Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Efectos do confinamento nos teus fillos (e como soportar xuntos esta etapa)

Estudar, xogar e facer exercicio dentro de casa puido ter consecuencias negativas nos nosos fillos. Coñece cales son, como levar esta situación e que aprender dela xuntos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Sábado, 06 de Xuño de 2020

Adaptarse a un confinamento como o que tivemos que vivir para evitar a expansión do coronavirus esixiu reorganizar a vida en familia. Para os nenos resultou e resulta —aínda non volveron ao cole— especialmente difícil: a obrigación de estudar, xogar e facer exercicio dentro de casa puido desestabilizar a harmonía doméstica e ter efectos negativos no terreo emocional, que analizamos a continuación. Pero desta inédita circunstancia cabe extraer leccións que axuden de face ao futuro, como tamén o vemos nestas liñas.

Hai en España 6.885.528 nenos menores de 15 anos, segundo o Instituto Nacional de Estatística (INE). Deles, máis de seis millóns e medio acudían cada día aos centros onde cursan educación infantil, primaria e ESO (ata os 6 anos, a escolarización é de carácter voluntario). En condicións normais, a súa rutina de luns a venres limitaríase a ir de casa ao colexio e do colexio a casa, se exceptuamos as actividades extraescolares e o intre de xogos no parque. Pero ante unha situación de confinamento, as condicións normais deixan de selo. Eses case sete millóns de nenos víronse obrigados a permanecer nas súas casas, convivindo con pais e irmáns 24 horas ao día, durante semanas: un panorama novo ao que non foi sinxelo adaptarse.

Corentenas como a que vivimos alteran o ritmo da unidade familiar e privan aos pequenos do necesario contacto co exterior, o cal redunda en “experiencias educativas de calidade, influyendo na motivación e o entusiasmo dos nenos sobre a aprendizaxe e a escola”, segundo a psicóloga e educadora Gabriela Bento, da Universidade de Aveiro (Portugal). As actividades ao aire libre tamén teñen beneficios para a saúde, polo gasto enerxético que implican e a absorción de vitamina D do sol, cuxo déficit pode provocar problemas óseos de adultos.

O confinamento para os nenos, segundo o país

En España, a corentena foi drástica para persoas de todas as idades; tamén en Italia e Portugal. En Italia , despois de tres semanas de illamento completo, consentiuse que os pais saísen a dar curtos paseos cos seus fillos menores de idade. Noutros países as medidas foron máis laxas. En Francia e Bélxica permitíronse “saídas indispensables para o equilibrio da infancia”. O Goberno belga animou mesmo a realizar exercicio no exterior. En Alemaña , nenos e adultos puideron saír á rúa, a condición de que mantivesen con outros unha distancia de seguridade dun metro e medio e en grupos de dous en dous, excepto en familias. No Reino Unido permitíronse desde o inicio os paseos con nenos, aínda que se prohibiu o seu acceso a parques de xogos, para evitar aglomeracións e polo risco de contaxio a través do contacto con metal ou plástico, onde o virus permanece ata tres días. Estas medidas buscaban un equilibrio entre a súa seguridade e o seu benestar.

nina paseo cuarentena coronavirus
Imaxe: cocoparisienne

Nesa liña pronunciouse o Colexio oficial de Psicólogos de Madrid, que pediu “priorizar as saídas á rúa de forma gradual de nenos, nenas e adolescentes”. Chamaba a non descoidar a atención “sobre as súas necesidades evolutivas, emocionais e, en definitiva, psicolóxicas”, porque o confinamiento pode xerar problemas desta índole, “en especial, en nenos, nenas e adolescentes”. E, entre estes, enumeraba: alteracións do estado de ánimo, tensión, alteracións do soño, trastornos de conduta alimentaria, síntomas de ansiedade, tamén psicosomáticos, problemas de conduta ou problemas relacionados coa adicción á tecnoloxía e ao xogo.

Os expertos estiveron a favor de dita flexibilidad sempre que se garantise previamente a seguridade dos nenos. Así, para a Asociación Española de Pediatría (AEP) era “prudente e desexable” que se instaurase un período previo de confinamento rigoroso que protexese á poboación, e que a poboación infanto-xuvenil cumpríseo do mesmo xeito que o resto dos cidadáns. Unha vez garantida a súa saúde nesa fase preliminar, a AEP creu conveniente “priorizar un desescalamiento organizado do confinamento de nenos e adolescentes, mantendo as saídas controladas e vixiadas por un adulto”. Da mesma opinión é a psicóloga infantil Silvia Áraba: “En todo momento o que debe buscarse é o menor dos males. E ata que a situación non estea do todo controlada, o menor dos males foi que os nenos queden en casa. Cando se logra ese control, é o momento de saír con coidado e sentido común”.

Efectos psicolóxicos do confinamento nos nenos

No plano emocional, o confinamento pode producir tensión causada por un cambio tan forte na súa contorna, como advertían investigadores chineses nun artigo publicado en The Lancet tamén en marzo de 2020. Durante o peche, “é posible que se dean alteracións de soño, episodios de rebeldía, rabietas, cambios de humor e pelexas entre irmáns”, pon de relevo Silvia Áraba.

Tras a corentena, nestes días poden manifestarse secuelas: “A nivel emocional, algúns nenos poden experimentar máis ansiedade, medo, trastornos obsesivos ou depresivos”, advirte Áraba. “No plano da conduta poden volverse retadores, ter rabechas ou regresións: por exemplo, volven facerse pis na cama cando o superaron”. Son indicadores de que algunha pequena factura pasoulles. Se vemos que non concilian ben o soño, teñen medo, perden o apetito ou teñen unha fame voraz, fan chamadas de atención… “Quizá é momento de pedir axuda profesional”.

Como establecer rutinas e non caer nos castigos

Estes conflictos derivan en gran medida do caos que suscitou a nova realidade. Áraba subliña a importancia de establecer horarios e rutinas nos pequenos, pois “lles dá seguridade”. Tamén o afirma Carmen de Andrés, doutora en Ciencias da Educación e profesora de Facultade de Formación do Profesorado e Educación da Universidade Autónoma de Madrid: “Todos necesitamos esas rutinas, tamén os maiores. É primordial establecelas, para que os pequenos saiban cando é tempo de estudar, de xogar, para comer, de facer exercicio ou de durmir”. Canto máis organizada estea a xornada como nunha situación normal, menos probabilidades haberá de que se produzan os problemas antes citados.

De face a lograr a desexable harmonía, nunca é tarde para elaborar en familia un cadro de horarios “onde programemos que facemos cara hora”, sinala Silvia Áraba. “Ao facerlles partícipes da planificación, os nenos non a viron como unha imposición, senón resultado da súa propia iniciativa, e será máis fácil que a cumpran”.

ninos pelea cuarentena coronavirus
Imaxe: Vitoria_Borodinova

Sufocar insurreccións é posible sen recorrer a regañinas ou castigos, que elevarán a tensión nunha atmosfera pouco relaxada de seu. “Cando xorden condutas disruptivas que queremos que desaparezan, o mellor é deixar de prestarlles atención”, explica a psicóloga. “Pola contra, debemos premiar e alentar aquelas accións que queremos perpetuar”. Coincide UNICEF, que recomenda usar linguaxe positiva para dicir aos nenos o que deben facer. “Por favor, recolle a túa roupa”, no canto de: “Non o deixes todo feito unha lea”.

O colexio en casa: é home-schooling?

A actividade docente ha tido e ten o seu espazo principal no domicilio. Nesta circunstancia, foi tarefa dos pais asegurarse de que os seus fillos sentasen a estudar, de que o fixesen nun espazo adecuado e de supervisar os seus avances. En definitiva, o confinamiento requiriu maior implicación por parte dos adultos.

Para o estudo en casa, os expertos seguen recomendando programar tarefas, destinar un lugar específico para o estudo ordenado e luminoso, alternar traballos que requirían máis esforzo cognitivo (memorizar, asimilar, comprender) con actividades menos intensas (facer lecturas, notas marxinais, esquemas e resumos… Pero, aínda que esta é a teoría, na práctica moitas familias non puideron dedicar aos fillos a atención requirida, ben por descoñecemento, ben porque non foi posible, porque os pais non se sentiron “capacitados”, ou ben porque as casas non favoreceron dispor dun lugar para iso.

Esta forma de estudo caseiro remite inevitablemente ao concepto de home-schooling , opción educativa na que os pais deciden instruír aos fillos pola súa conta, fóra das institucións. Con todo, Carmen Urpí, profesora no Departamento de Educación da Universidade de Navarra e doutora en Pedagoxía, atopa notables diferenzas. “Estar encerrado en casa non é unha situación habitual de home-schooling , senón un transo obrigado pola alarma declarada”, explica. En caso de corentena, o papel dos adultos “sería non tanto converterse en docentes, senón, sobre todo, en pais, brindando soporte moral e afectivo”, engade Urpí.

Os expertos suxiren aproveitar o tempo extra que os pais pasan agora cos seus fillos para levar a cabo actividades que estimulen a súa creatividade. “Facer un debuxo, cociñar, bailar… son tarefas que canalizan moitas emocións e fanlles sentir ben”, afirma Carmen de Andrés. En calquera caso, non convén dramatizar; non poder levar a cabo este conxunto de recomendacións non terá un efecto notable nos nenos menores de 15 anos. “A esa idade, todo é recuperable; sería máis complicado en adolescentes a piques de entrar na universidade, polo nivel de esixencia das súas materias”, afirma De Andrés. O plan de estudos debe asumir que este non foi un curso normal. “Realmente poden darse por aprendidas as materias correspondentes? Pois non. Será necesario facer unha reestruturación das materias no curso seguinte de modo que se comece cun repaso do anterior”, indica Áraba.

Tempo para xogos, pantallas e lecer en familia

nino madre juego cuarentena coronavirus
Imaxe: marcisim

Pero non todo vai ser estudar ou debuxar; os nenos deben xogar. O xogo achega moito no desenvolvemento cognitivo, social, emocional e na formación da personalidade. A través do xogo os pequenos enriquecen a súa mente, estimulan a súa fantasía, crean situacións e danlles solución. Hoxe, parte do lecer infantil está ligado ao uso de dispositivos electrónicos. “Nestas semanas, todos nos colgamos máis das pantallas. Os pais non deben culpabilizar aos nenos porque vexan máis televisión ou xoguen coas maquinitas”, di De Andrés.

Con certos límites, iso si: a Sociedade Española de Pediatría Extrahospitalaria e de Atención Primaria recomenda en nenos maiores de dous anos que o tempo de pantalla non supere as 1,5 horas os días de clase e dúas horas os fines de semana e en vacacións. Os menores de dous anos non deben ver a televisión: “É a etapa do maior desenvolvemento psicomotor e o tempo fronte á pantalla é un tempo perdido neste importante proceso”. Para que non se pasen o día pegados á pantalla, “debemos pactar por escrito o tempo que van dedicar á tableta, ao móbil ou os videoxogos”, sinala Silvia Áraba.

Por outra banda, as horas en familia propician o lecer conxunto. Quizá o resto do ano a falta de tempo impide ver películas xuntos, preparar cos fillos un biscoito ou competir en xogos de mesa.

Que aprender de tanto tempo xuntos

É posible extraer beneficios deste tempo xuntos? A resposta é si. Os pais poden aproveitar os períodos de convivencia estreita para infundir valores aos seus fillos. “Se os pequenos viron aos seus proxenitores concentrados no seu traballo, eles concentraranse no estudo; a disciplina é un concepto que se lles pode transmitir”, di Silvia Áraba. E engade: “Esta situación pode axudarnos a educar na corresponsabilidade. Compartir tarefas é o mellor camiño para logralo. Non para que os pais afórrense traballo, senón porque dese modo van fomentar a autonomía e a responsabilidade dos seus fillos”. Como suxire UNICEF, tamén se pode “involucrar aos nenos en actividades de limpeza, de acordo coa súa idade e habilidades. Desenvolven o sentimento de ser necesitados”.

É tempo, en definitiva, de rescatar o espírito de grupo fomentado, o que reforzará lazos afectivos. Como explica a psicóloga Áraba, “hai que inculcarlles a idea de que os integrantes da unidade familiar forman un equipo e as tarefas deben repartirse entre todos”. Manteñamos esa piña.

Para acceder a más contenidos, consulta la revista impresa.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións