Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Bonsáis

O descoñecemento dos coidados que requiren reduce a súa vida
Por Yolanda A.C. 25 de Novembro de 2003
Img bonsalisi
Imagen: Cowtools

Tivo algunha vez un bonsái e viu como se marchitaba en poucos meses? Estas pequenas árbores, que poden chegar a vivir centos de anos, son o agasallo elixido por moitas persoas en épocas como o Nadal. Con todo, aínda é habitual o descoñecemento das normas básicas paira o seu cultivo -non distintas ás de calquera outra planta-. Ao contrario do que se cre, a maioría dos bonsáis son especies de exterior, e cando vaiamos adquirir un é preferible non deixarse levar por prezos baixos, posto que probablemente tratarase de exemplares que non ofrecen garantías. Por iso, é recomendable pedir consello a algún dos máis de 4.000 afeccionados que integran os 85 clubs e asociacións en España.

Que é un bonsái?

Etimológicamente, a palabra ‘bonsái’ fai referencia a unha árbore ou un arbusto plantado nunha maceta, que tenta parecerse aos que hai no campo. Aínda que é frecuente escoitar que se trata dunha arte xaponesa, a verdade é que a orixe desta práctica atópase en China, fai xa máis de 2.000 anos; con todo, foron os nipóns os encargados de transmitila a Occidente. En España está a estenderse o seu cultivo e, de feito, xa hai “grandes mestres internacionais”, segundo o presidente da Asociación de Bonsái de Álava, Pedro Lasaga, quen sinala que foi o ex presidente do Goberno español, Felipe González, alá pola década do oitenta, o que, coa difusión da súa afección a través dos medios de comunicación, contaxiou a moitos españois.

O bo clima do noso país é un dos elementos que fixo posible o boom desta arte oriental milenario, que se converte tamén en remedio natural, especialmente indicado contra a tensión. Paira os auténticos afeccionados, é “un modo de vida”, como recoñece o vicepresidente da Asociación Española de Bonsái, Antonio Torres, aínda que os profanos na materia seguen pensando que o fráxil aspecto destas árbores leva a necesidade de aplicar máis coidados que aos seus irmáns maiores, cando, en realidade, son igual de resistentes.

O seu tamaño oscila entre os dez centímetros e varios metros, segundo Torres, quen, no entanto, aclara que a altura media dos exemplares máis demandados, sobre todo por quen que se achegan por primeira vez a este mundo, sitúase entre os 30 e os 50 centímetros. Os máis grandes practicamente están reservados a profesionais.

Onde obter un bonsái. Consellos

Na actualidade existen bastantes lugares nos que se pode adquirir un bonsái, aínda que non todos ofrecen as mesmas garantías. Nalgúns se venden exemplares con poucas posibilidades de supervivencia, especialmente porque teñen pouco tempo de vida e porque adoitan ser especies tropicais (ficus, sageretia, serisa, carmona…), máis rechamantes desde un aspecto visual que as autóctonas (oliveira, granadeiro, higuera, piñeiro…), pero menos afeitas ás características do clima da Península Ibérica, sobre todo ao frío do Norte, o que ao final se traduce en que a planta morra en poucos meses, segundo indica o responsable da asociación alavesa.

Precisamente, estas especies tropicais adoitan custar menos que as autóctonas; nalgúns establecementos pódense adquirir exemplares deste tipo mesmo por menos de 20 euros. “É posible que este prezo tan reducido débase a que non seguiron un proceso de desenvolvemento adecuado, polo que a súa esperanza de vida redúcese bastante, matiza Lasaga”. Fronte a estas árbores, en viveiros especializados véndense outros -típicos do clima peninsular e con moitos anos- cuxo prezo pode chegar a superan os mil euros.

Lasaga recomenda, así mesmo, que a persoa interesada en cultivar un bonsái diríxase a un viveiro especializado e sobre todo que, antes de realizar a compra, acuda a algunha asociación de bonsáis paira adquirir uns coñecementos básicos. Ademais avoga, do mesmo xeito que Antonio Torres, por empezar cun prebonsái dunha especie autóctona, é dicir, non a árbore xa feita, senón o material inicial. Deste xeito, e a través da aplicación de distintas técnicas (poda, pinzado, alambrado, etcétera), seguirase a evolución da planta, se modelará ao gusto de cada un e daráselle una personalidade propia. Iso si, trátase dunha fórmula moi lenta, que require moitos anos até ter unha árbore xa formada e que, por tanto, pode chegar a aburrir.

O mellor momento paira adquirir un bonsái é pouco antes de primavera, xa que una vez comprado e ao non ter, xeralmente, una terra adecuada e si moitas raíces, é necesario trasplantarlo, algo que só pode facerse nesta época do ano. “Se se regala un no verán -afirma Lasaga-, haberá que esperar uns oito meses paira poder trasplantarlo, e o máis seguro é que non aguante tanto tempo”. Un consello: convén, sempre que se adquira unha árbore, esixir que se entregue a ficha do exemplar. Nela aparecerá o nome botánico e o común, a idade, a explicación de si trátase dunha especie tropical ou autóctona e o perfil que ha de debuxar a copa paira poder mantela, explica o vicepresidente da asociación española.

Paira coidar un bonsái o máis importante é que a mente do propietario sexa creativa, o que unido a unhas boas condicións climatolóxicas e a un terreo adecuado, garantirá a súa existencia, tal e como manifesta Torres. Os bonsáis son árbores, e como todos os da súa especie, grandes ou pequenos, viven ao aire libre. Aínda que no caso das familias tropicais, ao estar fóra do seu hábitat natural, deben pasar o inverno dentro das vivendas, protexidos dun clima que lles é alleo. Precisamente, nestes casos haberá que situar a planta moi preto dunha xanela ampla e ben iluminada (sen cortinas) e nunha habitación fresca e lonxe de aparellos de calefacción, chemineas ou electrodomésticos que desprendan calor como o televisor.

Se se quere ter un bonsái, unicamente fai falta o pequeno recuncho dun balcón ou a repisa dunha xanela, non máis. Sempre se recomenda escoller a especie que mellor se adapte ao ambiente en que se viva, é dicir, una autóctona. Así, nunha rexión seca, de clima caloroso, onde o vento sopra con frecuencia e só se dispón de espazo a pleno sol, un piñeiro pode ser a árbore máis adecuada, e no caso de climas húmidos e fríos e balcóns que só reciben o sol da mañá, una haxa.

Riego e abono

A árbore regarase só cando se observe que a planta necesita auga, é dicir, no momento en que a superficie da terra da maceta empece a secarse e adquira una tonalidade máis pálida. Non hai que esquecer que unha árbore sempre mollada podrece as súas raíces. Así mesmo, é aconsellable que se realice mediante unha regadera cunha rosa de buracos moi finos para que a auga salga con suavidade, imitando una choiva fina.

A auga máis adecuada paira regar é, sen dúbida, a procedente de choiva ou de manancial, xa que leva pouco cal disolto e poucos sales. A da billa adoita ter cloro paira desinfectarla, moi prexudicial paira as árbores, aínda que se non hai outra, o máis recomendable é deixala repousar nun recipiente aberto para que o cloro se evapore. O cal, con todo, non desaparece, polo que se ao final úsase auga calcárea, o bonsái necesitará ser trasplantado a miúdo.

O momento adecuado paira abonar o bonsái é, segundo os expertos consultados, durante o forte crecemento da planta, é dicir na primavera e a finais de verán, achegándonos ao outono, aínda que se aconsella que teña lugar nesta última estación paira evitar crecementos desmesurados. Ademais, é convén facelo en pequenas cantidades pero frecuentemente e non en cantidades excesivas moi de cando en vez.

Poda, pinzado e alambrado

Requírese destas tres técnicas paira dirixir a formación do bonsái, tal e como especifica Torres. Coa primeira delas vanse eliminando as ramas defectuosas (as que se cruzan) ou as innecesarias (as que salguen nunha zona non desexada do tronco), sendo a mellor época paira iso a finais de inverno, cando as árbores están en repouso e non salgue tanta savia polas feridas de pódaa.

O recorte das ramas finas dos bonsáis chámase pinzado e, a diferenza de pódaa, efectúase tamén durante a época de crecemento das árbores. Con esta técnica conséguese aumentar a densidade do follaje e diminuír o tamaño das súas follas, mentres que co alambrado corríxese a inclinación das ramas, o que evita ter que podalas. O arame de aluminio enrólase nas ramas e no tronco, sen apertalo demasiado para que non se marque na cortiza.

Transplante

Outra das fases fundamentais é a do transplante, cuxa frecuencia varía segundo a especie. No caso dos froiteiros, por exemplo, realízase anualmente, mentres que coas coníferas é suficiente con facelo cada catro ou seis anos. En xeral, os bonsáis mozos, ao crecer máis que os maduros, necesitan ser trasplantados con maior frecuencia.

A época adecuada paira trasplantarlos é pouco antes da primavera ou xusto ao principio, segundo Lasaga. As raíces de todas as árbores crecen paira atopar a auga e os nutrientes, e cando un bonsái está nunha maceta, as súas raíces van crecendo até ocupar todo o espazo na procura deses elementos. Mentres isto sucede, a terra vaise desgastando e perde a facultade de satisfacer esas necesidades, aspecto que se nota sobre todo ao regar, xa que a auga penetra con maior dificultade na terra envellecida. Ao levantar entón a árbore da maceta, verase que as raíces forman un ovillo espeso e enredado. Ese será o momento de trasplantar.

Para que non haxa ningún problema á hora de efectuar o traslado, é necesario ter ben preparada a maceta, as ferramentas e a terra que se vai a utilizar. Levántase a árbore, quítase a terra vella desenredando as raíces coa axuda dun anciño pequeno e recórtanse aproximadamente un terzo. A continuación, vólvese a plantar con terra nova, que se coloca tamén entre as raíces coa axuda dun bastoncito, e, paira terminar, régase ben a planta, ata que a auga salga limpa polos buracos do fondo da maceta. Un aspecto a ter en conta nesta fase é a terra utilizada; en opinión de Lasaga, as máis recomendadas son as granuladas, como a akadama, de orixe xaponesa.