Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Bebé

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Por que hai tanta violencia xuvenil?

Diferentes profesionais que tratan con estes mozos explícannos os múltiples factores que interveñen no proceso de conversión do neno inocente ao rapaz violento

Casos tan mediáticos como a agresión mortal a Samuel Luiz na Coruña ou a brutal malleira ao mozo Alexandru en Amorebieta (Bizkaia) pon o foco na violencia xuvenil, una realidade non moi preocupante no noso país, pero que alarma á sociedade. Que está a pasar? Que pode levar a un adolescente a delinquir desta maneira? Traballadores sociais, psicólogos forenses e avogados debúllannos a raíz do problema paira saber como enfrontarnos a el.

En 2020 foron condenados en España por sentenza firme 11.238 menores, un 20,4 % menos que en 2019. A pandemia tivo algo que ver neste bajón, pero a estatística oficial revela que a tendencia no número de menores condenados desde o 2014 foi á baixa. Estas cifras que mostra o Instituto Nacional de Estatística (INE), con datos do Ministerio de Xustiza, revelan que a criminalidade xuvenil en España non é preocupante, sobre todo si comparámola con outros países.

Para que nos fagamos una idea, dous datos. En Suíza, un dos países máis ricos e con pouca poboación (non alcanza o nove millóns de habitantes), o ano pasado ditáronse máis de 20.600 sentenzas contra menores, un 10 % máis que en 2019. E segundo a policía metropolitana de Londres, só na capital do Reino Unido cometéronse máis de 20 homicidios a mans de mozas no que vai de ano e a cidade está camiño de rexistrar o peor ano de asasinatos entre adolescentes desde 2008.

Tipos de violencia

Aínda que o índice de delincuencia xuvenil non sexa preocupante, tampouco debemos pasar por alto a violencia coa que se relaciona a diario una parte dos adolescentes, una dura realidade que tamén existe e que se manifesta non só nas rúas. Hai moitas violencias: acoso escolar, sexual, filioparental (a exercida dos fillos aos pais)… Pero a súa versión máis sanguenta e mediática foron, sen dúbida, os linchamentos que tiveron lugar este verán e que se saldaron coa morte de dous mozos, Samuel (na Coruña) e Isaac (en Madrid), e con outro, Alexandru (en Amorebieta, Bizkaia), gravemente ferido.

As imaxes nas que se pode observar a unha manda de mozas agredindo salvajemente producen dano e indignación na gran maioría da sociedade, que se pregunta por que. Que leva a un adolescente a cometer este tipo de actos? Teñen os seus pais algunha responsabilidade? Se matan como adultos, por que non cumpren a súa pena como talles? Falamos cos profesionais que tratan cara a cara con estes mozos e explícannos os múltiples factores que interveñen no proceso de conversión do neno inocente ao rapaz violento.

Factores de risco na violencia xuvenil

En todos os procesos xudiciais nos que hai adolescentes implicados, o departamento fiscal conta por lei (L.Ou. 5/2000) cun equipo psicosocial especializado que realiza una avaliación psicolóxica deste menor. As conclusións plásmanse nun informe que facilita ao xuíz a decisión á hora de ditar sentenza sobre que medida educativa será a máis axustada a ese adolescente.

Baseándonos neses informes, sabemos que non existe un perfil único. “É complicado realizar un perfil psicolóxico, precisamente porque non debemos caer en etiquetas nin tópicos, que non fan máis que estigmatizar a estes adolescentes que, por moitas causas, acaban cometendo actos vandálicos ou agresivos. Pero, tanto desde a psicoloxía como desde a criminología, si existe una serie de factores de risco no comportamento violento ou antisocial e que están relacionados coa familia, a educación, o contexto social e, por suposto, aqueles aspectos máis psicolóxicos relacionados coa personalidade do adolescente”, explica Manuel Casado, psicólogo forense e profesor da Universidade Autónoma de Barcelona (UAB).

violencia familia
Imaxe: cottonbro

Os profesionais que traballan con menores conflitivos saben que, cando se intervén terapéutica ou educativamente con eles, non hai un factor único que nos explique dita conduta, senón que hai diferentes causas. O reto dos profesionais é identificalos coa axuda do mozo paira poder abordalos. Toni Cano, psicólogo experto en violencia e xustiza xuvenil, enumera algúns factores que hai que ter en conta:

  • Carencia afectiva.
  • Pais ausentes.
  • Déficit na supervisión do que fan.
  • Descoñecemento do grupo de amigos co que se relaciona.
  • Mal uso das novas tecnoloxías, tanto en tempo como na diminución de relacións interpersoais sas.
  • Falta de habilidades parentales paira educar desde un modelo democrático e positivo, sobre todo á hora de pór límites e normas.
  • Presenza da violencia entre os pais.
  • Ser vítima de malos tratos, tanto psicolóxico como sexual.

Paira rapaces que levan esta “mochila” ás costas, cando aparecen outras emocións como a ira, a rabia ou a tristeza, é máis fácil que estes sentimentos terminen degenerando en condutas violentas.

Recuperar a autoridade moral de pais e profesores

O concepto “autoridade” está moi mal visto hoxe en día. É o que opina José Javier Navarro, educador social e profesor do Departamento de Traballo Social e Servizos Sociais da Universidade de Valencia. “É importante recuperar esa autoridade moral perdida a efectos de ter una relación saudable entre pais e fillos”, sinala. A pregunta é inevitable.  Que fixemos paira perdela? “Hai una certa perda de rumbo no que se refire a ser pai. Paira evitar o conflito termínase dicindo que si a todo.

Pero a autoridade non é algo que se gañe a base de prohibir, senón a forza de ter moita man esquerda. Recupérase dicindo que non, pero desde o acompañamento. Dicir “non” é necesario para que o neno déase conta de que por máis que pida una cousa non a vai a ter”, explica Navarro.

Pero non só os pais perderon a autoridade moral, tamén os profesores. Una enquisa realizada pola Universidade de Alacante sobre o profesorado indicaba que un 58 % das familias percibían que os mestres xa non tiñan esa autoridade que sempre lles caracterizou. Pero todo iso é o reflexo da sociedade na que vivimos.

O primeiro que hai que ensinar é a condenar a violencia. Se os nenos crecen vendo como o resto da sociedade adulta utilízaa entre eles no seu día a día, é complicado que os menores aprendan a non utilizala cando lles xurda un problema.

Os alumnos teñen que sentir que o docente lles axuda a alcanzar os seus obxectivos e teñen que percibirlle como una persoa á que poder acudir en busca de solucións aos seus conflitos. Pero se o resto da sociedade adulta non respecta esa autoridade moral, os nenos e mozos tampouco o van a facer.

Vivir nunha sociedade na que se prima o individualismo e dificilmente valóranse conceptos básicos como a empatía, a cooperación ou o respecto, tampouco axuda. “Todos teriamos que asumir a nosa pequena responsabilidade e non culpar aos mozos. Isto, por suposto, non é una desculpa paira aqueles que exercen a violencia, senón una explicación e argumentación de responsabilidade compartida. Cando traballas con adolescentes, introducir aspectos como a empatía e a asertividad é moi difícil si están inmersos nunha sociedade que non prima devanditos valores”, explica Toni Cano. Ao final, se non damos respostas e mensaxes cribles e realistas aos mozos, non os interiorizan.

O poder do grupo de amigos

Sería inxusto responsabilizar exclusivamente ás familias. Hai máis factores que inflúen, e o peso que ese mozo violento déalle á visión que o grupo social vén del ou ela é un moi importante. O profesor de psicoloxía clínica Manuel Casado explica que, por exemplo, “a presión social dos amigos non causa o mesmo efecto nun contexto educativo ou deportivo que nun lúdico. Si, ademais, engadímoslle o consumo de alcol ou drogas de forma desproporcionada e nun espazo de pouco control social, o risco de cometer actos violentos termina multiplicándose”.

violencia joven
Imaxe: MART PRODUCTION

Paira a psicóloga clínica e forense Elena Garrido, “a maioría dos mozos intégranse socialmente en grupos sans de lecer, deportivos ou culturais, pero outros desenvolven e fomentan a súa identidade na admiración do grupo, na exhibición publica de ideas conflitivas ou na ousadía de cometer actos vandálicos paira xerar una falsa sensación de poder e autoestima. Un linchamento multitudinario pódese producir pola imitación ou a incitación do outro, a ausencia de empatía e a necesidade de demostrar aos demais que se pertence ao grupo”, comenta.

Esta profesora da Universidade Autónoma de Barcelona considera que a sociedade é cada vez máis consumista, artificial e individualista e fomenta o “ser o mellor”, o estar entre os máis admirados e envexados, aínda que paira conseguilo teñamos que recorrer á agresividade. Esa é a raíz do bullying. O acosador, que adoita ter una gran falta de autoestima, fai o que fai paira sentirse aceptado e reivindicado polos demais, que normalmente permanecen impasibles ante a súa agresividade ou rin a graza. Todos somos moi sensibles ao rexeitamento ou a aprobación do grupo, por iso, se a maioría di “non, iso non me parece ben”, o acoso vaise desinflando.

O papel das redes sociais

O informe ‘A opinión dos estudantes’, publicado en setembro polas fundacións Mutua Madrileña e Anar, destacaba que, a pesar de que o acoso escolar caeu o ano pasado porque os estudantes deixaron de asistir a clase de forma presencial, uno de cada catro alumnos recoñecía que coñecía a alguén que sufriu ciberbullying ou acoso virtual durante a pandemia. É dicir, que estas novas canles (Internet e as redes sociais) fixeron posible seguir perpetuando a violencia, xa sexa a través do envío de contidos sexuais, humillando, difundindo rumores e bulos, acosando ou ameazando.

“As redes sociais han conseguido avances importantísimos en canto á nosa forma de relacionarnos, pero esta información instantánea (a través de imaxes, vídeos e texto) xoga co factor de poder facela pública de forma anónima e iso, lamentablemente, moitas veces vulnera a privacidade. Mal empregadas, as redes colaboran na posibilidade de causar dano aos demais, e máis na etapa da adolescencia e primeira mocidade, cando é moi importante a forma en como nos ven os outros”, explica Manuel Casado. “As redes poden supor un novo medio de facer dano, pero iso non as converte nunha mala ferramenta”, opina Elena Garrido. “Son as persoas quen fan un mal uso delas paira proxectar a súa violencia”, asegura.

O mesmo ocorre coa pandemia, una situación que por moito que afecte psicoloxicamente aos adolescentes non xustifica nin explica o comportamento violento. “Os confinamentos, a dificultade de ver aos iguais e a perda de referentes de rutina poden afectar psicoloxicamente ao novo, pero una circunstancia estrutural como é una pandemia non debe converterse nunha escusa paira a comisión de actos delituosos ou vandálicos”, matiza Garrido.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Etiquetas:

violencia

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións