Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Medo ante a volta ao cole: podo negarme a que o meu fillo regrese á escola?

Non levar aos fillos ao colexio por medo ao contaxio pode carrexar consecuencias tanto desde o punto de vista penal como administrativo e civil. Contámosche como afrontar esta incerteza

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 04 de Setembro de 2020

Os máis peques xa volveron ás aulas das escolas infantís. E en Navarra, os nenos de Infantil e Primaria xa estrearon o curso 2020-21. Nos próximos días, a maioría dos estudantes regresarán ao cole, despois de seis meses sen pisar os centros educativos. Ou non? Ante a incerteza xerada polo atraso da comunicación e posta en marcha das medidas adoptadas para unha volta ao cole segura e a actual escalada de contagios por coronavirus, moitos pais e nais exponse que os seus fillos non comecen as clases de maneira presencial. Nas seguintes liñas falamos con expertos e asociacións sobre a conveniencia de que os nenos vaian á escola e as consecuencias legais de que non o fagan. Ademais, contamos como preparar aos menores ante este curso con tranquilidade e calma coa axuda dunha terapeuta familiar.

Na maioría dos fogares, os nenos teñen moitas ganas de volver ao cole. Botan de menos xogar cos seus compañeiros e ver aos seus profesores e están desexosos de ampliar os seus coñecementos e gozar coas actividades extraescolares. Nas súas mochilas xa cargan con libros, cadernos, o portátil…, pero tamén con máscara de reposto e xel hidroalcohólico. Será un curso diferente.

Eles están ilusionados co inicio, e aos seus pais e nais encantaríalles mostrarse da mesma maneira, pero están preocupados. Esta petición en Change.org para esixir unha volta ao cole segura é un exemplo. E iso que as investigacións máis recentes son optimistas. Este estudo publicado na revista BMJ (o máis grande do mundo de pacientes hospitalarios co virus) sinala que os nenos e adolescentes teñen menos probabilidades que os adultos de desenvolver covid-19 grave ou morrer por mor da enfermidade. E un traballo recente, levado a cabo no hospital Vall d’Hebron, revela que os pequenos transmiten menos coronavirus que os adultos aos menores de idade.

Pero fano. Unha investigación en Corea do Sur suxire que os menores poden contaxiar ata tres semanas despois de que os síntomas desaparecesen. E mesmo desde a Asociación Española de Pediatría (AEP), en boca da súa presidenta María José Mellado, lémbrase que “os nenos parecen infectarse de forma similar aos adultos, adoitan expresar de forma máis leve os síntomas asociados á infección e son unha potencial fonte de transmisión a outros nenos e adultos, aínda que menos eficientes, especialmente os menores de 10 anos”. E se os pequenos contáxianse nos colexios, farano aos seus profesores, pais, irmáns maiores, avós… E aí é onde está o verdadeiro risco. Por iso é polo que ata a Organización Mundial da Saúde (OMS) recomende que a volta ao cole non sexa presencial en países con altas taxas de contaxio.

educacion coronavirus
Imaxe: Julia M Cameron

Por iso, despois de tantos meses sen educación presencial e en moitos casos de combinar o teletrabajo coa atención aos seus fillos coas tarefas do colexio, hai proxenitores que se expoñen non levar aos seus fillos a clase. Algúns, como piden en Andalucía diversas AMPA, consideran que as medidas de protección anunciadas e implementadas nos centros son insuficientes, mentres outros, como a Plataforma Dereito ao Ensino sen Risco en Pandemia (DERPA), defenden a libre elección das familias a escoller que tipo de educación (presencial ou en liña) prefiren para os seus fillos ante o aumento de contagios, unha posibilidade non prevista na lexislación actual.

Por que é importante que os nenos volvan ao colexio

Todos eles entenden que a educación presencial é insubstituíble e necesaria para o desenvolvemento dos seus fillos a todos os niveis. Nese sentido, Andrés Muñoz, fundador de Muñoz Avogados e con 35 anos de experiencia ás súas costas como xurista no ámbito da educación, non o dubida: “Hai que facer un esforzo para que se garanta a presencialidad, porque a figura e presencialidad do mestre e os alumnos xuntos é fundamental para a educación de calidade, individualizada e de igualdade de todos”.

Máis aló dos inconvenientes técnicos ou de cobertura de rede, o ensino a distancia non é o idóneo. Viuse no confinamento. Como recoñecían en xuño Save the Children e a Asociación Española de Pediatría de Atención Primaria (AEPap) no seu informe ‘A nova normalidade educativa e de lecer’, “a perda do contacto persoal co profesorado e cos pares supuxo para todos os nenos e nenas unha diminución na súa aprendizaxe, no seu desenvolvemento e o seu benestar socioemocional”. Tamén destacaban que “supuxo un risco sen precedentes en termos de protección á infancia e dereito á educación, o que terá un impacto maior naqueles nenos e nenas máis vulnerables, profundando a brecha social e as desigualdades xa existentes antes desta crise”.

A escolarización ten numerosos beneficios nos pequenos, ademais de permitir a conciliación de pais, nais ou titores legais. Para a Organización Médica Colexial de España (OMC):

  • ✅ A escolarización permite unha redistribución da riqueza e ofrece oportunidades a todos os nenos e moi especialmente aos que se achan en situación de vulnerabilidade ou desamparo.
  • ✅ As escolas, máis aló do evidente impacto na aprendizaxe puramente académica, teñen impacto en desenvolvemento emocional e as relacións sociais dos nenos.

E desde Pediatría do Hospital HM Mens de Barcelona concrétase: o contacto con outros nenos e profesores é esencial para que progresen nas súas habilidades psicomotoras, comunicación oral e escrita, resolución de problemas, axilidade, confianza en si mesmos, empatía, curiosidade, imaxinación, etc.

É obrigatorio ir ao colexio?

coronavirus colegio
Imaxe: Alexandra_Koch

A educación é un dereito fundamental recollido no artigo 27 da Constitución Española e na Lei Orgánica de Educación, onde se expón que o ensino básico é obrigatorio e presencial para nenos entre 6 e 16 anos, os que cursan Educación primaria e Secundaria (ESO). A esas idades deben acudir a clase, salvo motivos xustificados:  enfermidade do neno, residencia no estranxeiro do neno ou itinerancia dos pais. Non vale como escusa o medo ao contaxio. “Os riscos sempre van existir, pero han de ser concretos para que o ben xurídico de integridade persoal funcione por encima do ben xurídico de dereito á educación. Pode haber incerteza ou medo xeral, pero risco concreto non é”, comenta Andrés Muñoz.

E cales son eses riscos concretos? Casos de forza maior, como unha patoloxía previa que podería agravarse co virus ou unha situación de risco ou enfermidade, plenamente acreditados. Para iso é necesario o informe sanitario correspondente que estudará a Consellería de Educación e decidirá se o neno realizará de maneira telemática o curso. Nese sentido, a AEP publicou estas recomendacións das distintas especialidades pediátricas acerca da reincorporación á escola dos nenos con enfermidades crónicas.

Pero ollo! Os pediatras só están obrigados a emitir informes ou certificados relativos ao estado de saúde que figuren na historia clínica do paciente e baixo o seu propio criterio clínico, sen emitir xuízos de valor e sen que poidan ter unha finalidade determinada, como sería a escolarización ou a exención á asistencia a clases presenciais no centro educativo. Así o lembra o Colexio oficial de Médicos da Rexión de Murcia nun comunicado. Dáse a circunstancia de que nesta comunidade autónoma dispúxose que se un alumno presenta risco vital derivado da exposición ao coronavirus SARS-CoV-2, ou o presentan os seus familiares convivientes, “poderá reducirse o número de días de asistencia presencial na proporción que recomende a documentación médica que o xustifique”.  

Que pasa se non levo ao meu fillo ao colexio por medo ao contaxio

Pola contra, non levar aos fillos ao colexio sen ningún tipo de xustificación pode carrexar consecuencias tanto desde o punto de vista penal como administrativo e civil, porque dentro dos deberes legais de asistencia derivados da patria potestade para os descendentes pode estar perfectamente incluído a obrigación dos pais de velar para que os seus fillos acudan ao colexio.

Mª Dores López Muelas, vogal da Asociación Española de Avogados de Familia (AEAFA), advirte que nos casos máis graves deste absentismo escolar poderíase considerar un delito de abandono de familia que pode levar unha pena de tres a seis meses de prisión, sempre cun xuízo penal previo, como aparece no artigo 226 do Código Penal. Con todo, na práctica, sostén que esta cuestión se resolve con medidas de carácter administrativo por parte de Asuntos Sociais. As sancións menos graves inclúen multas económicas, apercibimentos ou intervencións na familia. E cabe ata a retirada do neno do ámbito familiar cuxa tutela sería asumida pola comunidade autónoma.

vuelta al cole mascarilla
Imaxe: August de Richelieu

E se o absentismo escolar é masivo con clases, cursos ou ata colexios enteiros? Segundo os expertos consultados, a lei é clara e os protocolos de absentismo que vixían desde os concellos están activos. No entanto, “as consecuencias da non asistencia están pensadas para problemas puntuais, e non para unha ausencia masiva. Abrir tantos expedientes de absentismo ou procedementos xudiciais a tantas persoas non o vexo factible”, apunta Muñoz. Se ocorrese, desde AEFA esperan que a Administración o teña en conta “a fin de que se garanta a máxima seguridade nos centros, así como que as consecuencias que do devandito absentismo puidese derivar para os pais sexan menos estritas. En todo caso, entendemos que se ha de apelar ao sentido común por ambas as partes”, afirma López. De feito, desde o Ministerio de Educación encargouse un informe xurídico para analizar e responder esta cuestión.

Volta ao cole 2020, como xestionar o medo e a incerteza

Antes ou máis tarde, os nenos regresarán ao cole. E o medo ao contaxio de coronavirus seguirá aí. Como xestionalo e facerlle fronte? Mercedes Bermejo, directora de Psicólogos Pozuelo, dános algúns consellos de face ao curso que comeza e recomenda un libro: ‘Dani non quere ir ao cole’, de Mar Romeira.

➡️ Primeiro, os pais. O noso estado de ánimo e tranquilidade é fundamental. Se sentimos temor ou inseguridade, trasladarémolo aos nosos fillos, o que lles xerará moito malestar que podería manifestarse de diferentes maneiras: psicosomáticas, psicolóxicas, emocionais e mesmo conductuales. Como controlar a tensión e a ansiedade? Debemos parar a nosa mente, pensar o que imos dicir e como o imos a dicir e, se é posible, adestrar as mensaxes que lles trasladaremos. Ademais, asegurarémonos que o entenderon. E nos momentos de maior tensión, buscaremos outra vía ou canle de descarga con outro adulto.

➡️ Como non transmitir medo segundo a idade do neno. As mensaxes deben darse con precaución, serenidade e moita calma e adaptados á etapa evolutiva.

  • Máis pequenos. As mensaxes teñen que ser claros, breves e concisos e con pautas concretas que non supoñan moita carga de responsabilidade de acordo á súa idade (distancia física, lavado de mans e máscara). “Hai que ter en conta que vai haber adultos que van supervisar e garantir que van estar coidados e protexidos”, lembra a psicóloga.
  • Nenos de mediana idade. Sen ameazarlles, nin dicirlles as consecuencias terribles que poden ocorrer se non cumpren coas normas establecidas. “Dicirlles que alguén pode morrer ou enfermar se non levan a máscara pode desestabilizarlles; mesmo pode xerarlles certo bloqueo e que non poidan cumprir correctamente coas pautas de adaptación”, apunta Bermejo.
  • Adolescentes. Xa se lles pode esixir certo grao de responsabilidade, madurez e que manteñan a distancia de seguridade e leven máscara polo ben de todos. “Debemos transmitirlles esa conciencia social, que somos unha comunidade e que é importante poder coidar ao outro, porque coidándome eu tamén estou a coidar ao outro”, sostén a terapeuta.

➡️ Rutinas nos días previos. O neno debe adquirir hábitos en canto a horarios, tarefas… Realizar unha visita ao centro educativo é oportuno, como tamén quedar cos compañeiros, mantendo a distancia social, ou facer algunha videollamada para que non sexa un reencontro tan brusco.

➡️ Recordos do cole. É importante preguntarlle sobre que recordos ten da escola, do que facía, dos profesores, o horario…. Crear eses recordos anticipatorios daralle seguridade e non lle xerará tanta incerteza. A idea é non incidir nas novidades, senón no coñecido e que “aínda que haxa diferenzas e adaptacións, estamos seguros de que todo vai saír ben”.

➡️ E se faleceu un ser querido por coronavirus? Acompañarlle no proceso de duelo implica transmitirlle afecto e seguridade. Nalgúns casos, segundo a sintomatología e o grao de malestar do neno, haberá que valorar a conveniencia de ir ou non ao colexio. É fundamental facerlle ver os mecanismos que lle achegarán seguridade, como a excepcionalidade da morte, sen esquecer que sempre hai un risco, pero que, coa aplicación das medidas de seguridade, de protección e de coidado, non hai que preocuparse.

Medo a que o meu fillo regrese ao cole en España

Nas familias onde os pais estean separados pode ocorrer que un dos proxenitores non queira que o seu fillo vaia ao colexio pola actual situación epidemiolóxica e o outro si. Que facer? O que aposte pola asistencia ten á lei do seu parte. E tamén no caso de que o seu expareja aproveite o réxime de visitas e reteña ilicitamente ao seu fillo no seu país de residencia coa escusa da inseguridade que existe en España. “As causas ou motivos que se están dando aumentaron alarmantemente baseándose na inseguridade no ámbito escolar”, denuncian desde a Asociación Española de Avogados de Familia quen recoñecen que entón se debe iniciar un proceso baixo o convenio da Haia de 1980 e actuar de forma moi rápida solicitando a asistencia da Autoridade Central de cada país. “O problema é que hai que defendelo nos tribunais e cun proceso certamente longo e custoso”, sinala Mª Dores López Muelas, vogal desta asociación.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións