Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Baixa por depresión

As baixas laborais por depresión teñen o mesmo tratamento salarial que as concedidas por calquera outra patoloxía
Por roserblasco 16 de Agosto de 2008
Img baja depresion

As causas

En tempos de crises, poder acudir ao traballo cada día é paira case todos motivo suficiente paira atoparse alegre. Con todo, algúns sofren angustia, fatiga, tristeza… Fáiselles “un mundo” pechar a porta de casa e enfilar cara ao seu emprego. A causa? Por unhas razóns ou outras (sobrecarga de traballo, desmotivación, falta de recoñecemento por parte dos superiores… ou ben, motivos persoais) padecen una depresión que lles incapacita paira traballar. Tras ser diagnósticados por un médico e recibir a baixa, os empregados deben saber que esta ten o mesmo tratamento salarial que o resto de baixas médicas por calquera outra patoloxía.

Entre tres e seis millóns de españois padecen depresión. Así, polo menos conclúeo o “Estudo Cisneros VIN”, realizado pola Universidade de Alcalá de Henares, que analizou o estado actual da saúde mental dos traballadores no noso país. Este dato confirma a impresión xeneralizada entre os expertos de que se trata dunha enfermidade cada vez máis diagnosticada. A causa da depresión pode ter unha dobre orixe, e en función deste recibe un tratamento laboral ou outro:

  • Persoal. Se a depresión que padece o traballador obedece a motivos persoais, inscríbese na categoría de enfermidade común, é dicir, a súa baixa tramítase como una incapacidade temporal por continxencias comúns. A persoa que a sufra, debe acudir ao seu médico de cabeceira, contarlle a situación que vive e como se atopa. O médico é a única persoa competente paira considerar si necesita a baixa e, no seu caso, concedela. Esta baixa é suficiente paira acreditar que o paciente non está en condicións de desenvolver as súas funcións laborais.
  • Laboral. A depresión pode estar ocasionada por motivos de traballo (sobrecarga de traballo, desmotivación, falta de recoñecemento por parte dos superiores, etc). Nestes casos haberá que remitirse á mutua paira solicitar a baixa, aínda que o máis probable será que esta non a conceda, o cal obriga ao traballador a acudir á Seguridade Social e, máis adiante, a iniciar un procedemento xudicial no que achegue todos os informes co fin de poder determinar as continxencias, e que se poida considerar un accidente laboral con todas as consecuencias que leva, segundo afirma Vanesa Jiménez, membro da Asociación Nacional de Avogados Laboralistas (ASNALA). O máis habitual é que, aínda que a orixe da depresión débase a motivos relacionados co traballo, o empregado acábeo xestionando como enfermidade común a través do seu médico de cabeceira.

A depresión adoita ter una lenta recuperación, polo que a baixa paira estes casos adoita ser prolongada. A isto hai que sumar o feito de que os médicos da Seguridade Social son bastante remisos a conceder incapacidades temporais por esta enfermidade, xa que é difícil comprobar que verdadeiramente o paciente padécea. Pero, en calquera caso, segundo indica a experta, as persoas que verdadeiramente sofren esta enfermidade deben acudir á súa medico de cabeceira correspondente e comentar abertamente a súa situación xa que, en moitas ocasións, a tensión ou mesmo a situación do traballador no seu centro de traballo é o motivo da enfermidade facendo que chegue a ser insustentable paira o enfermo.

Redución salarial?

Tras obter a baixa, en que condicións laborais queda o traballador? As baixas laborais por depresión teñen o mesmo tratamento salarial que o resto de baixas médicas concedidas por calquera outra patoloxía. O traballador, por tanto, non ve reducido o seu salario. O que ocorre é que se deixa de percibir o salario habitual que paga a empresa paira cobrar una prestación por incapacidade temporal de enfermidade común a cargo do Instituto Nacional da Seguridade Social (INSS) ou da mutua. En que se traduce, na práctica, este cambio? Pois que no tres primeiros días de baixa non se cobra nada; do cuarto ao décimo quinto día cóbrase o 60% da base de cotización do mes anterior ao da baixa e a partir do décimo sexto día de baixa cóbrase o 75% da base de cotización do mes anterior ao da baixa. Este subsidio dura como máximo 12 meses, prorrogables por outro seis. Pero existe a posibilidade de que a cantidade percibida sexa maior, nos casos en que o convenio colectivo contemple algún complemento de mellora. Este complemento é máis común no accidente de traballo ou enfermidades profesionais.

Déixase de percibir o salario habitual que paga a empresa paira cobrar una prestación por incapacidade temporal de enfermidade común a cargo do INSS ou da mutua

Outra dúbida que adoita inquietar ao traballador que está de baixa psicolóxica é si, durante o tempo que dure a baixa, pode ser despedido. Segundo os expertos, é un erro pensar que non se pode ser despedido si estase de baixa. A empresa pode despedir a un traballador en calquera momento, posto que o despedimento é libre, pero isto non significa que non teña que indemnizar se o despedimento é improcedente. O máis recomendable nestes casos, como aconsella Vanesa Jiménez, é “acudir a un profesional que tramite a demanda por despedimento, xa que só se dispón de 20 días desde que se recibe a carta de despedimento paira reclamar”.

Que repercusión ten una baixa deste tipo nas vacacións? Os períodos de suspensión do contrato de traballo por razón de enfermidade ou accidente non poden ser restados das vacacións anuais, posto que se consideran tempo de servizo efectivo, polo que tampouco pode reducirse proporcionalmente a duración das vacacións que lle correspondan ao traballador. Con todo, se a incapacidade temporal coincidise co tempo de goce das vacacións, estas non poderían aprazarse paira un momento posterior á alta médica e perderíanse, salvo que no convenio colectivo, ou no contrato de traballo, dispóñase outra cousa.

A picaresca

A picarescaÉ difícil determinar a duración media dunha baixa por depresión, aínda que si cabe dicir que tarda en curarse; nalgunhas persoas mesmo chega a converterse en cíclica-crónica. As enfermidades da mente son moito máis complexas que as provocadas por un virus ou a rotura dun óso, que si teñen máis ou menos una duración limitada. No entanto, convén saber que a duración máxima da incapacidade temporal será de 12 meses de duración. Pasado este tempo, chamarán ao traballador paira pasar un tribunal médico que valorará si débese dar una incapacidade permanente.

A duración máxima da incapacidade temporal é de 12 meses; despois un tribunal médico valorará a posibilidade de conceder a permanente

Prodúcense moitos casos de picaresca, na que o empregado simula depresión? A avogada Vitoria Caldevilla, socia de Dutilh Avogados, afirma que adoita darse a picaresca con máis frecuencia que noutras situacións de enfermidade, xa que os síntomas son referidos polo paciente e é moi difícil comprobalos; é dicir, “outras patoloxías son detectables con probas médicas, o que é máis difícil neste caso”. Una opinión coa que coincide Vanesa Jiménez, quen sinala que hai traballadores que simulan ante o seu medico para obter una incapacidade temporal. Aínda que, como matiza, a simulación non é total nalgunhas ocasións, xa que, segundo afirma, “moitos traballadores acoden ao seu médico paira solicitar a baixa por depresión porque ven que é a única saída paira evitar situacións que son altamente prexudiciais paira eles e que se producen na súa contorna laboral. Así, danse casos de traballadores que teñen que seguir acudindo ao centro de traballo tras interpor una demanda contra o empresario, o cal crea unha contorna de traballo moi hostil xa que están á espera dun xuízo onde se van a contrapor os seus intereses”.

E que adoitan facer as empresas cando sospeitan que un empregado simulou una baixa por depresión? Segundo Caldevilla, “o único que poden facer nestes casos é facer recoñecementos médicos paralelos por parte dos seus propios servizos médicos, se os tivesen, ou a través das mutuas, pero é difícil de detectar”. A lei faculta ás empresas paira facer o seguimento das baixas, o que habitualmente se fai a través das mutuas.

Límites ao control

As entidades xestoras e mutuas patronais indicadas pola empresa poden revisar, a través de diferentes medidas, a situación dun traballador que se atopa de baixa temporal por depresión paira comprobar que as faltas de asistencia ao traballo están verdadeiramente xustificadas, e que non se trata dunha simulación de enfermidade. No entanto, como afirma Vanesa Jiménez, este control por parte das empresas ten límites, xa que o empresario non se atopa facultado paira impor ao traballador un segundo diagnóstico sobre a súa enfermidade; unicamente pode servirse destas revisións paira verificar se se atopan ou non xustificadas as faltas de asistencia. O empresario só pode solicitar a revisión do diagnóstico á Inspección de Servizos Sanitarios, que é quen decidirá sobre a adecuación da emisión da baixa, o que implica que non serve co criterio discrepante do facultativo da empresa paira sancionar ou despedir ao empregado.

O traballador debe saber que pode negarse a someterse a estes controis médicos impostos pola empresa, una negativa que non leva como sanción o despedimento disciplinario. O que si establece a normativa laboral é que dita negativa pode levar aparellado que a empresa non pague á persoa de baixa as melloras voluntarias das prestacións da Seguridade Social que corren a cargo da empresa.

Existe un segundo límite ao control do empresario, relacionado co dereito á dignidade e intimidade dos traballadores. De feito, hai empresas que contrataron os servizos de detectives privados paira investigar a posible simulación do traballador por baixa laboral. Trátase dun método polémico, xa que ás veces recorreuse á gravación de imaxes do empregado en lugares que non son públicos. Nestes casos, a xurisprudencia non adoita aceptalo como proba. Vanesa Jiménez matiza que, de calquera xeito, “o control do traballador de baixa por depresión con estes métodos é complicado, posto que o tratamento médico a unha persoa con depresión non adoita consistir, como noutras enfermidades, nun tratamento de repouso. Moi ao contrario, moitos psicólogos e psiquiatras recomendan relacionarse con xente ou saír á rúa como o mellor tratamento paira a depresión”.