Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

“O erro co TDAH é confundir síntomas con comportamentos”

Mariño Pérez, catedrático de Psicoloxía da Personalidade, Avaliación e Tratamentos Psicolóxicos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Xoves, 18 de Xuño de 2020

Cústalles concentrarse, móstranse incapaces de controlar a súa conduta, son moi impulsivos, non pairan en clase, pero decátanse de todo. Son algúns dos síntomas asociados ao Trastorno por Déficit de Atención e Hiperactividade (TDAH), un dos máis diagnosticados en nenos e adolescentes, pero que a súa definición, orixe e tratamento non conta con unanimidade na comunidade científica. Unha das voces máis críticas co sistema de diagnóstico do TDAH é Mariño Pérez, catedrático de Psicoloxía da Personalidade, Avaliación e Tratamentos Psicolóxicos na Universidade de Oviedo e autor de varios libros sobre comportamento infantil.

Vostede afirma que o TDAH non existe, posto que non ten entidade clínica e non existen biomarcadores específicos que permitan emitir un diagnóstico baseado en criterios obxectivos. Por que hai entón tanta literatura científica respecto diso e está tan diagnosticado?

Esa pregunta foi precisamente a que me levou a escribir o libro ‘Máis Aristóteles e menos Concerta’, onde analizo a ciencia na que se basea o TDAH. Trátase dunha análise meta-científico sobre os supostos a miúdo implícitos da propia ciencia, que mostra puntos cegos e preconcepciones. Entendo que non todo son intereses, senón que os investigadores e clínicos fan os diagnósticos de boa fe, convencidos do que observan a diario. Pero, que é o que observan? Sen dúbida, comportamentos de nenos, algúns dos cales poden cualificar para o diagnóstico. Pero todo empeza a torcerse aquí: ao ver síntomas en lugar de comportamentos.

Podería desenvolver esta idea?

Desde o momento no que se observan síntomas, xa está a operar a preconcepción biomédica dunha suposta condición ou enfermidade. Xa non ven comportamentos de nenos en relación coas situacións nas que están e de acordo coa súa historia de aprendizaxe. A visión de síntomas descontextualiza os comportamentos, reofreciéndolos como manifestacións dunha suposta enfermidade. A reunión duns cuantos “síntomas serve para establecer o diagnóstico, en realidade tautológico. Os síntomas definen o TDAH e o TDAH defínese polos mesmos síntomas. É como dicir que che doe a cabeza porque tes cefalea e que tes cefalea porque dóeche a cabeza. De feito, o diagnóstico é fácil de establecer. O que fan os clínicos é lexitimalo cos seus informes.

Que sucede a continuación?

A partir do diagnóstico, establécese a dicotomía TDAH/non-TDAH: afectado, neurodesarrollo atípico e enfermo (no primeiro dos casos) fronte a non afectado, neurodesarrollo típico e normal (no segundo). Entón empezan estudos buscando diferenzas. Xéranse miles e miles de datos xenéticos e neuronais e, se é o caso, cóllense aqueles que puidesen mostrar diferenzas. Sen achar diferenzas concluíntes, cantidades de case-diferenzas tómanse como resultados converxentes, suxestivos de seguir investigando, segundo a retórica ao uso. Entre tanto, tes a un neno diagnosticado, reducido a síntomas. Os comportamentos-síntomas son agora a maior identificación do neno polos demais e en por si. Cualidades positivas do menor, como vitalidade, curiosidade, inquietude e creatividade, quedan fóra do cadro. Con todo, o diagnóstico satisfai unha variedade de preocupacións, pechando un círculo de evidencias “”.

Entón, que diría que lle sucede a un neno cando se mostra inatento, hiperactivo ou impulsivo de maneira prolongada?

Polo momento, que lle interesan máis outras cousas que aquelas por as que se define a situación na que está. Dito á inversa: as cousas da situación interésanlle menos do que debesen, ben porque non ten éxito nelas, porque ninguén espera nada del ou porque se aburre ao resultarlle pouco desafiantes (non sería a primeira vez). Tamén pode ter que ver co seu temperamento e vitalidade. As persoas, empezando polos nenos, temos diferentes formas de vitalidade no que se refire ao movemento, expresividade corporal, ritmo e contacto coas cousas. Tamén pode ter que ver con que o neno non aprendese a esperar, nin o autocontrol que a vida vai requirindo. A sobreestimulación do ambiente, a hiperactividade doutros e pautas desorganizadas na vida cotiá tamén poden contribuír. Estas posibilidades non se exclúen unhas a outras, senón que poden ir xuntas, pero ningunha delas nin a súa interacción é unha enfermidade.

Afírmase que os nenos con TDAH teñen un problema de neurodesarrollo ou un desenvolvemento cerebral máis lento. Por que estaría tan estendida esta crenza se, como vostede asegura, non está probada?

Por dúas razóns relacionadas. Unha, porque a sociedade hoxe prefire explicar os problemas en termos de enfermidade individual, no canto de revisar as formas de vida. Outra, polo atractivo que ten a neurociencia en explicar todos os asuntos humanos, sendo o cerebro e a xenética os “culpables” perfectos, porque así ninguén é responsable de nada. Non se repara o suficiente en que a maioría dos nenos diagnosticados de TDAH adoitan ter entre medio ano e case un ano menos que os demais da súa clase.

Que papel xogan o ‘Manual de Diagnóstico e Estatístico dos Trastornos Mentais’, a guía que marca a pauta, e a industria farmacéutica?

Os sistemas diagnósticos son a fonte legitimadora sobre os que se recoñecen enfermidades, apróbanse os medicamentos, establécense subvencións e xustifícanse as axudas. A industria farmacéutica é a máis beneficiada de que existan diagnósticos como o TDAH. Entendo que o diagnóstico é un requisito para recibir axudas, o que é lamentable. Con todo, non é boa idea porque, non nos enganemos, tecnicamente significa que quen o recibe ten un trastorno mental, e poida que figure en en o historial dun, amén do estigma que adoita implicar.

Como sería desexable actuar para beneficiar aos menores?

De acordo co psiquiatra infantil británico Sami Timimi, pódense ofrecer axudas sen necesidade de diagnóstico, a nivel do problema mesmo presentado no contexto escolar e familiar. As axudas psicolóxicas, aínda cando se denominen terapias, non necesitan o diagnóstico, porque analizan o problema concreto en termos comportamentales e das necesidades do neno, sen patologizarlo.

Se unha familia ten un fillo cos trazos ou comportamentos que se lle atribúen ao TDAH e está preocupada porque xera conflitos no ámbito doméstico ou o académico, como lle recomendaría actuar?

Recomendaría buscar unha axuda psicolóxica en termos de análises e modificación de conduta. Este enfoque, que non necesita diagnóstico, analiza os problemas concretos, establece un plan para o desenvolvemento dos repertorios convenientes (autocontrol, etc.), potencia aspectos deficitarios (habilidades sociais, rendemento escolar, etc.) que poida ter o neno e dá pautas aos pais e profesores para crear un contexto de cambio.

Deberían os pais ou profesores acudir a algún tipo de profesional?

Sempre está ben ir ao pediatra, o neurólogo, o psiquiatra ou o psicólogo infantil con miras a descartar se o neno ten algunha condición propiamente clínica que explique os comportamentos que preocupan. Se ten algunha condición, esta nunca sería o TDAH como algo en si, de acordo con neurólogos que cito no meu libro. Para os problemas que se adoitan definir como TDAH, recomendaría un psicólogo conductual. Os propios pais poderían pedir expresamente axudas conductuales para o neno e para eles mesmos nas súas relacións con el. 

Para acceder a más contenidos, consulta la revista impresa.

Etiquetas:

TDAH


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións