Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Consellos para acompañar ao neno ante a morte dunha familiar

Ante a perda dun ser querido, é fundamental estar preto do menor, explicarlle sempre a verdade e respectar o seu duelo, que ten as súas particularidades

Se para os adultos a morte dun ser querido é o episodio máis difícil de soportar, moito máis aínda o é para os nenos pequenos, quen aínda non teñen claro o significado da morte nin están maduros a nivel emocional para poder afrontala. Este artigo describe como entenden a morte os nenos en función da súa idade e propón algunhas claves para acompañarlles en situacións deste tipo, como tratar de preservar todas as rutinas posibles, non evitar falar da morte co pequeno se el deséxao, non apresurarse para tomar decisións que lle afecten e observar o seu comportamento con moita atención.

Imaxe: altanaka

Afrontar a morte de persoas queridas e próximas é o momento máis difícil na vida de calquera persoa, e máis aínda na dos nenos. Durante bastante tempo, os psicólogos e outros profesionais sostiveron ideas como que os pequenos non sufrían ou non necesitaban atravesar un momento de duelo . Por fortuna, esas crenzas quedaron descualificadas desde fai moito e, hoxe en día, enténdese a necesidade de acompañar aos menores para que poidan vivir esas situacións da maneira máis apropiada.

Preguntas, respostas e claves para acompañar aos nenos

É importante, ante todo, saber como entenden os nenos o concepto da morte. Nunha primeira etapa, que abarca ata os dous anos de idade, a morte é só unha palabra. O bebé desenvolve, ao redor do seis ou oito meses, unha “noción de permanencia de obxecto” que lle permite sentir a ausencia das persoas importantes para el, é dicir, aquelas con as que estableceu un vínculo forte. Con todo, é un período no que, como explica a Asociación Española de Pediatría (AEP), “o neno reacciona con incomprensión e indiferenza ante a morte“.

Entre os dous e o seis anos de idade, pola súa banda, o pequeno “entende a morte como un feito transitorio, algo mítico“, sinala a AEP.

Cara ao cinco ou seis anos, comeza a aceptar a universalidade deste feito. No seu intento por entender, fai preguntas acerca de como son as cousas no lugar onde está a persoa que faleceu (“fai frío?”, “como dorme?”, “virá traerme o meu agasallo de aniversarios?”) e sobre o seu propio coidado e benestar (“vou seguir indo a fútbol os mércores?”, “quen me recollerá agora?”). Tamén expresa a preocupación de que a morte afecte as persoas que lle rodean (“vós ídesvos a morrer?” ou “se morredes, quen me vai a coidar?”). Así o detalla a guía ‘Falemos de duelo. Manual práctico para abordar a morte con nenos e adolescentes‘, editado pola Fundación Mario Losantos do Campo (FMLC).

Esta guía apunta que é fundamental responder sempre coa verdade e ter en conta a “idade cognitiva”, xa que “hai nenos de catro anos que entenden practicamente todo e outros de 10 que necesitan explicacións máis sinxelas”. Tamén lembra que ao falar do tema con el, débense deixar en claro catro conceptos crave: que a morte é irreversible, que todos os seres vivos morren, que todas as funcións vitais pairan tras a morte e que esta ten unha explicación e é física. Ser claro e concreto evita que o menor desenvolva fantasías que o prexudicarán no futuro.

A AEP sinala algunhas recomendacións concretas para acompañar aos nenos que sofren a perda dalgún dos seus pais ou outra persoa moi próxima. Enuméranse a continuación.

1. Preservar todas as rutinas que se poidan

Tratar de que os cambios na rutina cotiá e nos ambientes nos que se move o menor sexan os menos posibles. Neste sentido, se a morte pódese prever, é bo anticipala. Pódese cambiar aos coidadores, os horarios e outras rutinas para que a transición sexa progresiva “en colaboración coa persoa que vaia a falecer”, explica a guía da FMLC. Engade que, desa forma, “primeiro estarán co neno os dous coidadores xuntos, daquela o coidador principal irá dando paso ao que vaia a quedar e irase retirando o máximo posible das rutinas centrais do bebé”. O novo coidador debe atender todas as necesidades do pequeno.

2. Falar da morte co neno

Non hai que eludir o tema da morte nas conversacións co neno sempre que este o desexe. O psicólogo Sergio Martín Tarrasón, membro da Sociedade Española de Psiquiatría e Psicoterapia do Neno e do Adolescente (SEPYPNA), cita no artigo ‘Morre un pai: desarollo evolutivo do concepto morte’ que o afán por evitar certos temas por unha suposta “protección” para o pequeno “non é outra cousa que a expresión do mecanismo de identificación proyectiva a través do cal o adulto se desprende dos seus propios aspectos infantís e adxudícaos ao neno”. A AEP suxire mesmo animar ao pequeno a falar sobre a persoa falecida e a compartir con el a tristeza e os recordos, ademais de darlle apoio para soportar a situación.

3. Evitar as présas coas decisións importantes

Evitar que os pais, durante o seu propio duelo, tomen decisións importantes que afecten á vida do menor. Martín Tarrasón explica que, nesas situacións, “o adulto atópase con que tamén el mesmo ha de afrontar a dor da perda dunha persoa querida, con toda a dificultade que iso supón e, ademais, axudar ao neno na súa aflición: unha dobre e difícil tarefa”. Por iso, deben deixar pasar un tempo prudencial antes de tomar medida que poidan carrexar consecuencias negativas no pequeno.

4. Observar ao neno con atención

No proceso do duelo, o primeiro ano é clave. A AEP detalla que se deben realizar entrevistas entre coidadores e mestres, observar a súa conduta durante o xogo, o seu rendemento escolar ou se o neno sofre regresións (é dicir, se ten condutas que xa deixara atrás, como ouriñarse na cama, ter medo á escuridade, etc.). Os aniversarios -sobre todo o primeiro- tamén son datas importantes nas que convén estar moi preto do pequeno.

O duelo no neno

O duelo é unha parte fundamental na tarefa de asumir unha perda. En termos psicolóxicos, é “un traballo, un proceso simbólico, intrapsíquico, de lento e doloroso desprendemento, que supón un reordenamiento representacional, a elaboración psíquica sobre o estatuto dun obxecto que deveu ausente”. Así o define o psicólogo Gabriel Donzino nun artigo titulado ‘Duelos na infancia‘.

Nos nenos, o duelo non asume a mesma forma que nos adultos. As reaccións dos pequenos, apunta o psicólogo Martín Tarrasón, poden incluír “a negación inconsciente e ás veces consciente da realidade da morte“, así como un descarte de todas as respostas afectivas relacionadas coa morte, unha maior identificación coa persoa falecida ou a súa idealización, descenso da autoestima, sensación de culpa e fantasías dunha relación coa persoa morta ou dun encontro futuro con ela. Neste sentido, é importante insistir na irreversibilidad e universalidade da morte.

E tamén son diferentes as formas en que o pequeno expresa a súa tristeza, en función da súa idade. Regresións, caída no rendemento escolar, pesadelos, irritabilidad, xogos violentos e enfados cos membros da familia son algunhas das formas en que o pequeno pode manifestar a súa pena, as últimas sobre todo, di a AEP, “cando a persoa falecida era esencial na vida do neno”. Cando estas situacións teñen moita intensidade ou se estenden máis aló do primeiros seis meses tras o deceso do familiar, os pediatras aconsellan acudir a un psicólogo infantil ou outro especialista.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións