Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Nélida Zaitegi, mestra e pedagoga

Non facer nada ante o acoso escolar xa é unha maneira de facer

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Sábado, 13 de Outubro de 2018

A morte de Jokin Ceberio, o adolescente que se suicidou en 2004 en Hondarribia (Gipuzkoa) tras sufrir durante meses as agresións dos seus compañeiros de instituto, marcou un antes e un despois no acoso escolar no noso país. Á mestra e pedagoga Nélida Zaitegi tocoulle xestionar este caso como responsable do Programa de Educación para a Convivencia e a Paz do Goberno vasco (2000-2016). Valores, diálogo ou empatía son palabras que repite nesta entrevista e coas que cre que familia, centros educativos e sociedade deberían ir a unha. A actual presidenta do Consello Escolar de Euskadi tamén insiste en “actuar desde as causas, e non desde os síntomas” para acabar con este problema no que os observadores pasivos, polo seu comportamento de omisión, son tamén responsables do bullying.

Que pasa nas aulas? Hai tanto acoso escolar? Estudos afirman que un de cada dez nenos sofre bullying e un 7 % ciberbullying.

Pasou sempre. Ao que tiña lentes igual chamábanlle gafotas ou se eras alta, jirafa. Pero agora somos sensibles: démonos conta de que vai en contra da dignidade das persoas e plantámonos ante iso. Pero tamén se creou unha alarma social, ao meu xuízo, excesiva. Este tema tomou tal dimensión, que de súpeto todo é bullying. É verdade que hai acoso, pero non todo o que ocorre na convivencia entre nenos e nenas o é.

E que non é acoso escolar?

Que á miña filla non lle conviden a uns aniversarios non é bullying, como tampouco que un día haxa unha pelexa no patio ou que non che digan para saír. O acoso é unha intención de facer dano a alguén e de maneira sistemática e continua. Son todas as formas de malos tratos físicos, psicolóxico, verbal… que se produce entre nenos e nenas na escola e de forma reiterada e ao longo do tempo. Antes quedaba na contorna escolar, pero agora as redes sociais permiten que un sexa acosado ao tres da mañá. Para que haxa acoso ten que darse un triángulo perverso: ten que haber un acosador, unha vítima e un terceiro vértice moi importante, os observadores pasivos, eses nenos que ven o que pasa e calan.

Por que ocorre? Falta vixilancia?

“Temos que actuar e intervir desde as causas, nunca desde os síntomas”Falta autorregulación. Se un sabe o que está ben e o que está mal e colle hábitos de facer o que ten que facer, non necesita esa vixilancia, porque el mesmo se autorregula e pórtase ben. Todos necesitamos saber o que temos que facer. E ese é o papel que lle toca á educación. Vixilancia supón pór o foco nos síntomas, no de fóra, e o elemento está en cada crío. Hai que ver por que un neno acosa, por que outro permite que lle acosen e non pon remedio e por que quen ven o que está a pasar calan. Temos que actuar e intervir desde as causas, nunca desde os síntomas.

Cales adoitan ser esas causas?

Un neno é acosador porque non ten empatía, fáltanlle valores de xustiza e solidariedade, ten un grao de agresividade descompensado ou ten unha autoestima baixa ou moi alta. O que se deixa acosar pode ser que teña unha autoestima moi baixa ou que necesite estar debaixo de alguén que lle diga por onde ten que ir; ás veces pais moi esixentes favorecen fillos moi sumisos e obedientes que buscan a outros sobre os que porse debaixo. E que pasa cos observadores pasivos? Pois que non teñen sentido da xustiza, nin da empatía, nin de que coidarse uns a outros é o mínimo para respectar a dignidade das persoas.

Como acabamos co bullying?

Hai dúas formas: previr e se pasa, curar, é dicir, tratar ao tres suxeitos dese triángulo. Sempre hai que ir ás causas, non aos síntomas. O acoso escolar só desaparecerá cando atallemos as causas, e iso non se fai dun día para outro, nin cun programa máxico por aquí ou outro por alá. Ao redor deste tema xurdiron miles de receitas cal bálsamo de fierabrás que o cura todo inmediatamente e, en realidade, non é máis que un verdadeiro negocio. Está a fallarnos o sentido común. Hai que ver por que pasa e ver como atallamos ese porqué. E sempre coa prevención por diante.

E de que maneira abórdase desde as causas?

“Nas familias debería haber vínculos de coidado e de seguridade”A tres niveles. Un deles é a familia. Recoméndolles que observen e que cren cos seus fillos vínculos importantes, onde todos se coiden, fálese moito e escóitese sen xulgar. Porque, cando hai comunicación, se un neno ten algún problema expresarao, porque sabe que ninguén lle xulga e que todos queren o seu benestar. Nas familias debería haber vínculos de coidado e de seguridade. Tamén son importantes os valores nos que viven: dicimos a verdade, coidámonos uns a outros, non permitimos inxustizas, apoiámonos, hai solidariedade… E como se xestionan os conflitos en casa? Fálase, se debate, fálase dos sentimentos, chéganse a acordos… Isto evita moito acosador, acosado e observador pasivo. E hai que dedicar tempo de verdade aos fillos, para comer e cear tranquilos con eles e comentar mutuamente como ha ido o día.

Cal é o seguinte nivel?

Temos que educar aos alumnos desde ben pequenos a que sexan responsables dos seus actos, e non para castigar, senón para reconducir condutas. E é que se pode ser responsable por acción ou por omisión. O observador pasivo que está a ver o que pasa e non fai nada ten unha gran responsabilidade por non facer cando debe facer. Porque non facer é xa unha maneira de facer: cando eu non fago, xa estou a facer. E educarlles é unha responsabilidade de toda a sociedade: todos educamos co noso exemplo.

Ás veces non se di nin se fai nada porque os pais están diante.

Hai pais que non permiten que se lles diga nada aos seus fillos, pero logo que non se queixen nin se asusten, se superprotegen aos seus fillos, non lles corrixen nin lles axudan a ser responsables dos seus actos. Non porlles límites desde pequenos é non quererlles, é deixarlles indefensos ante a vida. Tamén é esencial fomentar o desenvolvemento moral que di Kohlberg, é dicir, xerar no menor a capacidade de porse nos zapatos do outro; a compaixón ante o sufrimento dos demais é un valor moi importante que inculcar.

A televisión, Internet… non axudan. Ata nunha enquisa de Aldeas Infantís, o 71 % dos adolescentes opina que os mozos utilizan a violencia porque se converteu en algo normal na sociedade.

Hai modelos sociais tremendos de violencia gratuíta, de tontera… Con modelos de xente así de simple, como imos facer persoas con sentido crítico? Hai que estar ao alto do que ven e ver con eles para traballar o pensamento crítico (que mensaxe véndennos, submisión, irresponsabilidade, etc.). E sobre Internet, o mesmo. Non lles podemos sacar do mundo, pero hai que ensinarlles e que aprendan como se utilizan as pantallas, con tempo para xogar, falar, ir ao monte e facer exercicio físico.

E que lle toca ao centro educativo?

“Non valen programas ‘paracaídas’, que xorden tras un caso e desaparecen ao ano seguinte”O centro, como a familia, ten a obrigatoriedade de garantir a seguridade física e psicolóxica do alumnado. Está para educar e desenvolver todas as competencias que lle fagan ser boa persoa, bo cidadán e bo profesional. Non valen programas “paracaídas”, que xorden tras un caso e desaparecen ao ano seguinte. Por iso o centro ten que ter no seu proxecto educativo un programa de educación en e para a convivencia positiva, para aprender a convivir no colexio, pero tamén para despois. Con el pódese traballar o desenvolvemento do alumno e abordar as causas. Para iso búscase conseguir un alumnado cunha boa autoestima, educar en valores (xustiza, solidariedade, compaixón) e desenvolver nos nenos dous tipos de competencias: a persoal, que inclúe coñecerse a un mesmo (autoconocimiento), ter un autoconcepto positivo (autoestima), regular as emocións (autorregulación), saber tomar decisións, pero pensando no benestar propio e no dos outros (autogestión) e facerse fortes para ser resistentes (resiliencia); e a social, que fai referencia a como me relaciono cos demais, a falar e expresar os sentimentos e ideas desde o eu (crítica construtiva), a saber escoitar, ter empatía, participar e abordar os conflitos sen ningún tipo de violencia (física, psicolóxica, estrutura, cultural, de xénero,…). Cada escola ten que atopar as súas respostas.

Hai tantas iniciativas… e unha lei integral?

Cando educas ben aos teus fillos, en valores, con límites, dedícaslles tempo de calidade, fálase moito en casa, vese esa conduta e analízase como darlle a volta, demóstraslles o que lles queres… deixémonos de leis. Cando traballamos cunha idea global de educación, estaremos a facer uns rapaces responsables dos seus actos, que saben que dicir que non, etc. E se alguén se desvía, ir ás causas. Todos metemos a pata e hai que pensar en como o reconduzo. Doutra maneira, márcolle para toda a vida.

Entón, se ao final hai acoso, como curar?

Coa prevención evitamos, pero aparecerán casos, moitos menos, pero haberaos. E un día erradicarémolo. Pero cando ocorre, hai que intervir. Por iso cando un pai detecta algo, o conveniente é ver que está pasado e falar co titor. E o profesor, o mesmo: falar co neno e a familia para ver que sucede. Ten ollos para ver, ten sensibilidade para entender e desde aí analizar que se pode facer.

Sen denuncia?

“Temos que salvar ás persoas reeducando”Moscas a canonazos non. Eu non son nada partidaria de que se xudicialicen estes casos, porque creo que o desenvolvemento moral hai que facelo na familia e a escola. Temos que salvar ás persoas reeducando, e o que castiga, castiga, pero non educa. O castigo ou a multa pódeche evitar que fagas algo por se píllanche, pero en canto non véxanche reincidirás, porque non se atallou a causa e non se ha reeducado ao acosador. O punitivo só dá medo, pero non educa. É o estadio máis baixo do desenvolvemento moral.

E que facer coa vítima e os observadores?

Tamén se ten que reeducar á vítima en estratexias para que se defenda e non lle volva a pasar. Ás veces, algúns acosados cambian de centro e de novo sofren acoso escolar. Que ocorre aí? E, por suposto, desde a escola hai que reconducir a conduta dos observadores pasivos. Hai que ver como reeducarlos moralmente na defensa dos dereitos humanos e da xustiza, porque pola súa non facer, polo seu comportamento de omisión, xeraron unha situación inxusta; son tamén responsables do acoso. A cuestión é reeducar e que todos sentan culpables do que pasou. É un problema que hai que tratar de maneira holística en 360 graos. Para iso están os orientadores ou o consultor do centro.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Etiquetas:

acoso bullying


Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións
Fundación EROSKI

Validacións desta páxina

  • : Conformidad con el Nivel Triple-A, de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 del W3C-WAI
  • XHTML: Validación do W3C indicando que este documento é XHTML 1.1 correcto
  • CSS: Validación del W3C indicando que este documento usa CSS de forma correcta
  • RSS: Validación de feedvalidator.org indicando que nuestros titulares RSS tienen un formato correcto