrer aos superheroes como Superman ou Wonder Woman paira inculcar valores como a empatía ou a xenerosidade. O filósofo e profesor da Universidade de Córdoba José Carlos Ruiz (Córdoba, 1975) fala diso no seu libro ‘De Platón a Batman. Manual paira educar con sabedoría e valores’ e tamén nesta entrevista, onde convida os pais e ás nais a que axuden aos seus fillos a non perder a perspectiva filosófica coa que todos nacemos e a desenvolver o seu pensamento crítico.

De nenos somos pequenos filósofos: somos curiosos, asombrámonos por todo, non nos importa preguntar o que sexa… Pero logo perdemos esta capacidade. Que ocorre?

Non se sabe nin cando nin o motivo, pero é certo que, a medida que imos crecendo, desaparece o que eu denomino o protopensamiento, esa capacidade que temos todos desde nenos de asombrarnos do cotián, de ser curiosos e investigar e, despois, de cuestionarnos as cousas. En moitas ocasións, perdemos esa capacidade de asombrarnos pola sobreestimulación que recibimos. Pero tamén ocorre na etapa infantil, pois desde ben pequenos andan con pantallas. Agora parece máis complicado que se asombren do real e do mundo que vira na súa contorna cotiá e físico. E falta educación da mirada, desa análise do propósito da mirada ao redor de recuperar a esencia do real. Xa sei que moitos non temos nin tempo nin perspectiva paira recuperar ese filósofo que levamos dentro. E é verdade una frase do filósofo francés Michel Onfray: “Todos nacemos filósofos, pero só uns poucos logran permanecer”. Por iso creo que o gran reto en filosofía que ten a civilización por diante é non perder esa perspectiva filosófica coa que nacemos, esa necesidade de comprender o mundo e, por tanto, a curiosidade e o cuestionamiento.

Entón ese protopensamiento pódese recuperar…

No libro ‘A arte de pensar paira nenos’ potenciamos que o tres elementos do protopensamiento sigan unidos, porque moitas veces asombro, curiosidade e cuestionamiento sepáranse. Pero pódese recuperar, empezando por volver asombrarnos no cotián, mirando o real cunha perspectiva distinta. Por exemplo, si páirasche a analizar como funciona o día a día, ves que é asombroso desde que te levantas ata que te deitas. E o obxectivo é que esa recuperación do protopensamiento sexa o inicio do pensamento crítico. Porque, a medida que crecemos, a nosa capacidade de cuestionar e profundar na realidade empeza a ser insuficiente, e máis na realidade tan complexa que temos. Acudimos cada vez máis a manuais de autoaxuda ou a orientacións externas para que nos axuden a comprender o mundo, porque non somos capaces de realizar as preguntas adecuadas, nin de comprender dunha maneira personalizada. Ninguén nos ensina a realizar boas preguntas. Non hai una pedagoxía da pregunta, e as mesmas cuestións que fai un neno de 14 anos faias un mozo de 25 e un adulto de 50.

Que podemos facer entón os pais?

A base principal a nivel pedagóxico é que non perdan esa capacidade de asombro do cotián e que vaian profundando cada vez máis no cuestionamiento; é dicir, que vaian mellorando a súa capacidade de facer preguntas. Traballar con eles o cuestionamiento é moi sinxelo. Non leva un traballo forzoso diario nin tampouco estruturado, pero si implementar na súa realidade cotiá, de maneira natural, esa capacidade de mirar o real cos ollos do neno. No libro falo da mayéutica, de non dar ao neno nunca a resposta, senón de devolverlle una pregunta para que el esfórcese en xustificar as súas argumentacións e que tamén vaia profundando na pregunta.

Deixámoslles pensar, reflexionar?

Aínda que non lles deixen, vano a facer eles. O bonito é que, a medida que reflexionen, nós fagámoslles as preguntas adecuadas para que na súa reflexión véxanse forzados a revisalas, a facelas cada vez mellor, máis profundas.

Do seu libro ‘De Platón a Batman. Manual paira educar con sabedoría e valores’, que ensinos dos filósofos destacaría para que os pais puidésemos ter en conta de face á educación dos nosos fillos?

Nos filósofos hai moitísimos ensinos. De Kant é importante implementar que os nosos fillos vaian asimilando o concepto de deber, de tal maneira que eles mesmos aprendan que o deber non se premia, senón que é una obrigación que se impón cun criterio de sociabilidad; é dicir, que teñen que cumprir cunha serie de deberes porque forman parte dunha sociedade, una comunidade, una familia, una clase… e isto implica reciprocidad para que todo funcione.

Outro ensino interesante?

De Sócrates, a arte de conversar. Creo que quizá no século XXI a conversación é das máis importantes de todas: o diálogo en vivo e directo, con todos os elementos que implican que a sensibilidade entre en contacto coa aprendizaxe. Por que? Porque xa pasamos pais e fillos moito tempo cos medios de comunicación e as novas tecnoloxías. E para que sexa enriquecedora, una conversación implica que poidamos dialogar cos nosos fillos de maneira constante. En moitos casos substituímos a comunicación polo diálogo, e non é o mesmo. No diálogo ven obrigados a pór o foco de atención no tema e en ti, paira ver se o estás comprendendo. Facelos dialogar ao redor das temáticas que lles interesen e esforzalos a que se expliquen ben para que vexan que o interlocutor se está decatando é una das riquezas dos ensinos filosóficos máis importante. Outra das que falaba no libro é a importancia do hábito e dos costumes en Hume, de como se podía sistematizar un hábito.

E que sacamos da alegoría da caverna de Platón?

É un tipo de ensino moi difícil. Si aos nosos fillos educámolos coma se fosen o escravo da caverna, serán conscientes de que o esforzo a medio prazo ten una recompensa infinitamente superior que calquera cuestión inmediata. Esa educación pedagóxica de sacalo da caverna con esforzo, e ás veces, en contra da súa liberdade, failles ver que hai un ben superior neste proceso de sufrimento que teñen que esperar paira recibilo. Ese cultivo da paciencia, que non se está facendo nos procesos educativos, paréceme fundamental neste mito da caverna. Eu creo que Platón é una das esencias da pedagoxía contemporánea.

Si, parece que a paciencia está de canga baixa. Todo está a golpe de clic e quérese todo paira xa. Que difícil é saber esperar!

É educar. A paciencia antes era una virtude e traballábase, por exemplo, co aburrimento. Esta idea vén da filosofía estoica, que dicía que a recompensa final chega, sempre que sexas capaz de superar o sufrimento. Pero agora no século XXI a persoa paciente parece que está a perder a capacidade de aprehender a vida, de captar a esencia da experimentación. E, de súpeto, a paciencia pasa de ser una virtude a converterse no inimigo do progreso. O impaciente parece que é a persoa hiperactiva, proactiva, creativa, inquieta, emprendedora, que rompe a súa zona de confort buscando a novidade constantemente. E ao paciente véselle como un ser pasivo, que non produce, que está á espera, un ser que a sociedade contemporánea ha estigmatizado. Sen darnos conta, démoslle a volta á tortilla e estamos a xerar una sociedade de impacientes.

E de insatisfeitos, porque se non se pode facer ou ter o que queremos…

Pero se ten. Na sociedade de impacientes, o que quere chamar, chama; o que quere que lle contesten rápido e non lle contestan, chama e esíxeo. Educar a medio-longo prazo una recompensa que leva traballo, tempo e esforzo cada vez é máis difícil, porque a xente xérase desexos paira satisfacer de inmediato. Vímolo coa pandemia: aumentou o consumo de ansiolíticos, o número de divorcios…  O impaciente tivo que meterse en casa, e pasouno mal, porque non estabamos educados nin afeitos a estas cuestións.

Aos nenos apaixónanlles os superheroes dos que fala no seu libro. Que poden aprender pais e fillos deles?

A pedagoxía do cómic e os distintos superheroes pode ser o báculo sobre o que poden apoiarse os pais paira educar. Así, podemos aproveitar una película paira establecer un diálogo cos fillos ao redor de que calidades ten un superheroe ou superheroína, e ver cales son as máis interesantes de face a implementar no día a día. Hai moitas. Cada un terá que elixir cales son as máis oportunas no seu contexto.

E dos heroes máis cotiáns?

Sempre recomendo que nos procesos pedagóxicos os nenos teñan un referente próximo no que fixarse, e non hai mellor heroína ou heroe que una nai, un pai, una avoa ou un veciño como referente. Pero para que os nosos fillos empecen a telos como talles, os proxenitores debemos mostrar a nosa admiración por eses auténticos heroes (por exemplo, os seus avós) e destacar quen son, as dificultades que pasaron, o que fan… co fin de que vexan que a realidade do heroe está ao seu ao redor e que non hai que ser excepcionais paira ser un verdadeiro heroe. O obxectivo é moi sinxelo: que os referentes dos nosos fillos sexan reais e o máis coñecidos posible por eles para que a virtualidad, eses avatares que consumen, non coma o terreo ao real.

Una das frases preferidas dos superheroes: Todo vai saír ben. Pero non sempre pasa o que nos gustaría, e aparece a frustración.

Hai que educar aos fillos paira tolerar a frustración. Pacificar no plano do real non é educar; é vivir nunha ilusión, e tarde ou cedo o fillo vaise a caer do guindo e vai ser peor. O feito de que se frustren é consustancial ao xénero humano e ten que ver con como proxecten o concepto de ilusión que tiveron ou que esperan ou que fixemos os seus proxenitores paira satisfacer as súas inquietudes e os seus desexos dunha maneira constante e inmediata con tal de que non se frustren demasiado. Cada un ten que facer una avaliación da súa maternidade e paternidade, pero inevitablemente a frustración chega. Paréceme tan ridículo non educar en tolerar a frustración ou desnaturalizarla…

Falta filosofía en TikTok?

Falta filosofía en todos os sitios, non só en TikTok. De todos os xeitos, non creo que a filosofía teña moita cabida nas redes sociais, fóra das que dan a posibilidade de facer explicacións longas, como YouTube, onde podes meter nun vídeo dunha hora e media una clase de filosofía ou explicar a filosofía a nivel teórico. Pero os vídeos curtos de TikTok, poderíanse aproveitar paira promocionar, paira estimular; pódese dar una pildorita, para que logo uno investigue.

Etiquetas:

filosofía


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións