Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Ictus en nenos e adolescentes: como detectalo e que facer si o teu fillo ten estes síntomas

Os síntomas dun ictus pediátrico son moi parecidos aos que experimentan os adultos, como a falta de mobilidade nun lado do corpo ou problemas para falar de forma coherente
Por María Huidobro González 3 de Febreiro de 2023
ictus infantil
Cada seis minutos, unha persoa padece un ictus en España; dous de cada tres, con máis de 65 anos de idade. Pero este accidente cerebrovascular non é exclusivo das persoas maiores. Cada vez hai máis novos afectados, e si, os nenos tamén poden sufrir esta lesión. A incidencia na infancia non é tan alta, nin as causas son as mesmas, pero este infarto cerebral comparte algúns síntomas e secuelas e, por suposto, provoca falecementos e o tempo é vital para reducir o risco de morte e de consecuencias graves. Para iso, resulta esencial coñecer os sinais que avisan de que un menor está a ter un ictus pediátrico. Contámosche cales son eses signos de alarma e que debes facer en canto nótelos no teu fillo.

Que é o ictus infantil

Coñecido como accidente cerebrovascular, o ictus pediátrico prodúcese pola interrupción súbita do fluxo sanguíneo a unha parte do cerebro. Como nos adultos, pode ocorrer pola obstrución dun vaso cerebral (ictus isquémico) ou debido ao sangrado ou derrame por rotura dun vaso cerebral (ictus hemorráxico). Ademais, os menores tamén poden ter un ataque isquémico transitorio, cando esa interrupción é moi breve.

Si esta enfermidade ataca a 120.000 persoas adultas ao ano, no caso dos nenos e adolescentes de 2 a 16 anos, os datos sinalan que o ictus pediátrico ocorre a entre 2 e 13 menores ao ano por cada 100.000 habitantes. Por tanto, sucede con moita menor frecuencia que entre os adultos. A maior incidencia dáse no primeiro mes de vida (un caso por cada 1.500 bebés), pero é outro tipo de ictus, o neonatal.

Con todo, o ictus infantil atópase entre as 10 causas principais de morte na poboación pediátrica en países desenvolvidos, como España. As taxas de mortalidade oscilan entre o 7-28 % no caso do ictus isquémico e o 6-54 % no ictus hemorráxico, segundo un estudo australiano publicado en 2016 na revista ‘Stroke’.

E non só iso. Como se apunta na mesma investigación, o 80 % dos nenos e adolescentes que sobreviven presentan secuelas e entre un 6 % e un 35 % dos casos o ictus volverá suceder (recurrencia).

Secuelas do ictus en nenos

A pesar da plasticidad do cerebro infantil en desenvolvemento, as consecuencias dun ictus non son raras, ao contrario. Entre o 60 % e 85 % dos ictus isquémicos e entre o 33 % e 50 % dos ictus hemorráxicos producen secuelas nos menores que lles poden durar toda a vida, pois na súa maioría son permanentes, o que condiciona enormemente na súa calidade de vida e a da súa familia.

E é que as principais secuelas son motoras (50-80 %), da linguaxe (30 %), dificultade para a aprendizaxe e para o desenvolvemento de funcións cognitivas (30-67 %), así como alteracións do comportamento. Co tempo, tamén é frecuente que apareza a epilepsia.

Causas de ictus en nenos

Investigacións recentes indican que a maioría dos ictus na infancia prodúcense por factores de risco, aínda que un 10 % sófreno nenos sans e sen causa aparente.

Entre os factores de risco que están detrás dos ictus isquémicos a estas idades figuran, segundo os criterios CASCADE, as cardiopatías conxénitas (ou tras someterse a unha cirurxía ou intervención cardíaca), alteracións do sangue (como unha anemia de células falciformes) ou enfermidades xenéticas ou metabólicas. Pero tamén sucede, sobre en nenos sans, tras unha infección nas vías aéreas altas e arrefriado (días antes), unha varicela (até un ano antes) ou un traumatismo leve na cabeza ou no pescozo.

Mentres, os ictus hemorráxicos son máis frecuentes en menores con malformacións vasculares cerebrais, enfermidades do sangue que favorezan o sangrado e tumores, ademais de tras traumatismos.

Entón, pódese previr? Os expertos confesan que é difícil precisamente polas causas, pero si que é posible un tratamento preventivo para evitar que volva repetirse.

Ictus en nenos: síntomas

ictus infantil
Imaxe: Mikhail Nilov

Por todo iso, o diagnóstico precoz e o tratamento que reciban os afectados nas primeiras horas tras sufrir un ictus resultan imprescindibles para mellorar o seu prognóstico e calidade de vida. E diso depende saber recoñecer os sinais que o alertan, pois máis da metade dos nenos e adolescentes que teñen un accidente cerebrovascular son diagnosticados de forma tardía, entre 12 e 24 horas despois.

E cales son os síntomas dun ictus pediátrico? Son moi parecidos aos que experimentan os adultos, como a falta de mobilidade nun lado do corpo ou que mostre problemas para falar de forma coherente. Pero hai outros máis habituais nos menores de 16 anos, como dores de cabeza, convulsións ou diminución do nivel de consciencia (está adormecido e costa espertalo).

Como che avisa un ictus na infancia? Estes son os signos de alarma:

  • Cústalle mover a metade do corpo (cara, brazo ou perna), por debilidade ou adormecemento.
  • Torcer a boca, por debilidade dunha parte da cara.
  • Disartria ou linguaxe incoherente, a pesar de que está esperto e consciente.
  • Cústalle falar ou comprender. É capaz de entender, pero non de falar.
  • Non ve ben por un ou ambos os ollos.
  • Alteración do nivel de conciencia; de súpeto está moi durmido.
  • Convulsións sen febre.
  • Cefalea intensa.

Que facer ante un posible ictus infantil

En caso de observar que aparece no neno de maneira brusca algún dos síntomas citados, chama ao 112 e coméntallos á persoa que che atenda por teléfono. Como actuar en casa mentres chega a axuda? Segue estes consellos:

  • Eleva un pouco a cabeza e os ombreiros do teu fillo.
  • Anota a hora.
  • Non lle deas para comer nin beber.
  • Non lle deixes só.

Diagnóstico precoz e tratamento en ictus pediátrico

Tras a chamada, como explica na súa campaña de visibilización do ictus pediátrico o Colexio Profesional de Fisioterapeutas da Comunidade de Madrid, en colaboración coa Fundación Sen Dano e a Unidade de Rehabilitación infantil do hospital Beata María Ana, acudirá de inmediato un equipo especializado que levará ao menor a un dos hospitais de referencia con unidade de ictus pediátrico para intervir de forma rápida e minimizar posibles secuelas.

Así ocorre nas comunidades onde contan co procedemento coñecido como Código Ictus Pediátrico, similar ao código ictus para adultos: Madrid (2019), Estremadura (2022), Andalucía (2020), Cataluña (2020), Navarra (2021)… No resto teñen protocolos parecidos, como queda de manifesto na ‘Estratexia en Ictus do Sistema Nacional de Saúde‘ (2022), aínda que “sería recomendable desenvolver e acordar a abordaxe do ictus pediátrico xa que se observan importantes diferenzas entre CC. AA. en canto ao nivel de desenvolvemento dos plans para tratalo”.

Porque non sempre que se sospeita dun ictus infantil éo. Poden ser hemicrania, un tumor… Por iso, o diagnóstico precoz é esencial. Para iso, certas probas e criterios (nenos maiores de dous anos, menos de seis horas desde o inicio dos síntomas, TAC, probas de sangue…) resultan clave para activar o código ictus.

A resonancia magnética é a proba de imaxe que determina con maior seguridade o ictus pediátrico, tal e como comentaba Yolanda Ruiz, radióloga pediátrica do Hospital Xeral Universitario Gregorio Marañón de Madrid, na sesión científica ‘Código Ictus pediátrico: diagnóstico’ do 35º Congreso Nacional da Sociedade Española de Radioloxía Médica (SERAM): “Debe estar dispoñible 24 horas ao día, 7 días á semana, nos centros de referencia”.

Este diagnóstico precoz constitúe a primeira ferramenta para aplicar medidas específicas que poidan limitar o dano cerebral nos nenos. E aí é onde entra a rehabilitación (logopedia, fisioterapia, psicoloxía, terapia ocupacional…) e o seguimento por parte dos profesionais en neuropediatría para poder ir minimizando no que se poida as secuelas. Porque son moitas as necesidades que teñen péquelos que sufriron un infarto cerebral. Así, un estudo recente, levado a cabo en Reino Unido, identifica dificultades nas actividades escolares, así como nas actividades de lecer.