Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Avogados de oficio

O principal requisito paira beneficiarse da xustiza gratuíta é que a renda familiar non supere os 14.473 euros
Por Elena V. Izquierdo, César Martín 26 de Febreiro de 2008
Img abogados24h listado
Imagen: --

“Ten dereito a un avogado. Se non llo pode permitir, asignaráselle un de oficio”. Esta frase, por manida que estea, non deixa de ter vixencia. De feito, resume en esencia o significado da denominada xustiza gratuíta. Paira ter dereito a ela, o principal requisito é que os ingresos económicos non sexan superiores ao dobre do Indicador Público de Renda de Efectos Múltiples, o IPREM. O cómputo anual en 2008 é de 7.236,60 euros, co cal a renda do solicitante non debe ser superior a 14.473,20 euros ao ano. Con todo, hai que ter en conta algunhas excepcións, como os casos de discapacidade e violencia de xénero.

Quen se pode beneficiar deste servizo?

“Todas as persoas teñen dereito á defensa e á asistencia de letrado, sen que en ningún caso poida producirse indefensión”. Así de rotunda móstrase a Constitución no seu artigo 24. Este dereito inclúe, por suposto, ás persoas que carecen de recursos suficientes paira poder pagar os servizos dun avogado que defenda os seus intereses (a Constitución prevé no artigo 119 que “a xustiza será gratuíta cando así o dispoña a Lei, e, en todo caso, respecto de quen acrediten insuficiencia de recursos paira litigar”), e a lei que o aplica é a 1/1996 de Asistencia Xurídica Gratuíta. Quen poden beneficiarse dela?.

En principio, a asistencia xurídica gratuíta beneficia a todos os cidadáns nacionais ou estranxeiros que teñan residencia legal en España, e aos estranxeiros sen residencia legal que acrediten insuficiencia de recursos no proceso penal, nos procesos relativos á solicitude de asilo, e nos procedementos administrativos e xudiciais que poidan levar á denegación da súa entrada, devolución ou expulsión do territorio español. Na orde xurisdiccional social paira a defensa en xuízo, teñen dereito a ela os traballadores e os beneficiarios do sistema de Seguridade Social que cumpran os requisitos.

Até hai cinco anos, só contaban con dereito a xustiza gratuíta os estranxeiros que residían legalmente en España, pero coa Sentenza do Tribunal Constitucional de 22 de maio de 2003, no Recurso de Inconstitucionalidade promovido polo Defensor do Pobo, iguálase a todos os estranxeiros cos cidadáns españois no referente a asistencia xurídica gratuíta, con independencia de que residan en España de maneira legal ou ilegal.

Os estranxeiros que residan en España, legal ou ilegalmente, contan con dereito á xustiza gratuíta

Paira ter dereito a xustiza gratuíta, o principal requisito é que os ingresos económicos non sexan superiores ao dobre do Indicador Público de Renda de Efectos Múltiples, o IPREM. O cómputo anual en 2008 é de 7.236,60 euros, co cal a renda do solicitante non debe ser superior a 14.473,20 euros ao ano. Con todo, hai que ter en conta algunhas excepcións, como as circunstancias familiares, o feito de ser vítima de violencia de xénero ou padecer una discapacidade.

As vítimas de violencia de xénero poden solicitar asistencia xurídica gratuíta sen necesidade de acreditar previamente a carencia de recursos económicos

O Real Decreto 1455/2005 permite ás mulleres vítimas de violencia de xénero solicitar asistencia xurídica gratuíta e especializada sen necesidade de acreditar previamente a carencia de recursos económicos. Recoñéceselles, ademais, o dereito de acceder de maneira inmediata aos servizos de asesoramento previo, asistencia e representación letrada. A solicitude deste servizo leva a designación automática dun avogado de oficio. Todos os colexios de avogados han de establecer, por tanto, un réxime de garda especializado paira asesorar e representar ás mulleres vítimas de violencia de xénero. No caso de que non se lles recoñeza o dereito a esta asistencia, deberán abonar ao avogado os honorarios da súa intervención.

Por outra banda, a Lei 16/2005 de 18 de xullo introduce una serie de modificacións para que as persoas con discapacidade e os pensionistas por incapacidade permanente, total, absoluta ou gran invalidez poidan gozar da xustiza gratuíta aínda que os seus recursos e ingresos sexan superiores ao dobre do IPREM, pero sempre que non cuadripliquen esta cifra.

Estas necesidades específicas e os cambios sociais han dado lugar a que ás ramas tradicionais nas que se organizaban as Quendas de Oficio -Penal, Civil, Administrativo e Laboral- uníronse, nos últimos anos, outra serie de especialidades entre as que se atopan materias como Violencia de Xénero, Menores, Estranxeiría ou Penitenciaría. Algo que se logrou, en parte, grazas ás demandas dos avogados de oficio, os mellores coñecedores desta realidade.

Asistencia gratuíta

A asistencia xurídica gratuíta inclúe una serie de beneficios:

  • Un avogado asistirá á persoa presa ou detida.
  • O beneficiario contará con defensa e representación gratuíta por parte un avogado e un procurador durante o procedemento xudicial, sempre que esta intervención sexa preceptiva ou sexa requirida expresamente por un Tribunal ou un Xulgado.
  • Cando deban publicarse anuncios e edictos en xornais oficiais, a súa inserción será gratuíta.
  • Os beneficiarios estarán exentos de facer os depósitos necesarios paira interpor calquera recurso.
  • A asistencia pericial durante o proceso tamén será gratuíta. Levaraa a cabo o persoal adscrito aos órganos xurisdiccionais ou, na súa falta, ocuparanse dela funcionarios, organismos ou servizos técnicos dependentes das Administracións Públicas. Só de maneira excepcional poderase recorrer a peritos privados.
  • Non terán que abonar ningunha cantidade pola obtención de copias, testemuños, instrumentos e actas notariais.
  • Reducirase o 80% dos dereitos arancelarios que correspondan polo otorgamiento de escrituras públicas e pola obtención de copias e testemuños notariais ou de notas, anotacións, certificacións, asentos ou inscricións dos Rexistros Públicos, sempre que sexan requiridos polo órgano xudicial ou sirvan paira fundamentar a pretensión do beneficiario.

Pasos paira solicitar xustiza gratuíta

A persoa interesada en acceder a xustiza gratuíta debe presentar una solicitude ante o colexio de avogados do lugar en que se atope o Xulgado ou Tribunal que vaia coñecer o proceso principal, ou ante o Xulgado do domicilio do solicitante se o proceso non se iniciou. Pode pedir directamente o impreso no colexio de avogados, ou obtelo a través de Internet na páxina web justiciagratuita.é. Se o solicitante ten DNI dixital ou certificado da Fábrica Nacional de Moeda e Timbre tamén pode cumprimentar os datos, asinar o formulario e realizar a súa solicitude online.

No formulario terá que indicar o seu nome e apelidos, número do DNI, lugar e medio preferente para que lle fagan chegar as notificacións, así como a data de solicitude. No seu caso, sinalará tamén os datos persoais do seu cónxuxe e dos familiares que convivan co solicitante. Noutro apartado debe incluír os datos que acrediten tanto a súa situación económica como a da súa unidade familiar, as súas circunstancias persoais e familiares (estado de saúde…), a pretensión que se quere facer valer ante os Tribunais e a fase procesual en que se atopa, así como a identificación da parte contraria no litixio, se a houbese.

Xunto á solicitude, o interesado terá que presentar una serie de documentos, en función da súa situación persoal e das circunstancias familiares que indique na solicitude paira poder xustificar todos estes datos mediante documentos. Sempre que sexa necesario, o solicitante contará co asesoramento do persoal que traballa no Servizo de Orientación Xurídica, que lle axudará a cumprimentar os formularios e sinalarán a documentación preceptiva que sexa necesaria en cada caso entre a seguinte lista de documentos:

  • Fotocopia do DNI, pasaporte ou cartón de residencia do solicitante.
  • Certificado de liquidación do IRPF e Imposto sobre o Patrimonio (de toda a unidade familiar).
  • Certificado de liquidación do Imposto sobre Sociedades (no caso de persoas xurídicas).
  • Fotocopia da Declaración de Utilidade Pública ou da inscrición no Rexistro de Fundacións (se se trata de persoas xurídicas).
  • Fotocopia do Permiso de Circulación ou certificado da Xefatura Provincial de Tráfico (só en caso de delitos contra a seguridade do tráfico).
  • Certificado de Signos Externos do Concello onde radica o domicilio.
  • Fotocopia do libro de familia.
  • Certificado de Empadroamento.
  • Certificado de Empresa de Conceptos Salariais.
  • Certificado do INEM do período de desemprego e percepción de subsidios.
  • Fotocopia do contrato de arrendamento da vivenda habitual ou, no seu caso, copia do recibo mensual.
  • Fotocopias de títulos de propiedade de bens inmobles.
  • Certificado de valores.
  • Outros documentos que sirvan paira acreditar os datos alegados.

Como se tramita

Tras recibir a solicitude, os Servizos de Orientación Xurídica do Colexio de Avogados examinan a documentación presentada. Se aprecian deficiencias, poranse en contacto co solicitante para que emende os erros nos que poida incorrer. Una vez analizada a solicitude e corrixidos os defectos, se os houbese, o Colexio determina si o interesado ten ou non dereito á xustiza gratuíta. En caso afirmativo, designará un avogado de oficio provisional e porase en contacto co Colexio de Procuradores para que designe un procurador se a intervención deste profesional é preceptiva.

Tamén pode darse a circunstancia de que o Colexio de Avogados considere que o cidadán non cumpre os requisitos necesarios ou que a pretensión da súa solicitude carece de fundamento. Neste caso, comunicaráselle ao interesado e trasladará a solicitude á Comisión de Asistencia Xurídica Gratuíta para que esta resolva. Si no prazo de 15 días desde a recepción da solicitude -ou desde a subsanación de erros- o Colexio de Avogados non se pronunciou sobre a designación dun profesional, o interesado poderá reiterar a súa solicitude directamente ante a Comisión de Asistencia Xurídica Gratuíta.

Cando este organismo reciba o expediente completo do solicitante a través do colexio de avogados, disporá de 30 días paira ditar una resolución na que recoñeza ou denegue o dereito á asistencia xurídica gratuíta. Se estima a solicitude dirá cales son as prestacións ás que ten dereito o beneficiario e confirmará a designación de avogado e procurador que provisionalmente fixesen os respectivos Colexios Profesionais. Se esta elección non se levou a cabo, a Comisión requirirá a estes colexios o nomeamento de avogado e procurador, sempre que este sexa necesario.

O beneficiario pode renunciar ao letrado asignado e elixir libremente un avogado e procurador da súa confianza

No caso de que a comisión desestime a solicitude, quedará sen efecto a designación provisional de avogado e procurador feita polos colexios e o interesado deberá contratar aos profesionais que elixa el mesmo. Hai que ter en conta, ademais, que se a resolución non se dita no prazo establecido, 30 días, entenderase que a solicitude foi estimada. Se os colexios nomeasen avogado e procurador provisionais, a designación confirmaríase. Si, pola contra, non adoptasen ningunha decisión o Xuíz ou o Tribunal requirirán aos colexios o nomeamento destes profesionais.

En todo caso, a Lei establece a posibilidade de renunciar á designación, de maneira que o beneficiario pode elixir libremente avogado e procurador da súa confianza. Paira iso ha de comunicarllo expresamente á Comisión de Asistencia Xurídica Gratuíta e ao colexio profesional.